Jump to content
Main menu
Main menu
move to sidebar
लुकवाईं
नेविगेशन
मुख्य पन्ना
हाल के बदलाव
अट्रेंडम पन्ना
मीडियाविकि के बारे में मदद
भोजपुरीपिडिया
खोज
खोजीं
Appearance
खाता बनाईं
खाता में प्रवेश
निजी औजार
खाता बनाईं
खाता में प्रवेश
Pages for logged out editors
learn more
योगदान
बातचीत
भूगोल
के संपादन कइल जा रहल बा
पन्ना
बातचीत
भोजपुरी
पढ़ीं
संपादन करीं
स्रोत संपादित करीं
इतिहास देखीं
औजार
औजार
move to sidebar
लुकवाईं
Actions
पढ़ीं
संपादन करीं
स्रोत संपादित करीं
इतिहास देखीं
जनरल
इहाँ का जुड़ल बा
संबंधित बदलाव
खास पन्ना
पन्ना से जुड़ल जानकारी
Appearance
move to sidebar
लुकवाईं
चेतावनी:
रउआँ आपन खाता में प्रवेश नइखीं कइले। अगर रउआँ कौनों बदलाव करब त राउर आईपी पता सभके लउकी। अगर रउआ
खाता में प्रवेश करब
या
नया खाता बनाइब
तब, अउरी सुबिधा सब की संघे राउर संपादन के श्रेय भी राउर प्रयोगकर्तानाँव के मिली!
स्पैम-बिरोधी रोक (Anti-spam check) एके
मत
भरीं!
[[चित्र:World map 2004 CIA large 1.7m whitespace removed.jpg|thumb|320px|right|[[बिस्व]] के [[नक्शा]]|alt=बिस्व के नक्शा, भूगोल के बिसय पृश्वी के अध्ययन हवे।]] '''भूगोल''' या '''भुगोल''' ({{Lang-en|geography}}, ''ज्यॉग्रफी'') एगो [[बिज्ञान]] आ पढ़ाई के बिसय हउवे जवन [[पृथ्वी]] के अलग-अलग [[जगह]] भा क्षेत्र में पावल जाये वाला भौतिक आ जैविक घटना आ प्रक्रिया से बनल [[प्राकृतिक]] [[पर्यावरण]], आ मनुष्य के एह पर्यावरण के साथ संबंध से उपजल मनुष्य के रहन-सहन के तरीका आ मानवीय पर्यावरण के बर्णन, अध्ययन आ व्याख्या करे ला। सबसे पहिले ''ज्याग्रफिया'' (''γεωγραφία'') शब्द के प्रयोग यूनानी बिद्वान [[इरेटोस्थेनीज]] (276-194 ई॰पू॰) कइलें। इतिहासी रूप से भूगोल बिसय के अध्ययन के क्षेत्र सबसे पहिले बिबिध प्रकार के चीजन के धरती पर बितरण के बर्णन से शुरू हो के उनहन के ''[[स्पेशियल एनालिसिस]]'' ले पहुँचल, [[पर्यावरण पर मनुष्य के परभाव|मनुष्य-पर्यावरण संबंध]] के बिबिध रूप के अध्ययन एकर बिसय बनल, क्षेत्र या प्रदेश के अध्ययन के बिसय के रूप में एकर प्रतिष्ठा भइल, पृथ्वी बिज्ञान के बिबिध बिसय पर [[रिसर्च]] कइल भी एकर काम रहल<ref>{{Cite journal |last=Pattison |first=W.D. |date=1990 |title=The Four Traditions of Geography |journal=Journal of Geography |volume=89 |issue=5 |pages=202–6 |url=http://www.geog.ucsb.edu/~kclarke/G200B/four_20traditions_20of_20geography.pdf |issn=0022-1341 |doi=10.1080/00221349008979196 }} Reprint of a 1964 article.</ref> आ अब आधुनिक समय में भूगोल एगो अइसन बिसय के रूप में स्थापित बाटे जवन पृथ्वी आ एह पर निवास करे वाला मनुष्य के बीच के संबंध के सगरी पहलू के अध्ययन जगह आ क्षेत्र के संदर्भ में करत बा। आज भूगोल के मतलब खाली ई नइखे कि कवन चीज कहाँ पावल जाला बलुक इहो बा कि पृथ्वी के अलग-अलग हिस्सा में आज जवन रूप देखे के मिलत बा ऊ कइसे बनल आ एह में होखे वाला बदलाव के दिसा का बा। भूगोल के दू गो बड़हन शाखा में बाँटल जाला, [[भौतिक भूगोल]] आ [[मानव भूगोल]]<ref>{{Cite web |url=http://www.physicalgeography.net/fundamentals/1b.html |title=1(b). Elements of Geography |publisher=Physicalgeography.net |date= |accessdate=2009-04-17}}</ref><ref>Bonnett, Alastair ''What is Geography?'' London, Sage, 2008</ref>, आ वर्तमान समय में एगो आधुनिक शाखा [[पर्यावरण भूगोल]] या इंटिग्रेटेड भूगोल बिकसित भइल बा जे एह दुन्नों शाखा के बिचा में सहयोग आ सामंजस्य से बनल बाटे। भूगोल से उपजल या एकर सहायक बिसय के रूप में [[रिमोट सेंसिंग]], [[भूसूचना विज्ञान]], [[जी॰आइ॰यस॰]] आ [[कार्टोग्राफी]] बाड़ें। वर्तमान में भूगोल, इस्कूल से लेके डिग्री कालेज आ इन्वार्सिटी तक में पढावल जाये वाला मशहूर बिषय बा। भूगोल के बिद्वान या भूगोल पढे-पढ़ावे वाला लोग के [[मशहूर भूगोलवेत्ता|भूगोलवेत्ता]] कहल जाला। == नाँव == [[चित्र:Globus im Geographieunterricht.jpg|220px|thumb|[[ग्लोब]] आ किताब ले के पढ़ाई करत एगो बिद्यार्थी |alt=ग्लोब पढ़त बिद्यार्थी]] भूगोल (''भू'' आ ''गोल'' के जोड़ के बनल) शब्द संस्कृत भाषा के हउवे जेकर अर्थ होला गोल आकार के [[धरती]]। प्राचीन काल में [[ज्योतिष]] विज्ञान में [[ब्रह्मांड]] के कल्पना दू गो गोला के रूप में कइल गइल रहे — [[खगोल]] आ भूगोल, अउरी ई मानल जाय कि बड़का गोला खगोल के ठीक बीचोबीच में छोटका गोला पृथ्वी स्थित बा। बाद में यूरोपीय शिक्षा के सिस्टम के भारत में प्रचलन होखले पर एगो ज्ञान के बिसय के रूप में के ज्याग्रफी ''Geography'' नाँव के ज्ञान के शाखा भा बिज्ञान के हिंदी में भूगोल कहल जाये लागल। अंगरेजी के ज्याग्राफी शब्द खुदे [[यूनानी भाषा]] के दू गो शब्द, "ज्या" ''(geo)'' मतलब "पृथ्वी" अउरी "ग्राफी" ''(graphie)'' मतलब "वर्णन कइल", से मिल के बनल बाटे जवना के शाब्दिक अरथ भइल "पृथ्वी के वर्णन"।<ref>{{Cite web |url=http://www.etymonline.com/index.php?term=geography |title=Online Etymology Dictionary |publisher=Etymonline.com |date= |accessdate=1 जून 2016}}</ref> ज्याग्रफी शब्द के सबसे पहिले प्रयोग [[इरेटोस्थेनीज]] नामक [[यूनानी]] बिद्वान कइलन। एही से आ उनकी एह विषय में महत्व वाला योगदानन के वजह से उनके "वैज्ञानिक भूगोल के पिता" कहल जाला। भूगोल के अन्य दुसरा अरथ में होखे वाला इस्तेमाल में बा<ref>{{cite web|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/geography |title=Geography | Definition of Geography by Merriam-Webster |publisher=Merriam-webster.com |date= |accessdate=2017-05-20}}</ref>: # कौनों जगह या क्षेत्र के भूगोलीय स्थिति आ संरचना के ओह जगह के ''भूगोल'' कह दिहल जाला, आ # कौनों जगह के भूगोलीय बिबरण या ओह जगह पर लिखल किताब या बिबरण के भी भूगोल कहल जाला। == परिचय == {{History of geography sidebar}} {{मुख्य|भूगोल के रूपरेखा}} परम्परागत रूप से भूगोलवेत्ता लोग के नक्शानवीस के रूप में देखल जाला जे पृथ्वी के जगह आ जगहन के नाँव आ संख्या के अध्ययन करे लें। हालाँकि, एगो भूगोलवेत्ता के मुख्य काम ई नाही बाटे। भूगोलवेत्ता लोग घटना आ प्रासेस सभ के जगह आ समय के साथ बदलाव के अध्ययन करे ला आ मनुष्य आ ओकरे प्राकृतिक पर्यावरण के बीच होखे वाली क्रिया-प्रतिक्रिया के अध्ययन भी करे ला।<ref name="Hayes-Bohanan">{{Cite book |last=Hayes-Bohanan |first=James |title=What is Environmental Geography, Anyway? October 9, 2006}}</ref> "[[स्पेस]]" यानि स्थान या जगह कौनों-न-कौनों तरीका से बहुत सारा चीजन पर आपन परभाव डाले ला आ [[जलवायु]], [[बनस्पति|पेड़-पौधा]] आ जीव-जंतु से ले के अर्थव्यवस्था आ सेहत जइसन चीज के परभावित करे ला; एही कारण भूगोल, जेकर मुख्य बिसय स्पेस बाटे, एगो इंटरडिसिप्लिनरी बिज्ञान के रूप में बा। भूगोल के ई इंटरडिसिप्लिनरी सुभाव भौतिक आ मानवीय चीजन के बीच के संबंध आ एह से उपजे वाला पैटर्न सभ के अध्ययन के कारण बा।<ref>{{Cite book |date=1990 |title=An introduction to Settlement Geography |publisher=Cambridge university press }}</ref> एगो ज्ञान के बिसय के रूप में भूगोल के दू शाखा में बाँटल जाला:[[मानव भूगोल]] आ [[भौतिक भूगोल]]। पहिला, मुख्य रूप से [[बनावटी पर्यावरण|आदमी के बनावल पर्यावरण]] पर धियान देला आ एह बात के खोज में रूचि लेला कि कइसे मनुष्य अपने आसपास के स्पेस के निर्माण करे ला, देखे ला, मैनेज करे ला, आ परभावित करे ला।दूसरी शाखा में अध्ययन के बिसय मुख्य रूप से भौतिक घटना आ जैविक घटना आ प्रासेस से बनल प्राकृतिक पर्यावरण के तत्व सभ के अध्ययन होला आ ई खोज कइल जाला कि कइसे जीव-जंतु, जलवायु, माटी, [[पानी]], आ थलरूप आपस में क्रिया-प्रतिक्रिया कइ के प्राकृतिक पर्यावरण बनावेलें आ एह में स्पेस के कॉ भूमिका होले।<ref>{{Cite web |title=What is geography? |work=AAG Career Guide: Jobs in Geography and related Geographical Sciences |publisher=Association of American Geographers |url=http://www.aag.org/Careers/What_is_geog.html |accessdate=अक्टूबर 9, 2006 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20061006152742/http://www.aag.org/Careers/What_is_geog.html <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = October 6, 2006}}</ref> एह दुन्नों तरीका या अप्रोच बीच के अंतर के कारण एगो नया तिसरी शाखा उपजल, [[पर्यावरण भूगोल]] जवन भौतिक आ मानव भूगोल के कंबाइन कइ के पर्यावरण आ मनुष्य के बीच के क्रिया-प्रतिक्रिया के अध्ययन करे ले।<ref name="Hayes-Bohanan"/> इतिहासी रूप से बिबरण करे वाला भूगोल के भी दू गो प्रमुख अप्रोच रहल बाड़ें। जब भूगोल में कौनो एगो तत्व चुन के ओकर पूरा पृथ्वी पर अध्ययन कइल जाला, मने कि ऊ तत्व पूरा पृथ्वी पर कहाँ-कहाँ आ केतना मात्रा में पावल जाला एह बात के अध्ययन कइल जाला तब एके [[क्रमबद्ध भूगोल]] कहल जाला। एकरी ठीक उल्टा, जब कौनो जगह चाहे क्षेत्र चुन के ओकरी अन्दर पावल जाये वाला सब तत्व क अध्ययन कइल जाला तब ओके क्षेत्रीय भूगोल या [[प्रादेशिक भूगोल]] कहल जाला। <!-- == इतिहास == {{मुख्य|भूगोल के इतिहास}} --> == शाखा == भूगोल के दू गो मुख्य शाखा हवे। जब कौनो प्राकृतिक तत्व जैसे ऊंचाई, [[तापमान]], [[बरखा|बारिश]], [[बनस्पति]] इत्यादि के अध्ययन कइल जाला त ओके [[भौतिक भूगोल]] कहल जाला आ जब कौनो मानवीय चीज क अध्ययन जैसे कि [[जनसंख्या]], [[भाषा]], [[धर्म]], [[शहर]], [[कृषि]], [[व्यापार]] इत्यादि क अध्ययन कइल जाला त ओके [[मानव भूगोल]] कहल जाला। === भौतिक भूगोल === {{मुख्य|भौतिक भूगोल}} भौतिक भूगोल पृथ्वी पर होखे वाली भौतिक आ प्राकृतिक क्रिया सभ के अस्थान की संदर्भ में अध्ययन करेला। ई पृथवी की जमीनी हिस्सा मने स्थलमंडल, एकरी चारों ओर गैस से बनल [[वायुमंडल]], पृथ्वी पर पावल जाए वाला पानी क बिसाल भण्डार समुद्र, मने [[जलमंडल]], आ पृथिवी पर पावल जाए वाला जीव जंतु से बनल जैवमंडल की रचना आ काम कइले की तरीका क अध्ययन करे ला। <gallery mode="packed" caption="भौतिक भूगोल के कई गो बड़हन उपशाखा में बाँटल जा सकेला जेवना में मुख्य बा:"> File:Línea de Wallace.jpg|[[जीव भूगोल]] File:Cyclone Catarina from the ISS on March 26 2004.JPG|[[जलवायु बिज्ञान|जलवायु]] & [[मौसम बिज्ञान]] File:90 mile beach.jpg|[[समुंद्रतटीय भूगोल]] File:Gavin Plant.JPG|[[पर्यावरणी मैनेजमेंट]] File:Meridian convergence and spehrical excess.png|[[भूमापन]] File:Delicate Arch LaSalle.jpg|[[भूआकृति बिज्ञान]] File:Receding glacier-en.svg|[[ग्लेशियोलॉजी]] File:Meander.svg|[[हाइड्रोलॉजी]] & [[हाइड्रोग्राफी]] File:Khajuraho-landscape.jpg|[[लैंडस्केप इकोलॉजी]] File:World11.jpg|[[समुंद्र बिज्ञान]] File:Soil profile.jpg|[[माटी बिज्ञान]] File:Pangea animation 03.gif|[[पुरा भूगोल]] File:Milankovitch Variations sv.png|[[क्वार्टरनरी बिज्ञान]] </gallery> === मानव भूगोल === {{मुख्य|मानव भूगोल}} मानव भूगोल भूगोल क एगो अइसन शाखा हवे जेवन मनुष्य की क्रिया कलाप आ ओ सगरी चीजां के अध्ययन करे ले जेवन कौनों अस्थान या क्षेत्र की [[समाज|मानव समाज]] के बनावे में महत्व वाला होलिन। एही से एह शाखा में मनुष्य, ओकर [[जनसंख्या]], ओकर [[बस्ती]], [[समाज]], [[संस्कृति]] इत्यादि सभ चीज का बर्णन आ व्याख्या होले। <gallery mode="packed" caption="मानव भूगोल के भी कई गो उपशाखा बा जवना में प्रमुख बाड़ी कुल:"> File:Qichwa conchucos 01.jpg|[[सांस्कृतिक भूगोल]] File:Pepsi in India.jpg|[[बिकास भूगोल]] File:Christaller model 1.jpg|[[आर्थिक भूगोल]] File:Star of life.svg|[[सेहत भूगोल]] File:British Empire 1897.jpg|[[इतिहासी भूगोल|इतिहासी]] & [[समय भूगोल|समय भूगोल]] File:UN General Assembly.jpg|[[राजनीतिक भूगोल|राजनीतिक भूगोल]] & [[भूराजनीति]] File:Pyramide Comores.PNG|[[जनसंख्या भूगोल]] File:ReligionSymbol.svg|[[धर्म भूगोल]] File:US-hoosier-family.jpg|[[सामाजिक भूगोल]] File:Gare du Nord USFRT (Paris Metro).png|[[परिवहन भूगोल]] File:Tourist taking photographs and video at archaelogical site.jpg|[[पर्यटन भूगोल]] File:New-York-Jan2005.jpg|[[शहरी भूगोल]] </gallery> भूगोल की एह शाखा में इतिहास में कई तरह क अप्रोच विकसित भइल बा जेवन अलग अलग समय में एकरी बिचारधारा पर हावी रहे: * बेहवारवादी भूगोल * नारीवादी भूगोल * संस्कृति सिद्धांत * जियोसोफी === पर्यावरण भूगोल === {{मुख्य|पर्यावरण भूगोल}} '''पर्यावरण भूगोल''' पर्यावरण के दसा, पर्यावरण के काम करे के तरीका, आ पर्यावरण आ तकनीकी ज्ञान वाला ''आर्थिक मनुष्य'' के बीच संबंधन क अध्ययन, जगह (क्षेत्र) आ समय (बदलाव) की संदर्भ में करे वाला बिज्ञान हवे।<ref>William M. Marsh, [http://books.google.co.in/books?id=OEMknwEACAAJ&dq=environmental+geography&hl=en&sa=X&ei=-n_gU6b9Ccfn8AWW8ILIDw&ved=0CD8Q6AEwBQ Environmental Geography: Science, Land Use, and Earth Systems], John Wiley, 1996</ref> ई भूगोल क एगो अइसन शाखा हवे जेवन एक तरह का संश्लेषणात्मक विज्ञान हवे आ एके इंटीग्रेटेड भूगोल (समन्वयात्मक भूगोल)की रूप में भी जानल जाला। भूगोल क ई शाखा एक तरह से [[#भौतिक भूगोल|भौतिक भूगोल]] आ [[#मानव भूगोल|मानव भूगोल]] की अध्ययन क्षेत्र में दूरी कम कइला क काम करे ला| भूगोल हमेशा से मनुष्य आ मनुष्य के पर्यावरण की अध्ययन के अस्थान आ समय की संदर्भ में करत रहल बाटे। हालाँकि, 1950 से 1970 की दौर में भौतिक भूगोल आ मानव भूगोल कि बिचा में दूरी बढ़ल आ एही से भूगोल क पर्यावरण की पढ़ाई से कुछ दूरी बन गइल जेवना कारन ए दौर में पर्यावरण क झंडाबरदार जीव विज्ञानी लोग रहि गइल रहे।<ref>सविन्द्र सिंह,[http://books.google.co.in/books?id=m9pKAAAAYAAJ&q=environmental+geography&dq=environmental+geography&hl=en&sa=X&ei=-n_gU6b9Ccfn8AWW8ILIDw&ved=0CCwQ6AEwAQ पर्यावरण भूगोल], प्रयाग पुस्तक भवन, इलाहाबाद, प॰ iii</ref> बाद में तंत्र विश्लेषण आ इकोलोजिकल उपागम की महत्व के भूगोल में तेजी से बहुत तेजी से मान बढ़ल आ पर्यावरण भूगोल, भौतिक अउरी मानव भूगोल की बिचा में एगो बहुआयामी संश्लेषण की रूप में आगे आइल।<ref>Noel Castree, David Demeritt, Diana Liverman, Bruce Rhoads; [http://books.google.co.in/books/about/A_Companion_to_Environmental_Geography.html?id=tvOGJd5BfcsC A Companion to Environmental Geography], John Wiley & Sons, (Google eBook)</ref> == मानचित्रकला == {{मुख्य|कार्टोग्राफी}} कार्टोग्राफी या मानचित्र विज्ञान या नक्शानवीसी एगो विज्ञान आ कला हवे जेवन [[नक्शा]] बनावे की विधि आ तरीका क अध्ययन करेला।<ref>{{cite book |author=Robinson, A.H. |title=Elements of Cartography |location=New York |publisher=John Wiley & Sons |year=1953 |isbn=0-471-72805-5}}</ref> == रिमोट सेंसिंग == {{मुख्य|रिमोट सेंसिंग}} रिमोट सेंसिंग अइसन प्रक्रिया हवे जेह में धरती के सतह से ऊपर कुछ दूरी पर मौजूद कौनों यंत्र से [[पृथ्वी]] के कौनों हिस्सा के बारे में जानकारी हासिल कइल जाला। ई यंत्र कैमरा या सेंसर हो सके ला, आ रिमोट सेंसिंग के उत्पाद के रूप में हवाई फोटो या उपग्रह इमेज के इस्तेमाल जीवन के बिबिध क्षेत्र में हो सके ला। == जीआइएस == [[चित्र:Smartphone with navigation map app.jpg|230px|thumb|alt=Map in Smartphone|[[स्मार्टफोन]] में खुलल वेब नक्शा वाला एप]] {{मुख्य|जीआइएस}} भूगोलीय जानकारी सिस्टम ([[जीआइएस]]) अइसन सिस्टम होला जेह में [[भूगोलीय आँकड़ा]] के कैप्चर, सहेज के रक्खल, मैनिपुलेशन, एनालिसिस, प्रबंधन, क्वैरी आ प्रेजेंटेशन कइल जा सके ला। एकर अध्ययन करे वाला बिज्ञान ''जीआइसाइंस'' कहाला आ [[भूसूचना बिज्ञान|जियोइन्फार्मेटिक्स]] के उपशाखा हवे। जीआइएस के मुख्य कंपोनेंट खासतौर से भूगोलीय भा स्पेशियल आँकड़ा खातिर डिजाइन कइल साफ्टवेयर आ एप्लीकेशन होखे लें। ''वेब जीआइएस'' आ ''[[वेब मैपिंग]]'' के अक्सरहा पर्यावाची के रूप में इस्तेमाल होला। वास्तव में वेब जीआइएस के मतलब बा वेब [[ब्राउजर]] के जरिये जीआइएस के डेटा तक पहुँचल आ एनालिसिस कइल आ अपना जरूरत आ पसऽन अनुसार नक्सा बनावल। [[वल्ड वाइड वेब|वेब]] आधारित अइसन नक्शा बनावल खाली भर [[कार्टोग्राफी|वेब कार्टोग्राफी]] के काम ना हवे बलुक एह में ई चीज भी सामिल बा कि नकसा में का देखावल जाय आ कइसे देखावल जाय ई कुछ हद तक बीछे के सुबिधा नक्शा पढ़े वाला के भी होला।<ref>Parker, C.J., May, A. and Mitchell, V. (2013), “The role of VGI and PGI in supporting outdoor activities”, Applied Ergonomics, Vol. 44 No. 6, pp. 886–94.</ref> कहे के मतलब कि वेब आधारित नक्सा कौनों फाइनल प्रोडक्ट ना हवे बलुक एह में उपभोक्ता के सहभागिता भी होला। ==प्रमुख भूगोलवेत्ता लोग==<!-- Please respect chronoogial order --> <!-- {{Main article|List of geographers|List of Graeco-Roman geographers}} --> [[चित्र:Gerardus Mercator3.jpg|thumb|180px|[[जेरार्ड मर्केटर]]]] [[चित्र:AvHumboldt.jpg|thumb|180px|हम्बोल्ट]] [[चित्र:David Harvey2.jpg|thumb|180px|[[डेविड हार्वे]]]] * [[इरैटोस्थेनीज]] (276-194 BC) — पृथ्वी के साइज के गणना (नाप) करे वाला पहिला बिद्वान रहलें। * [[स्ट्रैबो]] (64/63 BC — ca. AD 24) — ''ज्याग्रफिका'' नाँव के किताब लिखलें, पहिली अइसन किताब जेह में भूगोल बिसय के रूपरेखा निश्चित भइल। * [[टालेमी]] (c.90-c.168) — यूनानी आ रोमन ज्ञान के एकट्ठा क के ''ज्याग्रफिया'' नाँव के किताब लिखलें। * [[अल इदरिसी]] (अरबी: أبو عبد الله محمد الإدريسي; लैटिन: Dreses) (1100-1165/66) — ''नुज़हतुल मुश्ताक़'' के लेखक। * [[जेरार्डस मर्केटर]] (1512-1594) — कार्टोग्राफर जे परसिद्ध [[मर्केटर प्रोजेक्शन]] के रचना कइलेन। * [[अलेक्जेंडर वॉन हम्बोल्ट]] (1769-1859) — आधुनिक भूगोल के पिता मानल जालें, ''कॉसमॉस'' किताब लिखलें, [[जीवभूगोल]] के संस्थापक। * [[कार्ल रिटर]] (1779-1859) — आधुनिक भूगोल के पिता मानल जालें, बर्लिन विश्वविद्यालय में भूगोल के पहिला चेयर पर नियुक्त भइलें। * [[अर्नाल्ड हेनरी गुयोट]] (1807-1884) — ग्लेशियर के गति आ इनहन के संरचना के अध्ययन कइलेन। * [[विलियम मॉरिस डेविस]] (1850-1934) — अमेरिकन ज्याग्रफी के संस्थापक, ''खरोह चक्र'' के कांसेप्ट देवे वाला। * [[पॉल विडाल डी ला ब्लाश]] (1845-1918) — फ्रांसीसी स्कूल के के संस्थापक, ''प्रिंसिपल्स ऑफ ह्यूमन ज्याग्रफी'' के लेखक। * [[जे एफ विलियम्स]] (1854-1911) — ''दि ज्यग्रफी ऑफ दि ओशंस'' के लेखक। * सर [[हालफोर्ड मैकिंडर]] (1861-1947) — लंदन स्कूल ऑफ इकोनामिक्स के सहसंस्थापक आ ज्याग्रफिकल सोसाइटी के संस्थापक सदस्य। ''हार्टलैड थियरी'' दिहलें। * [[ई सी सैंपल]] (1863-1932) — अमेरिका में पहिली पर्भाव्शाली औरत भूगोलवेत्ता। * [[कार्ल ओ. सावर]] (1889-1975) — प्रमुख सांस्कृतिक भूगोलवेत्ता। * [[वाल्टर क्रिस्टालर]] (1893-1969) — मानव भूगोलवेत्ता; ''सेंट्रल प्लेस थियरी'' दिहलें। * [[यी-फू तुआन]] (जनम 1930) — चाइनीज-अमेरिकन बिद्वान, ह्यूमानिस्तटिक भूगोल के जनक मानल जालें। * [[कार्ल बटजर]] (1934-2016) — परभावशाली जर्मन-अमेरिकन भूगोल वेत्ता, सांस्कृतिक इकोलॉजिस्ट आ पर्यावरणी आर्कियोलॉजिस्ट। * [[डेविड हार्वे]] (जनम 1935) — मार्क्सवादी भूगोलवेत्ता, स्पेशियल भूगोल के क्षेत्र में काम, ''ज्याग्रफी ऑफ हंगर'' आ ''एक्सप्लेनेशंस इन ज्याग्रफी'' के लेखक, ''वूत्रिन लुद प्राइज'' के बिजेता। * [[एडवर्ड सोजा]] (1941-2015) — प्रादेशिक बिकास, प्लानिंग आ गवर्नेंस के क्षेत्र में काम करे खाती जानल जालें; सिनेकिज्म (Synekism) आ पोस्टमेट्रोपुलीस (Postmetropolis) नियर शब्द देवे वाला; ''वूत्रिन लुद प्राइज'' के बिजेता। * [[एम एफ गुडचाइल्ड]] (जनम 1944) — [[भूगोलीय सूचना प्रणाली]] (जीआइएस) के शुरूआती बिद्वान। * [[डूरीन मैसी]] (1944-2016) - स्पेस, जगह आ ग्लोबलाइजेशन के अध्ययन करे वाला; ''वूत्रिन लुद प्राइज'' बिजेत। * [[निगेल थ्रिफ्ट]] (जनम 1949) — नॉन-रिप्रेजेंटेशनल थियरी देवे वाला। == संस्था आ इंस्टीच्यूट == * ''अमेरिकन ज्याग्रफिकल सोसाइटी'' * ''रॉयल ज्याग्रफिकल सोसाइटी'', [[लंदन]] * ''अमेरिकन एसोसिएशन ऑफ ज्याग्रफर्स'' (AAG) == प्रकाशन == * ''ज्याग्रफिकल रिव्यू'' * ''एनाल्स'' * ''प्रोफेशनल ज्याग्रफर'' * ''ट्रांजेक्शंस'' * ''एंटीपोड'' == इहो देखल जाय == * [[पर्यावरण]] * [[टिकाऊ विकास]] == संदर्भ == {{reflist|30em}} {{Geography topics|state=expanded}} {{Earth science}} [[श्रेणी:भूगोल| ]] [[श्रेणी:पृथ्वी विज्ञान]] [[श्रेणी:पर्यावरण]]
सारांश:
ई नोट कर लीं कि भोजपुरीपिडिया पर सगरी योगदान के दुसरा योगदानकर्ता लोगन द्वारा संपादित कइल जा सकेला, बदलल या हटावल जा सकेला। अगर आप ई नइखीं चाहत की राउर लिखल चीज के केहू भी बे-मोहछोह के संपादित क दे, तब ए के इहाँ मत डालीं।
रउआँ इहो वादा करत बानी की आप ई खुद लिखले बानी या फिर पब्लिक पहुँच में मौजूद या अइसने कौनों फ्री स्रोत से नकल कइले बानी (ढेर जानकारी खातिर
भोजपुरीपिडिया:कापीराइट सब
देखीं)।
बिना परमीशन के कॉपीराइट वाली चीज इहाँ कब्बो मत डालीं!
कैंसिल
संपादन में मदद
(नया विंडो में खोलीं)
ए पन्ना पर इस्तेमाल टेम्पलेट कुल:
टेम्पलेट:Cite book
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Cite journal
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Cite web
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Earth science
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Geography topics
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:History of geography sidebar
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Lang-en
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Reflist
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:मुख्य
(
संपादन करीं
)