Jump to content
Main menu
Main menu
move to sidebar
लुकवाईं
नेविगेशन
मुख्य पन्ना
हाल के बदलाव
अट्रेंडम पन्ना
मीडियाविकि के बारे में मदद
भोजपुरीपिडिया
खोज
खोजीं
Appearance
खाता बनाईं
खाता में प्रवेश
निजी औजार
खाता बनाईं
खाता में प्रवेश
Pages for logged out editors
learn more
योगदान
बातचीत
प्रदूषण
के संपादन कइल जा रहल बा
पन्ना
बातचीत
भोजपुरी
पढ़ीं
संपादन करीं
स्रोत संपादित करीं
इतिहास देखीं
औजार
औजार
move to sidebar
लुकवाईं
Actions
पढ़ीं
संपादन करीं
स्रोत संपादित करीं
इतिहास देखीं
जनरल
इहाँ का जुड़ल बा
संबंधित बदलाव
खास पन्ना
पन्ना से जुड़ल जानकारी
Appearance
move to sidebar
लुकवाईं
चेतावनी:
रउआँ आपन खाता में प्रवेश नइखीं कइले। अगर रउआँ कौनों बदलाव करब त राउर आईपी पता सभके लउकी। अगर रउआ
खाता में प्रवेश करब
या
नया खाता बनाइब
तब, अउरी सुबिधा सब की संघे राउर संपादन के श्रेय भी राउर प्रयोगकर्तानाँव के मिली!
स्पैम-बिरोधी रोक (Anti-spam check) एके
मत
भरीं!
[[चित्र:Emissão+de+gases+poluentes.jpg|thumb|right|220px|कारखाना के चिमनी से निकलत धुआँ, [[हवा प्रदूषण]]]] '''प्रदूषण''' अइसन क्रिया चाहे घटना हऽ जेवना में [[प्राकृतिक पर्यावरण]] में कौनो अइसन चीज क प्रवेश होला जेवना से [[पर्यावरण]] के नोकसान पहुँचे। जवनी चीज की प्रवेश से अइसन होला ओ पदार्थन के प्रदूषक पदार्थ कहल जाला।<ref>[http://hindi.indiawaterportal.org/content/%E0%A4%9C%E0%A4%B2-%E0%A4%AA%E0%A5%8D%E0%A4%B0%E0%A4%A6%E0%A5%82%E0%A4%B7%E0%A4%A3-%E0%A4%95%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE-%E0%A4%B9%E0%A5%88 जलप्रदूषण क्या है?] इण्डिया वाटर पोर्टल (उतारल गइल 29.06.2014 के)</ref> आमतौर पर पर्यावरण में कई प्राकृतिक कारण से अइसन पादर्थ सभ के प्रवेश हो सके ला जे नोकसानदेह होखे, जइसे कि जंगल के आग से निकलल धुँआ चाहे ज्वालामुखी से निकले वाली गैस आ धुँआ, बाकी एह शब्द के इस्तेमाल [[पर्यावरण पर मनुष्य के परभाव|मनुष्य द्वारा]] पर्यावरण में पहुँचावल जा रहल खराब परभाव वाली चीजन खातिर होखे ला।<ref name="Britannica">{{cite web|title=pollution {{!}} Definition, History, & Facts|url=https://www.britannica.com/science/pollution-environment|website=Encyclopedia Britannica|accessdate=6 मई 2020|language=en}}</ref> ई प्रदूषक सभ ठोस, द्रव चाहे गैस के रूप में पदार्थ हो सके ला चाहे गर्मी इत्यादि के रूप में एनर्जी हो सके ले; बस अगर प्रदूषक तत्व के पर्यावरण में एतना तेजी से प्रवेश हो रहल बा कि ऊ प्राकृतिक रूप से गैर-नोकसानदेह रूप में बदल जाय चाहे छितरा जाय, तब ऊ प्रदूषण कहल जाई।<ref name="Britannica" /> प्रदूषण क कई गो प्रकार हो सकेला। आमतौर पर पर्यावरण की जवनी अंग में प्रदूषक चीज क प्रवेश होला ओही की नाँव पर ओ प्रकार का भी नाँव रखल जाला। जइसे अगर पानी में कौनो कूड़ा-कचरा फेकला से पानी क गुणवत्ता खराब होखे त ए के [[पानी प्रदूषण|जल प्रदूषण]] कहल जाई। एही प्रकार से [[वायु प्रदूषण]] आ [[माटी प्रदूषण|मिट्टी प्रदूषण]] क नाँव धराइल बा। कई बेर जवनी चीज से प्रदूषण होला ओहू की नाँव पर प्रदूषण की प्रकार क नाँव धरा जाला जइसे कि आवाज से होखे वाला प्रदूषण के आवाज प्रदूषण आ प्रकाश से होखे वाला के प्रकाश प्रदूषण कहल जाला। प्रदूषण से मनुष्य की स्वास्थ पर बहुत तरह क बुरा प्रभाव पड़ेला। हाले में विश्व स्वास्थ्य संगठन की एगो आकलन की हिसाब से साल 2012 में वायु प्रदूषण की कारण करीब 70 लाख लोगन के आपन जान गंवावे के पड़ल।<ref name="BBC">[http://www.bbc.co.uk/hindi/science/2014/03/140325_world_air_pollution_sk.shtml वायु प्रदूषण से साल भर में 70 लाख मौतें] BBC हिंदी, (उतारल गइल 29.06.2014 के)</ref> == इतिहास == प्रदूषण के सुरुआत आदमी के द्वारा एकट्ठा हो के एक जगह रहे के एकदम सुरुआती दौर से शुरू होला, जबसे मनुष्य झुंड में बस्ती बना के रहे शुरू कइल; आखिर आजो बिबिध अध्ययन में अइसन पुराना बस्ती सभ के ओही सभ चीजन से पहिचान कइल जाला जे ओह जमाना के आबादी द्वारा कबाड़ के रूप में छोड़ल गइल।<ref name="Britannica" /> हालाँकि, प्रदूषण तबतक ले कौनों समस्या ना रहल जबतक के हर ब्यक्ति के लगे निवास करे खातिर पर्याप्त जगह रहे। मूल रूप से कोइला के इस्तेमाल आ शहरीकरण से एह समस्या के सुरुआत दर्ज कइल जाला; भले ऊ हजार दू हजार साल पुरान शहर सभ होखें। धातु पघिलावे के काम में भट्ठी के इस्तेमाल से प्रदूषण के उदाहरण बहुत पुराना समय के सभ्यता सभ में मिले ला। बाद के प्रदूषण मुख्य रूप से उद्योग क्रांति के बाद के समस्या हवे। बिबिध किसिम के उद्योग सभ में कोइला के इस्तेमाल से उपजे वाला धुँआ आ एह उद्योग सभ से निकले वाला कचरा प्रदूषण के सभसे प्रमुख वजह बनल। == प्रकार चाहे रूप == [[चित्र:Canal-pollution.jpg|thumb|right|220px|मांट्रियल की एगो नहर में कूड़ा-कचरा]] प्रदूषण के बर्गीकरण कई आधार पर कइल जा सके ला आ एकरा के कई प्रकार में बाँटल जा सके ला। पर्यावरण भा इकोसिस्टम के कवन अंग में प्रदूषक तत्व प्रवेश का रहल बाड़ें एह आधार पर, प्रदूषक तत्व के आधार पर, भा मनुष्य के ओह कामकाज के आधार पर जवना से प्रदूषण हो रहल बा, ई कुछ अइसन आधार बाड़ें जिन्हन के हिसाब से बाँट के प्रदूषण के प्रकार बतावल जाला। नीचे ई संछेप में दिहल गइल बा: === पर्यावरण के अंग अनुसार === ;[[हवा प्रदूषण]] पृथ्वी के [[वायुमंडल]] में मौजूद हवा के गुणवत्ता सगरी जीवधारी सभ आ [[इकोसिस्टम]] के सही से संचालन खाती बहुत महत्व के चीज बा। अगर हवा में प्रदूषक तत्व के प्रवेश होखे आ ओह कारण से हवा के गुणवत्ता में कमी आवे, एकर परभाव जीव-जंतु, जेह में मनुष्य भी शामिल बाड़ें, आ इकोसिस्टम के काम करे पर खराब असर डाले तब स्थिति [[हवा प्रदूषण]] होला। सभसे आम रूप धुँआ के प्रवेश से हवा के गुणवत्ता में खराबी बा।<ref name="Stern2015">{{cite book|author=Arthur C. Stern|title=Sources of Air Pollution and Their Control: Air Pollution|url=https://books.google.com/books?id=_WUhBQAAQBAJ&pg=PP1|date=4 December 2015|publisher=Elsevier|isbn=978-1-4832-6828-6|pages=1–}}</ref> चाहे ई धुँआ उद्योग सभ के चिमनी से निकले वाला होखे, डीजल-पेट्रोल से चले वाली गाड़ी सभ के होखे, खेत में बेकार डाठ जरावे से होखे। शहरीकरण आ उद्योगीकरण के कारण पूरा दुनिया में धुँआ से होखे वाला हवा प्रदूषण एगो समस्या बाटे। एकरे अलावा धूर के महीन कण इत्यादि के हवा में चहुँपे से भी हवा प्रदूषण होला।<ref name="Stern2015" /> आम गैस सभ जे हवा प्रदूषण खातिर जिम्मेदार बाड़ी उनहन में कार्बन मोनोऑक्साइड, सल्फर डाइऑक्साइड, क्लोरोफ्ल्यूरोकार्बन (CFCs) आ नाइट्रोजन के आक्साइड बाड़ें जे उद्योग सभ आ मोटरगाड़ी आ से पैदा होखे लें। फोटोकेमिकल ओजोन आ स्मॉग के पैदाइश तब होखे ला जब नाइट्रोजन के ऑक्साइड सभ आ हाइड्रोकार्बन सभ सुरुज के रोशनी के साथे रिएक्शन करे लें। [[पार्टिकुलेट मैटर]], या फिर महीन धूर में माइक्रोमीटर साइज PM<sub>10</sub> से PM<sub>2.5</sub> हवा के प्रदूषण के कारण बने ला। हावा प्रदूषण केतना नोक्सान्देह हो सकेला एकर अंजाद एही से लगावल जा सके ला कि [[बिस्व स्वास्थ्य संगठन]] के एगो आकलन की हिसाब से साल 2012 में हावा प्रदूषण के चलते करीब 70 लाख लोगन के आपन जान गंवावे के पड़ल।<ref name="BBC" /> ;[[जल प्रदूषण]] पानी परदूषण भा जल प्रदूषण पानी के भंडार सभ में नोकसानदेह चीजन के प्रवेश से होला। [[नदी]], [[झील]], ताल, [[समुंद्र]] आ जमीन के नीचे के जलसोता सभ में सीधे या फिर अप्रत्यक्ष रूप से नोक्सानदेह पदार्थन के पहुँचे से उनहन में मौजूद पानी के क्वालिटी खराब हो जाला आ जिंदा जिया-जंतु आ बनस्पति सभ खातिर इस्तमाल लायक ना रह जाला। मनुष्य के कई तरह के कामकाज सभ से पानी के क्वालिटी खराब हो सके ले। आमतौर पर शहर आ बस्ती सभ से निकले वाला गंदा पानी आसपास के नदी चाहे झील में पहुँच के ओकरा के गंदा क सके ला। शहर सभ में कई किसिम के उद्योग अइसन होलें जिनहन से गंदगी आ नोकसानदेह पदार्थ बाहर निकले लें आ पानी में छोड़ दिहल जालें। एकरे अलावा खेती में इस्तेमाल होखे वाली केमिकल वाली खाद आ बिबिध किसिम के कीटनाशक सभ अंत में बहि के पानी में पहुँचे लें आ नदी के पानी के गंदा क सके लें। ;[[माटी प्रदूषण]] [[माटी]] में मनुष्य द्वारा नोकसान देह पदार्थ छोड़े से भा कौनों अन्य तरीका से माटी के प्राकृतिक सिस्टम के खराब करे से होला। अधिकतर, ई उद्योग से निकले वाला कचड़ा आ गंदा पानी से, खेती में बहुत ढेर खाद आ कीटनाशक के इस्तमाल से आ शहरी कचड़ा के बिना शोधले फेंके से होला। माटी में परदूषण भा कंटामिनेशन खातिर जिम्मेदार मुख्य पदार्थ सभ में पेट्रोलियम हाइड्रोकार्बन (पेट्रोलियम तेल से निकले वाला कार्बनिक पदार्थ, जइसे प्लास्टिक, पन्नी इत्यादि), कीटनाशक, आ भारी घातु के कण शामिल बाने। ;[[समुंद्री प्रदूषण]] समुंद्री प्रदूषण [[समुंद्र]] आ सागर सभ के पानी में अइसन पदार्थ के प्रवेश होला जे नोकसानदेह होखे। ई प्रदूषक तत्व सभ आम कचरा-कबाड़ हो सके ला, रासायनिक पदार्थ (केमिकल) हो सके लें, [[प्लास्टिक]] हो सके ला, खेती किसानी के इस्तेमाल के खाद आ कीटनाशक के बह के समुंद्र में पहुँचे वाला हिस्सा हो सके ला आ अउरी किसिम-किसिम के नोकसान पहुँचावे वाला चीज हो सके ला। साथे साथ कौनों जगह के समुंदरी पानी में आक्रमणकारी प्रजाति के पहुँच जाए के भी समुंद्री प्रदूषण में गिनल जा सके ला। लगभग अस्सी प्रतिशत समुंदरी प्रदूषण जमीनी सतह से चीजन के समुंद्र में पहुँचे से होला। === प्रदूषक तत्व के आधार पर === * ठोस कचड़ा प्रदूषण * [[शोर प्रदूषण]] — तेज, खराब, कर्कश आवाज जे अनचाहल होखे आ जेवना से परेशानी होखे शोर प्रदूषण हऽ। * [[प्रकाश प्रदूषण]] * रासायनिक प्रदूषण * [[रेडियोएक्टिव प्रदूषण]] — अइसन स्थिति हवे जब कौनों इलाका जमीन में, ठोस पदार्थ सभ में, द्रव सभ में, चाहे गैसे में रेडियोएक्टिव पदार्थ के जमाव (डिपोजीशन) होखे चाहे मौजूदगी होखे, आ ई मौजूदगी अनचाहल होखे। एह पदार्थ सभ के क्षय होला आ इनहन से खतरनाक रेडियेशन निकले ला। === मनुष्य के क्रिया के आधार प === * कृषि प्रदूषण * औद्योगिक प्रदूषण == कीमत == प्रदूषण के कीमत चुकावे के पड़े ला।<ref>[https://www.washingtonpost.com/news/energy-environment/wp/2016/01/29/the-staggering-economic-cost-of-air-pollution/ The staggering economic cost of air pollution] By Chelsea Harvey, ''Washington Post'', January 29, 2016</ref><ref>[https://www.sciencedaily.com/releases/2008/11/081112124418.htm Freshwater Pollution Costs US At Least $4.3 Billion A Year], ''[[Science Daily]]'', November 17, 2008</ref><ref>[https://www.theguardian.com/environment/2014/jun/30/the-human-cost-of-chinas-untold-soil-pollution-problem The human cost of China's untold soil pollution problem], ''[[The Guardian]]'', Monday 30 June 2014 11.53 EDT</ref> अइसन मैन्यूफैक्चरिंग के कामकाज जे [[हवा प्रदूषण]] पैदा करे, पूरा समाज खातिर सेहत संबधी नोकसान पैदा करे ला जेकर पूरा समाज के कीमत चुकावे के पड़े ला। एह तरह के हवा के गंदगी के साफ़ करे में कीमत चुकावे के पड़े ला। अइसन मैन्यूफैक्चरिंग कामकाज में पैदा होखे वाला हवा प्रदूषण के "निगेटिव एक्सटर्नलिटी" पैदा करे ला जेकर परिभाषा ई हवे कि “जब कौनों फर्म अइसन उत्पादन करे जे ओह लोगन के नोकसान पहुँचावे जे लोग के फर्म द्वारा कौनों किसिम के कंपेनशेसन नइखे दिहल जा रहल।"<ref name=":0">{{Cite book|title=Public finance and public policy|last=Jonathan.|first=Gruber|date=2013|publisher=Worth Publishers|isbn=978-1-4292-7845-4|edition= 4th|location=New York|oclc=819816787}}</ref> एकर एगो अउरी उदाहरण दिहल जा सके ला, जइसे कि कौनों कपड़ा धोवे वाली फर्म एगो इस्टील बनावे वाली फर्म के लगे होखे, इस्टील के फर्म से निकले वाली गंदगी के कारन कपड़ा धोवे वाली फर्म के बेसी खर्चा करे के पड़ी।<ref>{{Cite book|title=Environmental economics|last=D.|first=Kolstad, Charles|date=2011|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-973264-7|edition= 2nd|location=New York|oclc=495996799}}</ref> एही तरह से प्रदूषण कौनों उत्पादन क रहे वाली फर्म के ऊपर भी कीमत देवे के जरूरत पैदा करे ला। उदाहरण खातिर अगर फर्म पर कानूनी रूप से दबाव होखे कि कम प्रदूषण करे के बाटे, अइसना में प्रदूषण कम करे के उपाय में ओह फर्म के खर्चा लागी, एकरा के अबैटमेंट कॉस्ट कहल जाला; अगर हर एक अगिला इकाई बस्तु के उत्पादन पर लागे वाली अइसन कीमत के गिनती कइल जाय तब ऊ मार्जिनल अबैटमेंट कीमत कहाई।<ref>{{cite web|url=http://www.econport.org/content/handbook/Environmental/pollution-control-revised/Abatement-MAC.html|title=Abatement and Marginal Abatement Cost (MAC)|website=www.econport.org|language=en|access-date=2018-03-07}}</ref>2005 के एगो इस्टीमेट के अनुसार अमेरिका में प्रदूषण से एह तरह के रोक में लागे वाली पूँजी आ फर्म चलावे के खर्चा में एह काम के खर्चा लगभग $27 बिलियन के रहल।<ref>{{cite web|url=https://www.epa.gov/environmental-economics/pollution-abatement-costs-and-expenditures-2005-survey|title=Pollution Abatement Costs and Expenditures: 2005 Survey {{!}} US EPA|last=EPA,OA,OP,NCEE|first=US|website=US EPA|language=en|access-date=2018-03-07}}</ref> == पर्यावरण पर परभाव == [[चित्र:Pacific-garbage-patch-map 2010 noaamdp.jpg|thumb| प्रशांत महासागर में बिसाल कचरा चकती]] प्रदूषण [[पर्यावरण]] में कई रूप में आ ब्यापक तरीका से मौजूद बा। एकर कई किसिम के परभाव पर्यावरण पर पड़े लें: * बायोमैग्निफिकेशन (Biomagnification) के घटना में कई किसिम के बिसैला पदार्थ सभ (जइसे कि हैभी धातु सभ) जिया जंतु सभ के अलग-अलग भोजन स्तर (ट्राफिक लेवल) से हो के गुजर सके लें आ इनहन के घन हो के एकट्ठा होखत जाए के घटना देखे में आवे ला। मतलब ई कि निचला लेवल के जीव के शरीर में जेतना मात्रा में इनहन के होखल पावल जाला ओकरा से बेसी मात्रा में ई ओह जीव सभ के भीतर एकट्ठा हो जालें जे पहिलका जीव सभ के खालें। * [[कार्बन डाइआक्साइड]] के पर्यावरण में निकास से समुंद्र सभ के एसिडिटी में बढ़ती होला, एकरा चलते पृथ्वी पर समुंद्र सभ के pH मान घटत जा रहल बाटे। * [[ग्रीनहाउस गैस]] सभ के पर्यावरण में निकास के चलते [[बैस्विक गरमाव]] के घटना चालू बा जे पूरा पृथ्वी के [[इकोसिस्टम]] के परभावित क रहल बा। * [[आक्रमणकारी प्रजाति]] सभ के आ जाए से कौनों इकोसिस्टम में मूलनिवासी प्रजाति सभ के घटती हो सके ला आ एकरा चलते जीवबीबिधता में घटाव हो सके ला। अइसन हमलावर प्रजाति के पौधा सभ अइसन कचरा छोड़ सके लें जेकरा चलते ओह जगह के माटी के अंदर आ ओह पर्यावरण के अंदर रासायनिक बदलाव हो जाय। * नाइट्रोजन ऑक्साइड सभ बरखा के साथे बरिस के माटी के रासायनिक कंपोजीशन बदल सके लें आ एकरा चलते कौनों इकोसिस्टम के प्रजाति सभ के कंपोजीशन में बदलाव हो सके ला। * [[स्मॉग]] आ धुंध (हेज) के चलते सुरुज के रोशनी, घाम, के मात्रा में कमी आ सके ला जेकरा चलते पौधा सभ के आपन खाना बनावे (फोटोसिंथेसिस) के काम में कमी आ सके ला। [[स्मॉग]] आ धुंध के चलते ट्रोपोस्फीयर में ओजोन के मात्रा में बढ़ती हो सके ला आ इहो पौधा सभ के नोकसान चहुँपावे ला। * माटी के उपज शक्ति में कमी आ सके ला जेकरा चलते पौधा सभ के कमी आ जीव सभ के प्रजाति में कमी आ सके ला। * [[सल्फर डाइआक्साइड]] आ [[नाइट्रोजन ऑक्साइड]] के पर्यावरण में बढ़ती के चलते एसिड बरखा हो सके ला। एसिड बरखा से माटी पे pH में कमी आ सके ला। * पानी में जीवीय पदार्थ (ऑर्गेनिक मैटर) के प्रदूषण से एह में ऑक्सीजन के कमी हो सके ला आ एकरा कारन ओह पानी में रहे वाला जीव सभ के ऊपर खराब परभाव पड़े ला, जीव सभ के संख्या में कमी आ सके ला। == कंट्रोल == [[चित्र:Litter trap.jpg|thumb|ऑस्ट्रेलिया के यारा नदी में एगो जाल जे कूड़ा-कचरा के फँसा ले ला।]] प्रदूषण नियंत्रण चाहे प्रदूषण कंट्रोल शब्द के इस्तेमाल पर्यावरण के मैनेजमेंट खातिर कइल जाला जेकरा चलते प्रदूषण के कम कइल जा सके। एह में प्रदूषण फइलावे वाला चीज सभ पर रोक लगावल शामिल बा। अगर प्रदूषण कंट्रोल के उपाय न इस्तेमाल कइल जाय तब बिबिध किसिम के कचड़ा जे अतिउपभोग से, ठंढा देसन में गर्मी करे वाला उपाय सभ से, खेती में इस्तेमाल होखे वाला खाद आ कीटनाशक सभ से, खनन से, उद्योग से आ परिवहन से निकल के पर्यावरण में चहुँप जाई। एकरा चलते पर्यावरण के सेहत के नोकसान पहुँची। [[प्रदूषण रोकथाम]] आ [[कचरा घटाव]] के उपाय सभ के सभसे बेसी महत्व दिहल जाला, हालाँकि, प्रदूषण कंट्रोल के औरी उपाय भी बाने। प्राकृतिक जमीन के कौनों किसिम के बिकास करत समय अइसन तकनीक के इस्तेमाल भी कइल जा सके ला जवना से कि जमीन के बिकास (लैंड डेवलपमेंट) के पर्यावरण पर परभाव के कम कइल जा सके। ===Practices=== * [[Recycling]] * [[Reuse|Reusing]] * [[Waste minimisation]] * [[Environmental mitigation|Mitigating]] * [[Pollution prevention|Preventing]] * [[Compost]] ===Pollution control devices=== * [[Air pollution|Air pollution control]] ** [[Thermal oxidiser|Thermal oxidizer]] * [[Dust collector|Dust collection systems]] ** [[Dust collector#Types of baghouses|Baghouses]] ** [[Cyclonic separation|Cyclones]] ** [[Electrostatic precipitator]]s * [[Scrubber]]s ** [[Baffle spray scrubber]] ** [[Cyclonic spray scrubber]] ** [[Ejector venturi scrubber]] ** [[Mechanically aided scrubber]] ** [[Spray tower]] ** [[Wet scrubber]] * [[Sewage treatment]] ** [[Sedimentation (water treatment)|Sedimentation]] (Primary treatment) ** [[Activated sludge|Activated sludge biotreaters]] (Secondary treatment; also used for industrial wastewater) ** [[Aerated lagoon]]s ** [[Constructed wetlands]] (also used for urban runoff) * [[Industrial wastewater treatment]] ** [[API oil-water separator]]s<ref name="Aqueous">{{cite book|author=Beychok, Milton R.|title=Aqueous Wastes from Petroleum and Petrochemical Plants|edition= 1st|publisher=John Wiley & Sons|year=1967|lccn=67019834|isbn=978-0-471-07189-1|title-link=Aqueous Wastes from Petroleum and Petrochemical Plants}}</ref><ref>{{cite book|author=American Petroleum Institute (API)|title=Management of Water Discharges: Design and Operations of Oil–Water Separators|edition= 1st|publisher=American Petroleum Institute|date=February 1990|id=|authorlink=American Petroleum Institute}}</ref> ** [[Biofilter]]s ** [[Dissolved air flotation]] (DAF) ** [[Powdered activated carbon treatment]] ** [[Ultrafiltration]] * [[Vapor recovery|Vapor recovery systems]] * [[Phytoremediation]] {{clear}} == इहो देखल जाय == {{Div col|2}} * [[पर्यावरण]] * [[पर्यावरण बिज्ञान]] * [[मानव भूगोल]] * [[भौतिक भूगोल]] * [[इकोलॉजी|पारिस्थितिकी]] * [[पर्यावरण पर मनुष्य के परभाव]] * [[जलवायु बदलाव]] * [[बैस्विक गरमाव]] {{Div col end}} == संदर्भ == {{reflist|30em}} == बाहरी कड़ी == {{Commons category|Pollution}} * [http://www.cpcb.nic.in/ केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण बोर्ड] के वेबसाइट। * [http://www.epa.gov/superfund/ EPA.gov] – manages Superfund sites and the pollutants in them (CERCLA). Map [https://web.archive.org/web/20101002082045/http://toxmap.nlm.nih.gov/toxmap/main/index.jsp the EPA Superfund] * [http://www.epa.gov/tri/ Toxic Release Inventory] – tracks how much waste US companies release into the water and air. Gives permits for releasing specific quantities of these pollutants each year. Map [http://toxmap.nlm.nih.gov/toxmap/main/index.jsp EPA's Toxic Release Inventory] * [http://www.atsdr.cdc.gov/index.html Agency for Toxic Substances and Disease Registry] – Top 20 pollutants, how they affect people, what US industries use them and the products in which they are found * [http://sis.nlm.nih.gov/enviro/toxtutor.html#toxtutor Toxicology Tutorials from the National Library of Medicine] – resources to review human toxicology. * [https://web.archive.org/web/20061026012447/http://www.blacksmithinstitute.org/ten.php World's Worst Polluted Places 2007], according to the [[Blacksmith Institute]] * [http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1661031_1661028_1661020,00.html The World's Most Polluted Places] at Time.com (a division of Time Magazine) * [https://web.archive.org/web/20080104003923/http://www.logtv.com/films/chelyabinsk/index.htm Chelyabinsk: The Most Contaminated Spot on the Planet] Documentary Film by Slawomir Grünberg (1996) * [https://www.bbc.com/hindi/india-52176065 कोरोना वायरस: भारत में लॉकडाउन प्रदूषण के मोर्चे पर एक वरदान है?], बीबीसी हिंदी पर एगो रपट। {{प्रदूषण}} {{पर्यावरण}} {{Authority control}} [[श्रेणी:प्रदूषण| ]] [[श्रेणी:पर्यावरण]] [[श्रेणी:पर्यावरण भूगोल]] [[श्रेणी:पर्यावरण बिज्ञान]]
सारांश:
ई नोट कर लीं कि भोजपुरीपिडिया पर सगरी योगदान के दुसरा योगदानकर्ता लोगन द्वारा संपादित कइल जा सकेला, बदलल या हटावल जा सकेला। अगर आप ई नइखीं चाहत की राउर लिखल चीज के केहू भी बे-मोहछोह के संपादित क दे, तब ए के इहाँ मत डालीं।
रउआँ इहो वादा करत बानी की आप ई खुद लिखले बानी या फिर पब्लिक पहुँच में मौजूद या अइसने कौनों फ्री स्रोत से नकल कइले बानी (ढेर जानकारी खातिर
भोजपुरीपिडिया:कापीराइट सब
देखीं)।
बिना परमीशन के कॉपीराइट वाली चीज इहाँ कब्बो मत डालीं!
कैंसिल
संपादन में मदद
(नया विंडो में खोलीं)
ए पन्ना पर इस्तेमाल टेम्पलेट कुल:
टेम्पलेट:Authority control
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Cite book
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Cite web
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Clear
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Commons category
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Div col
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Div col end
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Reflist
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:पर्यावरण
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:प्रदूषण
(
संपादन करीं
)