Jump to content
Main menu
Main menu
move to sidebar
लुकवाईं
नेविगेशन
मुख्य पन्ना
हाल के बदलाव
अट्रेंडम पन्ना
मीडियाविकि के बारे में मदद
भोजपुरीपिडिया
खोज
खोजीं
Appearance
खाता बनाईं
खाता में प्रवेश
निजी औजार
खाता बनाईं
खाता में प्रवेश
Pages for logged out editors
learn more
योगदान
बातचीत
भारत
(खंड) के संपादन कइल जात बा
पन्ना
बातचीत
भोजपुरी
पढ़ीं
संपादन करीं
स्रोत संपादित करीं
इतिहास देखीं
औजार
औजार
move to sidebar
लुकवाईं
Actions
पढ़ीं
संपादन करीं
स्रोत संपादित करीं
इतिहास देखीं
जनरल
इहाँ का जुड़ल बा
संबंधित बदलाव
खास पन्ना
पन्ना से जुड़ल जानकारी
Appearance
move to sidebar
लुकवाईं
चेतावनी:
रउआँ आपन खाता में प्रवेश नइखीं कइले। अगर रउआँ कौनों बदलाव करब त राउर आईपी पता सभके लउकी। अगर रउआ
खाता में प्रवेश करब
या
नया खाता बनाइब
तब, अउरी सुबिधा सब की संघे राउर संपादन के श्रेय भी राउर प्रयोगकर्तानाँव के मिली!
स्पैम-बिरोधी रोक (Anti-spam check) एके
मत
भरीं!
== संस्कृति == {{Main article|भारतीय संस्कृति}} {{random item|range=7 |1=[[File:A Warli painting by Jivya Soma Mashe, Thane district.jpg|thumb|एक ठो [[वारली]] आदिवासी पेंटिंग, जीव्य सोम माशे के बनावल, [[थाणे जिला|थाणे]], महाराष्ट्र से]] |2=[[File:Gandhara Buddha (tnm).jpeg|thumb|टोकियो के अंतर्राष्ट्रीय म्यूजियम में गांधार शैली में बनल बुद्ध के मूर्ती]] |3=[[File:Goswami Tulsidas Awadhi Hindi Poet.jpg|thumb|अवधी हिंदी भाषा के कवी [[तुलसीदास]] [[रामचरितमानस]] लिखलें जे देसज भाषा में लिखल सबसे परसिद्ध [[रामायण]] बा]] |4=[[File:Hampi Royal Area, Vijayanagara Empire, Karnataka.jpg|thumb|[[हंपी]], विजयनगर साम्राज्य के राजधानी']] |5=[[File:Mahabodhi Temple Bodh Gaya Bihar India.jpg|thumb|बिहार के बोधगया में [[महाबोधि मंदिर]]]] |6=[[File:Shiva as the Lord of Dance LACMA edit.jpg|thumb|चोल कला के नमूना, नटराज के मूर्ती]] |7=[[File:Toda Hut.JPG|thumb|टोडा लोग के देसी आवास]] }} भारत के सांस्कृतिक इतिहास 4,500 साल से ढेर लमहर बाटे।{{sfn|Kuiper|2010|p = 15}} [[वैदिक काल]] (c. 1700 — 500 BCE) में [[हिंदू दर्शन]], [[हिंदू कथा|पौराणिक कथा]], [[हिंदू धर्मदर्शन|धर्मदर्शन]] आ [[हिंदू ग्रंथ|साहित्य]] के नेंइ रखाइल, आ बहुत सा परंपरा सभ के स्थापना भइल जिनहन के आज भी पालन हो रहल बा, जइसे कि ''[[धर्म]]'', ''[[कर्म]]'', ''[[योग]]'', आ ''[[मोक्ष]]''।{{sfn|Kuiper|2010|p = 86}} भारत देस अपना [[भारतीय धर्म|धार्मिक बिबिधता]] खातिर जानल जाला, जहाँ [[हिंदू धर्म|हिंदू]], [[बौद्ध धर्म|बौद्ध]], [[सिख धर्म|सिख]], [[इस्लाम]], [[ईसाई धर्म|ईसाइयत]], आ [[जैन धर्म|जैन]] प्रमुख धर्म बाने।{{sfn|Heehs|2002|pp = 2–5}} सबसे प्रमुख, हिंदू धर्म, इतिहासी रूप से कई मत आ संप्रदाय सभ के बिकास से, आ [[उपनिषद]],{{sfn|Deutsch|1969|pp = 3, 78}} [[पतंजलि योग सूत्र|योग सूत्र]], [[भक्ति|भक्ति आंदोलन]],{{sfn|Heehs|2002|pp = 2–5}} आ [[बौद्ध दर्शन]] के परभाव{{sfn|Nakamura|1999}} आज के वर्तमान रूप में आइल बा। === कला आ आर्किटेक्चर === <!-- {{main article|भारतीय आर्किटेक्चर}} --> भारत के भवन निर्माण कला, जेह में [[ताजमहल]], अन्य दूसर मुग़ल आर्किटेक्चर, आ दक्खिन भारतीय आर्किटेक्चर सामिल बा, प्राचीन स्थानीय परंपरा आ बाहरी शैली सभ के सुघर मेरवन हवे।{{sfn|Kuiper|2010|pp = 296–329}} भारत के देसी भवन निर्माण कला में भी बिबिध रंग देखाई पड़े लें। संस्कृत ग्रंथ [[वास्तु शास्त्र]] से ले के तमिल [[मामुनि मायन]] तक ले{{sfn|Silverman|2007|p = 20}} एह बात के खोज करे लें कि कइसे प्रकृति के शक्ति सभ मानव आवास के निर्धारित करे लीं;{{sfn|Kumar|2000|p = 5}} इनहन में सटीक ज्यामिति आ दिशा आधारित योजना बतावल गइल बा जेकरा अनुसार ब्रह्मांड के ताकत सभ के साथ समरस बइठा के भवन बनावल जा सके लें।{{sfn|Roberts|2004|p = 73}} [[शिल्प शास्त्र]], कई ठो [[कथा|मिथकीय]] ग्रंथ सभ के लड़ी हवे जेकरा से प्रभावित [[हिंदू मंदिर आर्किटेक्चर]] में "[[परमपूर्ण (दर्शन)|पूर्ण]]" के संकल्पना आधारित [[वर्ग ज्यामिति|वर्ग]], "वास्तु-पुरुष मंडल", के बिधान मिले ला।{{sfn|Lang|Moleski|2010|pp = 151–152}} आगरा के [[ताजमहल]], जे [[शाह जहाँ]] के आदेश पर उनके पत्नी मुमताज महल के याद में 1631 से 1648 के बीच में बनावल गइल, "भारत में मुस्लिम कला के गहना आ बैस्विक रूप से प्रशंसित मास्टरपीस बिस्व धरोहर" के रूप में [[बिस्व धरोहर स्थल|यूनेस्को के बिस्व धरोहर लिस्ट]] में शामिल बा।{{sfn|United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organisation}} 19वीं सदी में अंगरेजी शासन में बिकसित [[इंडो-सारसेनिक आर्किटेक्चर]] मूल रूप से [[इंडो-मुस्लिम आर्किटेक्चर]] के आगे बढ़ावे वाला शैली हवे।{{sfn|Chopra|2011|p = 46}} === साहित्य === {{main article|भारतीय साहित्य}} भारत में साहित्य के रचना के सुरुआत सभसे पुरान समय में [[संस्कृत भाषा]] में भइल जे 1700 ईसा पूर्व से 1200ईसवी के बीच के बा।{{sfn|Hoiberg|Ramchandani|2000}}{{sfn|Sarma|2009}} संस्कृत साहित्य में प्रमुख रचना सभ में रामायण आ महाभारत नियर महाकाव्य, [[कालिदास]] के नाटक, जइसे कि ''अभिज्ञानशाकुन्तलम्'', आ अन्य महाकाव्य गिनावल जा सके ला।{{sfn|Johnson|2008}}{{sfn|MacDonell|2004|pp = 1–40}}{{sfn|Kālidāsa|Johnson|2001}} साहित्य के बिबिध रूप देखे के मिले ला आ ''कामसूत्र'' नियर रचना भारते में सभसे पहिले भइल। दक्खिनी भारत में 600 ईसा पूर्व से 300 ईसवी के बीचे के संगम साहित्य के रचना में 2,381 कविता सभ तमिल साहित्य के पूर्ववर्ती मानल जालीं।{{sfn|Zvelebil|1997|p = 12}}{{sfn|Hart|1975}}{{sfn|Encyclopædia Britannica|2008}}{{sfn|Ramanujan|1985|pp = ix–x}} 14वीं से 18वीं सदी के बीचे में, भारतीय साहित्य में भक्ति आंदोलन के जोर लउके ला आ [[कबीरदास]], [[तुलसीदास]], आ गुरु नानक नियर संत आ कवि लोग एह काल के प्रतिनिधि के रूप में देखल जाला। एह काल के रचना सभ में बिबिध बिचार आ भाव के निरूपण भइल आ ई क्लासिकल (शास्त्रीय) युग के रचना सभ से पर्याप्त रूप से अलग किसिम के बाड़ी सऽ।{{sfn|Das|2005}} 19वीं सदी में, भारतीय लेखक लोग के रूचि सामाजिक बराबरी आ मनोबैज्ञानिक बिबरन नियर बिसय में जागल। बीसवीं सदी में बंगाली लेखक [[रबींद्रनाथ टैगोर]] के परभाव साहित्य पर देखे के मिले ला{{sfn|Datta|2006}} जिनका के साहित्य के क्षेत्र में नोबेल पुरस्कार मिलल रहल। === संगीत, नाच आ नाटक === {{random item|range=6 |1=[[File:Rukmini Devi.jpg|thumb|left|भरतनाट्यम के प्रदर्शन]] |2=[[File:Flickr - dalbera - Deepika Reddy (musée Guimet).jpg|thumb|left|कर्नाटक संगीत के साथ कुचिपुड़ी]] |3=[[File:Flickr - dalbera - Sudheshna Bhattacharya (musée Guimet, Paris) (1).jpg|thumb|left|सरोद बजावत एक ठो कलाकार]] |4=[[File:Friday Evening Qawali at Dargah Salim Chisti, Fatehpur Sikri, UP, India.theora.ogv|thumb|left|आगरा में सलीम चिश्ती के दरगाह पर कउआली]] |5=[[File:Inde muria 0511.jpg|thumb|left|छत्तीसगढ़ के बस्तर में मूरीया गान]] |6=[[File:Indian village musicians.jpg|thumb|left|हैदराबाद में लोक कलाकार]] }} <!-- {{main article|Music of India|Dance in India}} --> भारतीय संगीत कई तरह के परंपरा आ क्षेत्रीय शैली सभ के कारण बहुत बिस्तार लिहले बाटे। शास्त्रीय संगीत के दू ठो प्रमुख शैली: उत्तर भारत में हिंदुस्तानी संगीत, आ दक्खिन भारत में कर्नाटक संगीत के रूप में बा।{{sfn|Massey|Massey|1998}} इलाकाई पापुलर संगीत में फिलिमी आ लोकसंगीत के परंपरा बा; बहुलता लिहले ''बाउल'' गीत लोकगीत के एक ठो सुघर उदाहरण बाने। भारत में नाच के भी लोक आ शास्त्रीय शैली बा। कुछ परसिद्ध लोक नाच शैली में पंजाब के भांगड़ा, आसाम के बिहू, ओडिशा, पच्छिम बंगाल आ झारखंड के छऊ, गुजरात के गरबा आ डांडिया, राजस्थान के घूमर, आ महाराष्ट्र के लावनी के नाँव गिनावल जा सके ला। भारत में आठ गो नाच सभ, जिनहना में कई थे में कथा आ मिथक के निरूपण भी होला, के भारत में शास्त्रीय नाच के दर्जा भी 'संगीत नाटक अकादमी' द्वारा दिहल गइल बा। इआ आठ गो नाच बाड़ें: तमिलनाडु के भरतनाट्यम, उत्तर प्रदेश के कथक, केरल के कथकली आ मोहिनीअट्टम, आंध्र प्रदेश के कुचिपुड़ी, मणिपुर के मणिपुरी, आ ओडिशा के ओडिसी नाच आ आसाम के सत्तारिया नाच।{{sfn|Encyclopædia Britannica b}} भारत में थियेटर यानि नाटक कला के अंदर संगीत, गीत आ सहज भा लिखल डायलाग के मिलल-जुलल परंपरा बिकसित भइल बा।{{sfn|Lal|2004|pp = 23, 30, 235}} परंपरागत नाटकन के शैली में ज्यादातर हिंदू मिथक आधारित नाटक बाने, हालाँकि मध्यकाल के भी पर्याप्त परभाव इनहन पर देखे के मिले ला। इनहन में कुछ प्रमुख बाने: गुजरात के भवाई, बंगाल के जात्रा, उत्तरी भारत के नौटंकी आ रामलीला, महाराष्ट्र के तमाशा, आंध्रप्रदेश के बुर्रा कथा, तमिलनाडु के तेरुकुट्टू आ कर्नाटक के यक्षगान।{{sfn|Karanth|2002|p = 26}} === सिनेमा आ टेलीविजन === <!-- {{main article|Cinema of India|Television in India}} --> [[भारतीय सिनेमा|भारत के फिलिम इंडस्ट्री]] में दुनिया के सभसे ढेर देखल जाए वाला सिनेमा बने ला।{{sfn|Dissanayake|Gokulsing|2004}} भारत में क्षेत्रीय स्तर पर सिनेमा के धनी परंपरा बिकसित भइल बा जेह में असमिया, बंगाली, [[भोजपुरी सिनेमा|भोजपुरी]], [[बॉलीवुड|हिंदी]] कन्नड़, मलयालम, पंजाबी, गुजराती, मराठी, ओडिया, तमिल आ तेलुगु भाषा सभ में सिनेमा का आपन ख़ास पहिचान बन चुकल बाटे।{{sfn|Rajadhyaksha|Willemen|1999|page = 652}} भारत में राष्ट्रीय स्तर पर होखे वाला आय में से 75 % हिस्सा दक्खिन भारतीय सिनेमा के बा।{{sfn|The Economic Times}} भारत में टीवी प्रसारण के सुरुआत 1959 में सरकारी स्तर पर भइल आ एकरे बाद दू दसक ले एह में बढ़ती के दर बहुत धीरे रहल।<ref>Sunetra Sen Narayan, ''Globalization and Television: A Study of the Indian Experience, 1990-2010'' (Oxford University Press, 2015); 307 pages</ref>{{sfn|Kaminsky|Long|2011|pp = 684–692}} 1990 के दसक में सरकार के चैनल दूरदर्शन के एकाधिकार खतम भइल आ एकरे बाद से सैटेलाईट चैनल सभ में तेजी से बढ़ती देखल गइल आ एकर भारत के समाज के पापुलर संस्कृति के रूप निर्धारित करे में लगातार बढ़त मात्रा में परभाव देखल जा सके ला।{{sfn|Mehta|2008|pp = 1–10}} आज, भारत में टीवी, समाज में सभसे ढेर घुसल मीडिया बा; एह इंडस्ट्री के अनुमान के मोताबिक {{As of|2012|lc=y}} 5,540 लाख से ढेर टीवी उपभोक्ता बा लोग आ एह में 4,620 लाख लोग के लगे सैटेलाईट टीवी/केबिल कनेक्शन के सुबिधा बा, आ ई पहुँच अन्य माध्यम सभ, जइसे कि प्रेस (3500 लाख), रेडियो (1560 लाख) या इंटरनेट (370 लाख) से काफी ढेर बाटे।{{sfn|Media Research Users Council 2012}} === खाना === {{main article|भारतीय खाना}} [[चित्र:Indian Spices.jpg|thumb|कुछ भारतीय मसाला]] भारतीय खाना में क्षेत्रीय आ परंपरागत पकवान सभ में बहुत बिबिधता पावल जाला आ अक्सरहा इहाँ कौनों राज्य या क्षेत्र के नाँव के आधार पर ओह इलाका के खाना के पहिचान भी होला (उदाहरण खातिर [[बिहारी खाना]] या [[भोजपुरी खाना]])। मुख्य भोजन के हिस्सा के रूप में इहाँ चावल, बजरा, गोहूँ के आटा आ बिबिध प्रकार के दलहन सभ (रहर, मूंग, मसुरी, उर्दी इत्यादि) बाटे। मसुरी आ मूंग के खड़ा भी पकावल जाला आ दाल के रूप में भी। ज्यादातर दलहन सभ के दाल के रूप में, यानी कि, दर के दू टुकड़ा में हो जाए के बाद पकावल जाला।<ref name="Johnston1958">{{cite book|last=Johnston|first=Bruce F.|title=The Staple Food Economies of Western Tropical Africa|url=https://books.google.com/books?id=wyCrAAAAIAAJ&pg=PA14|accessdate=2 जून 2012|year=1958|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-0537-0|page=14}}</ref> भारतीय खाना के एक ठो प्रमुख बिसेसता इहाँ के मसाला भी बा। भारतीय मसाला के महत्त्व के अंजाद लगावे खातिर इहे काफी बा कि कुछ बिद्वान लोग यूरोप के साथ भारतीय मसाला के ब्यापार के यूरोप में खोज के जुग के उत्पत्ती के प्रमुख कारण में से एक माने ला।<ref>{{cite web |url=http://www.english.emory.edu/Bahri/Spice_Trade.html |title=The History of the Spice Trade in India |first=Louise Marie M. |last=Cornillez|date=Spring 1999}}</ref> === समाज === {{main article|भारतीय संस्कृति}} {{random item|range=9 |1=[[File:GroupFromNorthEastIndiaAtTaj.jpg|thumb|पूर्वोत्तर भारत के कुछ पर्यटक लोग ताज महल घूमत]] |2=[[File:Hindu marriage ceremony offering.jpg|thumb|हिंदू राजपूत बियाह के रसम]] |3=[[File:Hindu Temple Rituals.jpg|thumb|हिंदू पुजारी के चार गो काम: (1) देवता के सिंगार; (2) चन्नन रगरत; (3) पंचामृत बनावट; (4) परसादी बाँटत]] |4=[[File:India Christian wedding Madurai Tamil Nadu.jpg|thumb|मदुरई में ईसाई शादी]] |5=[[File:Indian Kitchens Outdoor and Indoor, Rajasthan and Karnataka.jpg|thumb|ऊपर: राजस्थान के थार रेगिस्तान में रोटी सब्जी बनावल जात बा; नीचे: एक ठो हिंदू मंदिर के रसोई।]] |6=[[File:Muslims praying in mosque in Srinagar, Kashmir.jpg|thumb|जम्मू काश्मीर में नमाज अदा करत मुस्लिम लोग]] |7=[[File:Northern and Western Indian Home Cooked Lunch and Southern Indian Thali Dinner.jpg|thumb|ऊपर: उत्तर-भारतीय खाना, डब्बावाला के पैक कइल टिफिन। नीचे: दक्खिन भारतीय थाली, रेस्टोरेंट में।]] |8=[[File:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg|thumb|अमृतसर के हरमिंदर साहिब (स्वर्ण मंदिर) में एक ठो सिख तीर्थयात्री।]] }} परंपरागत भारतीय समाज के बहुधा सामाजिक स्तर के हिसाब से परिभाषित कइल जाला जहाँ जाति आधारित ऊँच-नीच बहुत तरह के सामाजिक रोक-टोक लगावे ला आ लोगन के सामाजिक स्थिति के परिभाषित करे ला। सामाजिक बर्ग के रूप में भारत में हजारन गो समूह बाने जे अपना से बाहर नातेदारी ना करे लें, जिनहन के जाति कहल जाला।{{sfn|Schwartzberg|2011}} आजादी में बाद भारत केहू के अछूत माने के गैरकानूनी घोषित क दिहलस<ref>"Spiritual Terrorism: Spiritual Abuse from the Womb to the Tomb", p. 391, by Boyd C. Purcell</ref> आ 1947 के बाद अउरी कई ठो कानून पास कइल गइल ताकि जाति आधारित भेदभाव खतम कइल जा सके। शहरी भारत में अब बड़-बड़ कंपनी में काम करे वाला लोग के बीच ऑफिस में जाति आधारित पहिचान के भावना नइखे रह गइल।{{sfn|Messner|2009|p = 51-53}}{{sfn|Messner|2012|p = 27-28}} पारिवारिक मूल्य सभ के महत्व भारत में बहुत बाटे आ कई पीढ़ी ले चले वाला संजुक्त परिवार इहाँ आम चीज रहल बा, हालाँकि, अब शहरी इलाका में एकल परिवार के बढ़ती देखल जा रहल बाटे।{{sfn|Makar|2007}} भारत में अभिन भी ज्यादातर लोग के बियाह परिवार आ नात रिश्तेदारी के बड़ लोग के सहमती से अरेंज कइल जाला।{{sfn|Medora|2003}} बियाह जीवन भर निभावे के चीज मानल जाला,{{sfn|Medora|2003}} आ तलाक के दर बहुत कम बा।{{sfn|Jones|Ramdas|2005|p = 111}} {{As of|2001}}, बस 1.6 प्रतिशत भारतीय औरत लोग के तलाक होखे हालाँकि अब ई आँकड़ा शिक्षा आ आर्थिक आजादी के चलते बढ़ रहल बाटे।{{sfn|Jones|Ramdas|2005|p = 111}} बाल बियाह अभिन भी देहाती इलाका में प्रचलित बा जहाँ लड़की लोग के बियाह कानूनी उमिर 18 साल से पहिलहीं हो जाला।{{sfn|Cullen-Dupont|2009|p = 96}} गर्भ में लड़िकिन के हत्या इहाँ के बहुत गंभीर समस्या बा आ एकरे कारण लिंगानुपात में बहुत बिसमता पैदा हो चुकल बा, {{As of|2005|lc=y}} के अनुमान के मोताबिक 500 लाख पुरुष फाजिल बाने औरतन के तुलना में।{{sfn|Bunting|2011}}{{sfn|Agnivesh|2005}} हालाँकि, 2011 के रिपोट कुछ सुधार होत देखावत बाटे।<ref>[http://censusindia.gov.in/Census_And_You/gender_composition.aspx Census of India-Gender Composition] 2011</ref> दहेज, गैर-कानूनी होखले के बावजूद काफी मात्रा में प्रचलन में बा आ चोरी-छिपल तरीका से चालू बा।<ref>{{cite news|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/india/10280802/Woman-killed-over-dowry-every-hour-in-India.html|title=Woman killed over dowry 'every hour' in India |publisher=telegraph.com |accessdate=10 February 2014|date=2 September 2013}}</ref> दहेज हत्या के मामिला में भी 2013 के खबर के मोताबिक बढ़ती भइल बा।<ref>{{cite news|url= http://www.thehindu.com/news/national/rising-number-of-dowry-deaths-in-india-ncrb/article4995677.ece|title=Rising number of dowry deaths in India:NCRB|publisher=thehindu.com |accessdate=10 February 2014|date=7 August 2013}}</ref> भारत में ज्यादातर पब्लिक छुट्टी सभ धार्मिक तिहुआर के होलीं जेह में कुछ प्रमुख बा, [[दिपावली]], [[होली]], गणेश चउथ, पोंगल, [[दुर्गा पूजा]], ईद, बकरीद, क्रिसमस आ बैसाखी।<ref>{{Citation|url=https://www.sscnet.ucla.edu/southasia/Culture/Festivals/Festiv.html|title=Indian Festivals|accessdate=14 May 2016}}</ref><ref>{{Citation |url=http://festivals.indobase.com/index.html |title = Popular India Festivals |accessdate= 23 December 2007}}</ref> स्वतंत्रता दिवस, गणतंत्र दिवस आ गाँधी जयंती नियर कुछ राष्ट्रीय परब भी बाने जे पूरा भारत में मनावल जालें। === पहिनावा === {{Main article|भारतीय पहिनावा}} लगभग 4000 ईसापूर्व के समय में भारत में कपास आ सूती कपड़ा के चलन सुरू हो गइल रहल। परंपरागत रूप से भारतीय पहिनावा रंग आ स्टाइल के हिसाब से एक इलाका से दुसरा इलाका के बीच काफी अंतर लिहले होला आ ई कई तरह के चीज पर निर्भर होला जइसे कि ओह जगह के जलवायु या फिर लोग के धार्मिक मान्यता। औरतन के सभसे प्रचलित परिधान साड़ी हवे आ मर्दाना लोग के धोती भा लुंगी। एकरे बाद बदलाव के तौर पर सलवार-सूट आ कुरता-पैजामा चलन में आइल। पैंट-बुशर्ट आ जींस टी-शर्ट के चलन भी आ गइल बा।{{sfn|Tarlo|1996|pp = xii, xii, 11, 15, 28, 46}} गहना के साथ साथ असली फूल सभ के सिंगार में इस्तेमाल के परंपरा भारत में लगभग 5,000 साल पुरान बाटे; आ रतन सभ के इहाँ ग्रह-दसा के हिसाब से टोटका के तौर पर पहिरल जाला।{{sfn|Eraly|2008|p = 160}} === खेलकूद === {{Main article|भारत में खेलकूद}} {{random item|range=9 |1=[[File:Filles jouant à la marelle, Jaura, Inde.jpg|thumb|चिप्पी या एक्कट-दुक्कट खेलत लड़िकी सभ, मध्यप्रदेश में।]] |2=[[File:Indian-Hockey-Team-Berlin-1936.jpg|thumb|मेजर ध्यानचंद के कप्तानी वाली भारतीय हाकी टीम, 1936 के ओलम्पिक में गोल्ड मेडल जीते का बाद।]] |3=[[File:Joueursindienspushkar.jpg|thumb|पचीसी खेलत लोग, पुष्कर, राजस्थान में।]] |4=[[File:Kabaddi in Bagepalli Karnataka.jpg|thumb|कबड्डी के खेल, कर्नाटक में।]] |5=[[File:Soccer football informal in Manipur India cropped.jpg|thumb|लड़िके फुटबाल खेलत बाने, मणिपुर में।]] |6=[[File:Street Cricket Batter India.jpg|thumb|left|गली क्रिकेट, क्रिकेट भारत में सभसे पापुलर खेल हवे।]] |7=[[File:Vaalum-parichayum.jpeg|thumb|कलारियपट्टू, केरल में जनमल एक ठो मार्शल आर्ट]] |8=[[File:Viswanathan Anand 08 14 2005.jpg|thumb|200px|left|भारतीय शतरंज ग्रैंडमास्टर विश्वनाथन आनंद, 2005 में एक ठो मैच के दौरान; शतरंज के उत्पत्ति भारते भइल रहल।]] |9=[[File:Master Blaster at work.jpg|thumb|250px|right|महान भारतीय क्रिकेट खेलाड़ी सचिन तेंदुलकर, बहुत सारा रिकार्ड इनके नाँव बा आ अबतक के सभसे सफल क्रिकेटर मानल जालें।]] }} भारत में कई ठे पुरान परंपरागत खेल सभ जे एही जा पैदा भइलें, अभिन ले काफी चलन में बाने, उदाहरण खातिर कबड्डी, खो-खो, पहलवानी, आ गुल्ली-डंडा। कई ठे भारतीय मार्शल आर्ट जे एशिया के सुरुआती मार्शल आर्ट में गिनल जा सके लें, जइसे कि कलारियपट्टू, मुष्टियुद्ध, सिलम्बम, आ मार्मा आदि, भारत में जनमल हवें। शतरंज के खेल भारत में चतुरंग के नाँव से जनमल आ नया जमाना में दोबारा इहाँ लोकप्रिय हो गइल बा आ कई गो भारतीय ग्रैंडमास्टर लोग भी हो चुकल बाटे।{{sfn|Wolpert|2003|p = 2}}{{sfn|Rediff 2008 b}} पचीसी के खेल, बिसाल संगमरमर के चबूतरा पर बादशाह अकबर द्वारा खेलल जाय।{{sfn|Binmore|2007|p = 98}} भारतीय डेविस कप में खेलाड़ी लोग के प्रदर्शन आ अन्य जगह पर भी खेल के पापुलर होखे के सुरुआत के कारण 2010 के बाद से देस में टेनिस के महत्व बढ़ल बाटे आ अब एहू में भारतीय लोग रूचि देखावत बा।{{sfn|The Wall Street Journal 2009}} शूटिंग यानि निशानेबाजी में भारत के महत्वपूर्ण स्थान बा आ ओलंपिक खेलन में, बिस्व शूटिंग चैंपियनशिप में आ कॉमनवेल्थ खेल में भारत कई पदक हासिल कइले बाटे।{{sfn|दि टाइम्स ऑफ इंडिया 2010}} अन्य कहल जेह में भारतीय खेलाडी लोग के अंतर्राष्ट्रीय लेवल पर सफलता मिलल बाटे, बैडमिंटन{{sfn|British Broadcasting Corporation 2010 a}} ([[साइना नेहवाल]] आ [[पी वी सिंधु]] दुनिया में टॉप रैंक के बाड़ी), मुक्केबाजी,{{sfn|Mint 2010}} आ कुश्ती{{sfn|Xavier|2010}} बाड़ें। भारत में फुटबाल के खेल पच्छिम बंगाल, गोवा, तमिलनाडु, केरल आ पूर्वोत्तर के राज्य सभ में पापुलर हवे।{{sfn|Majumdar|Bandyopadhyay|2006|pp = 1–5}} फीफा के अंडर-17 वल्ड कप भारत में होखे जा रहल बाटे।<ref>{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/football/2017-u-17-world-cup/Most-of-U-17-World-Cup-stadia-need-major-renovation-FIFA-team/articleshow/51068952.cms|title=Most of U-17 World Cup stadia need major renovation: FIFA team|date=20 February 2016|work=दि टाइम्स ऑफ इंडिया|access-date=18 जून 2016}}</ref> हाकी भारत के राष्ट्रीय खेल हवे आ भारत में एकर प्रबंधन हाकी इंडिया के हाथ में बाटे। भारतीय पुरुष हाकी टीम 1975 में हाकी के बिस्व कप जितल, आ {{As of|2016|lc=}}, आठ गो गोल्ड, एक ठो सिल्बर, आ दू गो ब्रोंज मेडल ओलंपिक में जीत चुकल बा, आ ई खेल ओलंपिक में सभसे सफल रहल बाटे। भारत के योगदान [[क्रिकेट]] के मशहूर बनावे में भी रहल बा। एही कारन, भारत में ई खेल सभसे ढेर पापुलर बाटे। भारतीय क्रिकेट टीम 1983 आ 2011 में बिस्व कप आ 2007 के टी20 बिस्वकप जीत चुकल बा 2012 में आइसीसी चैम्पियंस ट्राफी श्रीलंका के साथे साझा कइलस आ 2013 में जीतले रहल। भारत में क्रिकेट के प्रबंधन बीसीसीआई के हाथ में बा; रणजी ट्राफी, दिलीप ट्राफी, देवधर ट्राफी आ इरानी ट्राफी इहाँ के घरेलू प्रतियोगिता हईं सऽ। बीसीसीआइ हर साल टी20 के मुकाबला, आईपीएल के नाँव से भी करवावे ले। भारत अकेले या फिर दुसरा देस के साथे मिल के कई गो अंतर्राष्ट्रीय खेल प्रतियोगिता सभ के आयोजन करा चुकल बाटे: 1951 आ 1982 के एशियाई खेल; 1987, 1996 आ 2011 के क्रिकेट बिस्व कप; 2003 के एफ्रो एशियाई खेल; 2006 आईसीसी चैम्पियंस ट्राफी; 2010के हाकी बिस्व कप आ 2010 के कॉमनवेल्थ खेल इहाँ आयोजित हो चुकल बाने। भारत में हर साल आयोजित होखे वाला अंतर्राष्ट्रीय मुकाबला सभ में चेन्नई ऑपन, मुंबई मैराथन, दिल्ली आधा-मैराथन आ इंडियन मास्टर्स प्रमुख बाने। भारत में पहिला फार्मूला 1 रेस इंडियन ग्रां प्री के सुरुआत 2011 में भइल बाकी ई 2014 के बाद से बंद हो गइल बा।{{sfn|Dehejia|2011}} दक्खिन एशियाई खेलन में भारत के दबदबा रहल बा। एकर एक ठो उदाहरण देखल जा सके ला कि भारतीय बास्केटबाल टीम दक्खिन एशियाई खेल में अब तक ले आयोजित चार में से तीन मुकाबला जीतल बाटे।<ref>{{cite web|url=http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/lahore/02-Jan-2010/Basketball-team-named-for-11th-South-Asian-Games |title=Basketball team named for 11th South Asian Games |publisher=Nation.com.pk |date=2 January 2010 |accessdate=8 मार्च 2013}}</ref> राजीव गाँधी खेल रत्न आ अर्जुन पुरस्कार भारत सरकार द्वारा दिहल जाए वाला सभसे बड़हन सम्मान हवे जवन खेलकूद के क्षेत्र में खेलाड़ी लोग के दिहल जालें; जबकि द्रोणाचार्य पुरस्कार खेलकूद के कोचिंग देवे वाला गुरु लोग के दिहल जाला। {{Clear}}
सारांश:
ई नोट कर लीं कि भोजपुरीपिडिया पर सगरी योगदान के दुसरा योगदानकर्ता लोगन द्वारा संपादित कइल जा सकेला, बदलल या हटावल जा सकेला। अगर आप ई नइखीं चाहत की राउर लिखल चीज के केहू भी बे-मोहछोह के संपादित क दे, तब ए के इहाँ मत डालीं।
रउआँ इहो वादा करत बानी की आप ई खुद लिखले बानी या फिर पब्लिक पहुँच में मौजूद या अइसने कौनों फ्री स्रोत से नकल कइले बानी (ढेर जानकारी खातिर
भोजपुरीपिडिया:कापीराइट सब
देखीं)।
बिना परमीशन के कॉपीराइट वाली चीज इहाँ कब्बो मत डालीं!
कैंसिल
संपादन में मदद
(नया विंडो में खोलीं)