<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="bho">
	<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%95%E0%A4%9C%E0%A4%B0%E0%A5%80</id>
	<title>कजरी - बदलाव इतिहास</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%95%E0%A4%9C%E0%A4%B0%E0%A5%80"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%95%E0%A4%9C%E0%A4%B0%E0%A5%80&amp;action=history"/>
	<updated>2026-08-20T06:56:11Z</updated>
	<subtitle>विकि पर एह पन्ना के संशोधन के इतिहास</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.6</generator>
	<entry>
		<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%95%E0%A4%9C%E0%A4%B0%E0%A5%80&amp;diff=3425&amp;oldid=prev</id>
		<title>ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%95%E0%A4%9C%E0%A4%B0%E0%A5%80&amp;diff=3425&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-01-10T05:15:09Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;robot: Import pages using &lt;a href=&quot;/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4&quot; title=&quot;विशेष:आयात&quot;&gt;विशेष:आयात&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;नया पन्ना&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;कजरी&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; एक तरह क [[भोजपुरी लोकगीत]] हवे। ई [[सावन]] की [[महीना]] के गीत ह जेकरा के बिटिया-मेहरारू कुल झुलुआ खेलत समय गावेलीं। कजरी गा-गा के झुलुआ खेलला के &amp;quot;कजरी खेलल&amp;quot; कहल जाला। ई [[उत्तर प्रदेश]]{{sfn|प्रीती राजपाल|2013|p=109}} आ [[बिहार]]{{sfn|शांति जैना|1992|p=140}} के एगो प्रमुख लोक गीत ह। भोजपुरी के अलावा ई गीत मैथिली आ मगही में भी गावल जाला{{sfn|शांति जैना|1990|p=53}} हालाँकि, कजरी के मुख्य क्षेत्र [[भोजपुरी क्षेत्र|भोजपुरी इलाका]] ह{{sfn|शांति जैना|1990|p=140}} आ एहू में [[बनारस]] आ [[मिर्जापुर]] के एकर मुख्य क्षेत्र मानल जाला।{{sfn|शांति जैना|1992|p=66}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
कुछ बिद्वान लोग कजरी के उत्पत्ति बनारस मिर्जापुर के इलाका में होखे वाली शक्ति पूजा भा गौरी पूजा से जोड़े ला जबकि कुछ वैष्णव लोग एकरा के कृष्ण के पूजा आ लावनी से जोड़े ला; मिर्जापुर के परंपरागत लोक कलाकार लोग एकरा के बिंध्यवासिनी देवी के देन माने ला।{{sfn|शांति जैना|1992|p=66}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==परिचय==&lt;br /&gt;
[[भोजपुरी क्षेत्र]] में अलग-अलग मौसम में गावल जाये वाला तरह-तरह क गीत पावल जालें जेवना में कजरी क आपन एगो अलगे महत्व हवे । कजरी गावे क मौसम [[बरसात]] क होला जब [[सावन]] की [[महीना]] में ए गीतिन के गावल जाला। कजरी के गीति गावे वाली अधिकतर नयी उमर के लइकी-बिटिया होखेलीं । ए गीतिन के सावन में झुलुआ खेलत घरी लइकी कुल आपस में दू गोल बना के गावेलीं। कजरी गा-गा के झुलुआ खेलला के &amp;quot;कजरी खेलल&amp;quot; कहल जाला । एहीसे कजरी की गीतिन में [[सावन]] की महीना क हरियाली, रिमझिम [[बरखा]] के फुहार क खनक, खेल-खेलवाड़ के चंचलता, किशोरावस्था के उछाह अउरी आपस में छेड़छाड़ वाली बातचीत के सरसता झलकेला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== बिसय ==&lt;br /&gt;
{{Quote box&lt;br /&gt;
 |class = &amp;lt;!-- Advanced users only.  See the &amp;quot;Custom classes&amp;quot; section below. --&amp;gt;&lt;br /&gt;
 |title = &lt;br /&gt;
 |quote = कइसे खेले जाइबि सावन में कजरिया&amp;lt;br /&amp;gt; &lt;br /&gt;
बदरिया घेरि आइल ननदी ।। &lt;br /&gt;
&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
तू त चललू अकेली, केहू सँगे ना सहेली;&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
गुंडा घेरि लीहें तोहरी डगरिया ।। &amp;lt;br /&amp;gt;बदरिया घेरि आइल ननदी ।।&lt;br /&gt;
&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
केतने जना खइहें गोली, केतने जइहें फँसिया डोरी;&amp;lt;br /&amp;gt;&lt;br /&gt;
केतने जना पीसिहें जेहल में चकरिया ।।&amp;lt;br /&amp;gt; बदरिया घेरि आइल ननदी ।।&lt;br /&gt;
 |author = --परंपरागत&lt;br /&gt;
 |source = &lt;br /&gt;
 |align = right&lt;br /&gt;
 |width = 30&lt;br /&gt;
 |border = &lt;br /&gt;
 |fontsize = 110&lt;br /&gt;
 |bgcolor = &lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
सावन की मौसम आ गावे वालिन के उमिर के हिसाब से कजरी की गीतिन में बिबिध बिसय मिले ला। गीतन में अधिकतर चंचलता आ प्रेम भरल विषय मिलेला। पति-पत्नी के प्रेम संबाद आ बिरह बरणन,{{sfn|कृष्णदेव उपाध्याय|1984|p=295}} ननद-भउजाई क छेड़छाड़, सासु-पतोहि क नोकझोंक, राधा-कृष्ण क प्रेम, श्रीरामचंद्र के जीवन क घटना, अउरी नई बहुरिया क अपने पति की साथै प्रेम भरल बातचीत कजरी क सबसे चलनसार विषय हवें। कजरी गावे वालिन में बहुत लइकी अइसनो होखेलीं जवन बियाह-गौना की बाद पहिला सावन में अपनी नइहर आइल रहेलिन जेकरा वजह से वियोग-रस से भरल कजरी क गीति भी मिलेलीं। एकरी अलावा जीवन के हर बात से जुडल कजरी क गीति छिटपुट पावल जालीं । भारत की आजादी के लड़ाई के समय देशभक्ती वाली कजरी बहुत गावल जाँय जिनहन के &amp;quot;सुराजी कजरी&amp;quot; कहले जाला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
इहाँ कजरी क एगो उदहारण दिहल जात (साइड में कोटेशन देखीं) बा जवना में ननद-भउजाई क संवाद बा:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
पहिले भउजाई ननद से कहत बाड़ी कि &amp;quot;ए ननद! इ तऽ बादर घेरि आइल बा, हम एइसना में सावन में कजरी खेले कइसे जाइबि?&amp;quot; ननद कहत बाड़ी – &amp;quot;ए भउजी तू त अकेलही कजरी खेले जात बाडू आ तोहरी संघे केहू सहेलियो नइखे। डहरी में तोहके गुंडा रोकि लिहें तब!&amp;quot; ए पर भउजाई जवाब देत बाड़ी – &amp;quot;कि अगर एइसन होई त केतने लोग गोली खाई, केतने फाँसी पर चढ़ी आ केतने लोगन के जेल में चक्की पीसे के पड़ी।&amp;quot;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
एकरे अलावा खेती-किसानी से ले के बिबिध अन्य बिसय के बरनन कजरी के गीतन में मिले ला। दयानिधि मिसिर के कहनाम बा: &lt;br /&gt;
{{quote&lt;br /&gt;
 | text=(कजरी में)... बारिश के इतने रंग-रूप, चित्र-प्रयोजन, मूड-भाव सँजोये हैं भोजपुरी साहित्य ने कि इस वैविध्य के सामने कोई भी साहित्य रश्क करे।&lt;br /&gt;
 | author=दयानिधि मिश्र |title=&amp;#039;&amp;#039;लोक और शास्त्र: अन्वय और समन्वय&amp;#039;&amp;#039;|source={{sfn|दयानिधि मिश्र|2015|p=121}}&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
==तिहुआर==&lt;br /&gt;
गीत के बिधा के अलावा &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;कजरी&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; नाँव के तिहुआर भी मनावल जाला। ई तिहुआर [[भोजपुरी क्षेत्र|भोजपुरी इलाका]] आ बुंदेलखंड में मामूली हेरफेर के साथ मनावल जाला। सावन के पुर्नवासी के सावनी के साथ-साथ कजरी पूर्णिमा भी कहल जाला। भोजपुरी क्षेत्र में ई तिहुआर जेठ के पहिला अतवार, जेकरा परावन पूजा कहल जाला, से सुरू हो के भादों के अँजोरिया के दुआदसी, बावनी दुआदसी तक ले चले ला।{{sfn|राजेश्वरी शांडिल्य|2009|p=74}} एह दौरान बनारस आ मिर्जापुर में दुगोल्ला कजरी के आयोजन भी होला। &amp;quot;कजरी नउमी&amp;quot; आ &amp;quot;कजरी पूर्णिमा&amp;quot; के एह तिहुआर के बुंदेलखंड के लोक-जीवन में खास महत्व हवे; सावन के अँजोरिया के नउमी के कजरी बोअल जाला, जेह में मेहरारू बाहर से माटी ले आ के घर के अन्हार कोना में रख के ओम्मे जौ बोवे लीं, पुर्नवासी के एही जई के ले के कजरी के जलूस निकरे ला।{{sfn|राजेश्वरी शांडिल्य|2009|p=74}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==कलाकार==&lt;br /&gt;
मिर्जापुर के कबी आ लोक कलाकार बदरीनारायण &amp;#039;प्रेमधन&amp;#039; के नाँव कजरी के जिकिर में जरूर लिहल जाला।{{harv|शांति जैना|1992|p=97}} गायक कलाकारन में भोजपुरी-मैथिली इलाका के मशहूर गायिका [[शारदा सिन्हा]] के गावल कई गो कजरी परसिद्ध बाड़ी।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==फुटनोट==&lt;br /&gt;
{{Reflist|30em}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==संदर्भ==&lt;br /&gt;
{{refbegin|2}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* {{cite book|ref=harv|author=[[कृष्णदेव उपाध्याय]]|title=भोजपुरी लोक गीत|url=https://books.google.com/books?id=OqJEAQAAIAAJ|year=1984|publisher=हिंदी साहित्य सम्मलेन, [[इलाहाबाद]]}}&lt;br /&gt;
* {{cite book|ref=harv|author=दयानिधि मिश्र |title=लोक और शास्त्र: अन्वय और समन्वय |url=https://books.google.com/books?id=2Cy6DQAAQBAJ&amp;amp;pg=PA121|year=2015|publisher=वाणी प्रकाशन |isbn=978-93-5072-996-0}}&lt;br /&gt;
* {{cite book|ref=harv|author=प्रीती राजपाल|title=भारतीय संगीत:सामाजिक स्वरुप एवं परिवर्तन|url=https://books.google.com/books?id=D8j4DQAAQBAJ&amp;amp;pg=PA109|date=2013|publisher=यूनिस्टार बुक्स|isbn=978-93-5113-251-6}}&lt;br /&gt;
* {{cite book|ref=harv|author=राजेश्वरी शांडिल्य|title=भारतीय पर्व एवं त्यौहार|url=https://books.google.com/books?id=-W9YAtfQs1UC&amp;amp;pg=PT77|year=2009|publisher=प्रभात प्रकाशन|isbn=978-81-7315-617-5}}&lt;br /&gt;
* {{cite book|ref=harv|author=शांति जैना|title=कजरी|url=https://books.google.com/books?id=RcRjAAAAMAAJ|year=1990|publisher=उत्तर प्रदेश संगीत नाटक अकादमी}}&lt;br /&gt;
* {{cite book|ref=harv|author=शांति जैना|title=ऋतुगीत: स्वर और स्वरुप|url=https://books.google.com/books?id=7JVjAAAAMAAJ|year=1992|publisher=अयान प्रकाशन}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{refend}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:भोजपुरी लोकगीत]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:भोजपुरी संस्कृति]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के संस्कृति]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:बिहार के संस्कृति]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>ImportMaster</name></author>
	</entry>
</feed>