Jump to content
Main menu
Main menu
move to sidebar
लुकवाईं
नेविगेशन
मुख्य पन्ना
हाल के बदलाव
अट्रेंडम पन्ना
मीडियाविकि के बारे में मदद
भोजपुरीपिडिया
खोज
खोजीं
Appearance
खाता बनाईं
खाता में प्रवेश
निजी औजार
खाता बनाईं
खाता में प्रवेश
Pages for logged out editors
learn more
योगदान
बातचीत
रेणि
के संपादन कइल जा रहल बा
पन्ना
बातचीत
भोजपुरी
पढ़ीं
संपादन करीं
स्रोत संपादित करीं
इतिहास देखीं
औजार
औजार
move to sidebar
लुकवाईं
Actions
पढ़ीं
संपादन करीं
स्रोत संपादित करीं
इतिहास देखीं
जनरल
इहाँ का जुड़ल बा
संबंधित बदलाव
खास पन्ना
पन्ना से जुड़ल जानकारी
Appearance
move to sidebar
लुकवाईं
चेतावनी:
रउआँ आपन खाता में प्रवेश नइखीं कइले। अगर रउआँ कौनों बदलाव करब त राउर आईपी पता सभके लउकी। अगर रउआ
खाता में प्रवेश करब
या
नया खाता बनाइब
तब, अउरी सुबिधा सब की संघे राउर संपादन के श्रेय भी राउर प्रयोगकर्तानाँव के मिली!
स्पैम-बिरोधी रोक (Anti-spam check) एके
मत
भरीं!
[[File:Ricinus communis DSC 0022.JPG|thumb|रेणि के गाँछ पर लागल फर।]] '''रेणि''' चाहे '''रेणी''' एगो [[फूलदार पौधा|फूलदार]] आ फलदार गाँछ होला आ एकरे फल में से निकले वाला बियवो सभ के ''रेणि'' कहल जाला। ई पुरूबी [[अफ्रीका]] आ [[भारत]] मे बेसी फरेला। रेणि से तेल निकलेला जेकर बहुते परकार से परजोग होखेला। हेकर बिया मे 40 से 60% तेल होला जेकरा मे ट्राईग्लीसेराइड के मातरा बेसी होला। एहमे बहुत कम मातरा मे [[रिसिन]] ओ पाईल जाला, जेवन की एक परकार बिख चाहे माहुर होला। ==नाँव== ''रेणि'' सबद [[संस्कृत]] के "एरंड" सबद से बनल बा। [[अंगरेजी]] मे हेकरा ''कैस्टर'' कहल जाला आ [[लैटिन]] मे ''रिसिनस'' कहल जाला। हेकर तेल के "क्राइस्ट के पाँजा" कहल जाला, एहसे की ई बहुते घाऊ सभ के भर देवेला। ==बीबरन== रेणि के गांछन के जामे के तरीका आ हुलिया मे बहुते बिबिधता होला। ई बिबिधता अईसन किसानन के चलते बाटे जे केवनो एगो चीझु जइसे पतई चाहे बिया चाहे फ़ुल ला एकर खेती करेला। ई बड़ी हाली हाली बढ़ेला आ बारह मीटर ले लाम हो जाला। हेकर पतई 15 से 45 सेंटीमीटर लाम होला अउर अदिमि के पाँजा लेखा होला जेहमे अंगुरी लेख पतई आगे निकलल होला। कोनो कोनो गाँछ के पतई पहिले कत्थी होला आ फेर जब गाँछ बड़ हो जाला तऽ हरिया जाला। [[File:Ricinus communis (male) - Flickr - Kevin Thiele.jpg|right|thumb|नर फूल]] [[File:Ricinus communis (female) - Flickr - Kevin Thiele.jpg|thumb|right|मादा फूल]] [[File:Castor oil plant seeds.jpg|right|thumb|हरियर बिया (रेणि) सूखा के तीनि फरुआ हो जाला, आ एहमे से बिया निकलेला]] पतई मे पंखुड़ी ना होखे आ ई नर चाहे मादा मे से कोनो एगो होखेला आ दुनो एक्के गाँछ प फरेला। नर फूल मादा से बेसी होला आ उजर होला बाकिर मादा फूल रेणि के काँट प फरेला आ लाल होला।.<ref name="Brickell">{{cite book |editor=Christopher Brickell |title=The Royal Horticultural Society A-Z Encyclopedia of Garden Plants |year=1996 |pages=884–885 |publisher=[[Dorling Kindersley]] |location=London |isbn=978-0-7513-0303-2}}</ref> हेकर फल हरीयर आ कंटाइल होला जेकरा भीतर एगो अंडकार बिया होला, जेकरा मे बिख होखेला। ==औसधी== रेणि के तेल दवाई के काज करेला। ==अउर परयोग== असम के बोड़ो जनजात एकर पतई रेसम के कींट सभ के खियावे ला करेला। रेणि के तेल गाड़ी सभ मे लुबिरिकैंट के काज करेला एकर पहिलका बिस्व जुध घड़ी हवाई जहाज के इंजनो मे परयोग भइल बा। ==बिकास== [[File : Ricin commun.jpg|thumb|छोट गाँछ]] भले ई दक्खिन पुरुबी भूमध्यसागर के बेसिन, पूरूबी अफ्रीका आ भारत मे होखेला, बाकिर आजि इ सवसे उष्णकटिबंधीय क्षेत्रन मे व्यापक बा। उपयुक्त जलवायु अला क्षेत्रन मे, रेणि आसानी से अपना को स्थापित करेला जेने इ एगो आक्रामक गाँछ बन जाला आ अक्सरहां बंजर भूञ प भेंटाला। इट पार्क अउर अन सार्वजनिक क्षेत्रन मे एगो सजाउटी गाँछ के रूप में बड़ पैमाना प उपजोग कइल जाला। ==एलर्जीनिक सकान== ई एलर्जी मीटर प 10 मे 10 प आवेला। एकरा से अस्थमा होखे के सम्भावना बढ़ि जाला आ हेकरा से एलर्जी होखल आम बात बा।<ref name=Ogren>{{cite book|last1=Ogren|first1=Thomas|title=The Allergy-Fighting Garden|date=2015|publisher=Ten Speed Press|location=Berkeley, CA|isbn=978-1-60774-491-7|pages=184–185}}</ref> रेणि के गाँछ बहुते हलुक पराग बनावेला, जे हावा मे उधिया के फेफड़ा मे ढ़ूक जाला, जेकरा से एलर्जी होला। हेकर रस से देह मे नोचनी हो जाला। जदि केहू के एह गाँछ से एलर्जी होला तऽ खाली हेकर पतई चाहे बिया छुवे से होकर देहि हगुवावे लागेला। ==बिख== [[File:Seeds of Ricinus communis.jpg|thumb|बिया]] रेणि के काँचा बिया मे रिसीन जोन की एगो बीख बाटे। अइसे तऽ सेयान बेकत मे चार से आठ गो बिया के खोराकी घातक होला बाकिर बिख से मरे के मामला बहुते कम आइल बा।<ref>{{cite journal |vauthors=Wedin GP, Neal JS, Everson GW, Krenzelok EP |title=Castor bean poisoning |journal=Am J Emerg Med |volume=4 |issue=3 |pages=259–61 |date=May 1986 |pmid=3964368 |doi=10.1016/0735-6757(86)90080-X}}</ref> एकरा लगे सामान्य गाँछ सभ से बेसी बिख होखे ला गिनीज विश्व रेकार्ड बाटे।<ref>{{cite book |author= |title=Guinness World Records 2017|url= |location=London, UK |publisher= Guinness World Records Limited|page=43 |date=2016 |isbn= }}</ref> बेसी रिसिन देह मे गइला से ओकाई, अतिसार आ बिपि काम हो जाला। रेणि से रिसीन निकालल जा सकेला बाकिर ई ओतने कठिन होखी जेतना बदाम से साईनाइड निकालल होखेला। रिसीन देहि मे गइला के दु तीन घंटा बादे ओकर लच्छन बुझाला, कबो कबो तऽ छत्तिस घंटा लागि जाला, जेमे मुह लहरे लागेला, पेट बथे लागेला आ पेखाना मे खून आवे लागेला। जदि इलाज ना होखे तऽ तीन से पांच दिन मे अदिमी मू जाला बाकिर ढेर अदमि बाच जाला आ पूरा स्वस्थ हो जाला।<ref name=Soto-Blanco>{{cite journal |vauthors=Soto-Blanco B, Sinhorini IL, Gorniak SL, Schumaher-Henrique B |title=''Ricinus communis'' cake poisoning in a dog |journal=Vet Hum Toxicol |volume=44 |issue=3 |pages=155–6 |date=June 2002 |pmid=12046967 }}</ref><ref>''Ricinus communis'' (Castor bean)—[[Cornell University]] 2008. {{cite web|url=http://www.ansci.cornell.edu/plants/castorbean.html |title=Archived copy |accessdate= |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/19980508072815/http://www.ansci.cornell.edu/plants/castorbean.html |archivedate=8 May 1998 }}</ref> माहुर के असर तबे होखेला जदि बिया के खात घड़ी चिबा लिहल जाए, बिना चिबवले बिया मे से माहुर ना निकले आ अईसन मे कुछु ना होला। इहे माहुर गाँछ मे किट सभ के खईला से बचावेला। एही चलते रिसिन के कीटनासक बनावे मे उपजोग होला।<ref name=Ombrello>[http://faculty.ucc.edu/biology-ombrello/POW/castor_bean.htm Union County College: Biology: Plant of the Week: Castor Bean Plant] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524162501/http://faculty.ucc.edu/biology-ombrello/POW/castor_bean.htm |date=24 May 2013 }}</ref> हाट बजार मे बेचावे अला रेणि के तेल मे माहुर ना होखे, आ उपजोग कोनो हानि ना करे। ==आधुनिक व्यावसायिक उपजोग== दुनिया भ मे हर बरिस लमसम बीस लाख टन रेणि के बिया उपजेला। एहमे [[भारत]], [[चीन]] आ मोजाम्बिक सभ से बेसी उपलजावेलऽसन। ===उपज=== {| border="1" cellpadding="3" cellspacing="0" width="100%" class="wikitable" align=left style="clear:left" ! colspan=5|सभ से बेसी रेणि के बिया उपजावे अला दस गो देस – 2013 |- ! width="25%" bgcolor="#ddddff" | देस ! width="15%" bgcolor="#ddddff" | उपज (टन) ! width="10%" bgcolor="#ddddff" | फूटनोट |- | {{Flagu|भारत}} || align=right |1,744,000 || align=right | |- | {{Flagu|People's Republic of China}} || align=right |60,000 || align=right | * |- | {{Flagu|Mozambique}} || align=right |60,000 || align=right | F |- | {{Flagu|Ethiopia}} || align=right |13,000 || align=right | * |- | {{Flagu|Thailand}} || align=right |12,000 || align=right | * |- | {{Flagu|Brazil}} || align=right |11,953 || align=right | |- | {{Flagu|Paraguay}} || align=right |11,000 || align=right | * |- | {{Flagu|South Africa}} || align=right |6,200 || align=right | F |- | {{Flagu|Pakistan}} || align=right |6,000 || align=right | * |- | {{Flagu|Vietnam}} || align=right |6,000 || align=right | * |- | bgcolor=#cccccc|{{noflag}}'''World''' | bgcolor=#cccccc align=right | '''1,854,775 ''' | bgcolor=#cccccc align=right | '''A''' |- |colspan=5 style="font-size:.7em"|No symbol = official figure, F = FAO estimate, * = Unofficial/Semi-official/mirror data, A = Aggregate (may include official, semi-official or estimates);<br> Source: [https://web.archive.org/web/20150906230329/http://faostat.fao.org/site/567/DesktopDefault.aspx?PageID=567#ancor Food And Agricultural Organization of United Nations: Economic And Social Department: The Statistical Division] |} {{Clear}} ==पूरान उपजोग== रेणि के बिया [[मिस्र]] के मकबरा सभ मे मिलल बा; जोन की 4000 ईसा पूर्व के बा। लहे लहे जरे अला तेल के बाति सभ मे ऊपजोग होखत रहे। हिरोडोटस अउर बाकि यूनानी लेखक सभ रेणि के तेल के आग जरावे मे आ बार सुन्नर करे ला उपजोग के लिखले बाड़न। कहल जाला जे क्लियोपाट्रा एकरा से आपन आँखि चमकावत रही। आयुर्वेद मे एकर अउषद्धिय गुन के बरनन बाटे। पुरान रोम ओ मे एकरा दवाई मानल जात रहे। ==संदर्भ== {{reflist}} [[श्रेणी:पौधा]]
सारांश:
ई नोट कर लीं कि भोजपुरीपिडिया पर सगरी योगदान के दुसरा योगदानकर्ता लोगन द्वारा संपादित कइल जा सकेला, बदलल या हटावल जा सकेला। अगर आप ई नइखीं चाहत की राउर लिखल चीज के केहू भी बे-मोहछोह के संपादित क दे, तब ए के इहाँ मत डालीं।
रउआँ इहो वादा करत बानी की आप ई खुद लिखले बानी या फिर पब्लिक पहुँच में मौजूद या अइसने कौनों फ्री स्रोत से नकल कइले बानी (ढेर जानकारी खातिर
भोजपुरीपिडिया:कापीराइट सब
देखीं)।
बिना परमीशन के कॉपीराइट वाली चीज इहाँ कब्बो मत डालीं!
कैंसिल
संपादन में मदद
(नया विंडो में खोलीं)
ए पन्ना पर इस्तेमाल टेम्पलेट कुल:
टेम्पलेट:Cite book
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Cite journal
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Cite web
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Clear
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Flagu
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Noflag
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Reflist
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Webarchive
(
संपादन करीं
)