<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="bho">
	<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%A3_%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B2</id>
	<title>पर्यावरण भूगोल - बदलाव इतिहास</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%A3_%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B2"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%A3_%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B2&amp;action=history"/>
	<updated>2026-08-26T02:06:24Z</updated>
	<subtitle>विकि पर एह पन्ना के संशोधन के इतिहास</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.6</generator>
	<entry>
		<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%A3_%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B2&amp;diff=6926&amp;oldid=prev</id>
		<title>ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AA%E0%A4%B0%E0%A5%8D%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%A3_%E0%A4%AD%E0%A5%82%E0%A4%97%E0%A5%8B%E0%A4%B2&amp;diff=6926&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-04-21T19:50:33Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;robot: Import pages using &lt;a href=&quot;/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4&quot; title=&quot;विशेष:आयात&quot;&gt;विशेष:आयात&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;नया पन्ना&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Environment sidebar}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;पर्यावरण भूगोल&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ([[अंग्रेज़ी भाषा|अंगरेजी]]: Environmental geography) पर्यावरण की दशा कुल, पर्यावरण क कार्यशीलता आ तकनीकी ज्ञान वाला &amp;#039;&amp;#039;आर्थिक मनुष्य&amp;#039;&amp;#039; अउरी पर्यावरण की बिचा में जारी संबंधन क अध्ययन जगह आ समय (spatio-temporal) की संदर्भ में करे वाला विज्ञान हवे।&amp;lt;ref&amp;gt;William M. Marsh, [http://books.google.co.in/books?id=OEMknwEACAAJ&amp;amp;dq=environmental+geography&amp;amp;hl=en&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=-n_gU6b9Ccfn8AWW8ILIDw&amp;amp;ved=0CD8Q6AEwBQ Environmental Geography: Science, Land Use, and Earth Systems], John Wiley, 1996&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ई भूगोल क एगो शाखा हवे जेवन एक तरह का संश्लेषणात्मक विज्ञान हवे आ एके &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;इंटीग्रेटेड भूगोल&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (समन्वयात्मक भूगोल) की रूप में भी जानल जाला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
भूगोल क ई शाखा एक तरह से [[भौतिक भूगोल]] आ [[मानव भूगोल]] की अध्ययन क्षेत्र में दूरी कम कइला क काम करे ला| भूगोल हमेशा से मानव आ ओकरी पर्यावरण की अध्ययन के अस्थान आ समय की संदर्भ में करत रहल बाटे बाकी 1950-1970 की दौर में भौतिक भूगोल आ मानव भूगोल कि बिचा में दूरो बढ़ल आ एही से भूगोल क पर्यावरण की पढ़ाई से कुछ दूरी बन गइल जेवना कारन ए दौर में पर्यावरण क झण्डाबरदार जीव विज्ञानी लोग रहि गइल रहे।&amp;lt;ref&amp;gt;सविन्द्र सिंह,[http://books.google.co.in/books?id=m9pKAAAAYAAJ&amp;amp;q=environmental+geography&amp;amp;dq=environmental+geography&amp;amp;hl=en&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=-n_gU6b9Ccfn8AWW8ILIDw&amp;amp;ved=0CCwQ6AEwAQ पर्यावरण भूगोल], प्रयाग पुस्तक भवन, इलाहाबाद, प॰ iii&amp;lt;/ref&amp;gt; बाद में तंत्र विश्लेषण आ इकोलोजिकल  उपागम की महत्व के भूगोल में तेजी से बहुत तेजी से मान बढ़ल आ पर्यावरण भूगोल, भौतिक अउरी मानव भूगोल की बिचा में एगो बहुआयामी संश्लेषण की रूप में आगे आइल।&amp;lt;ref&amp;gt;Noel Castree, David Demeritt, Diana Liverman, Bruce Rhoads; [http://books.google.co.in/books/about/A_Companion_to_Environmental_Geography.html?id=tvOGJd5BfcsC A Companion to Environmental Geography], John Wiley &amp;amp; Sons, (Google eBook)&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
पर्यावरण भूगोल की पढ़ाई क छेत्र -  (1) पर्यावरण क एगो [[इकोसिस्टम]] की रूप में गढ़न आ काम कइला क अद्ययन, (2) मनुष्य आ इकोसिस्टम की आपसी  संबंध के विश्लेषण आ पर्यावरण का नुकसान, (3)पर्यावरणीय दशा आ मानव-पर्यावरण संबंध क स्थानिक संदर्भ में अध्ययन, (4) [[पर्यावरण संरक्षण]] अउरी [[पर्यावरण प्रबंधन|प्रबंधन]] से जुड़ल स्थानिक पहलू, अउरी (5) [[भूगोलीय सूचना प्रणाली|भूगोलीय सूचना प्रणाली (जी॰ आइ॰ एस॰)]] आ [[सुदूर संवेदन]] तकनीक क पर्यावरणीय अध्ययन में प्रयोग की दिशा के बतावल बाटे।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
एही से प्राकृतिक या भौतिक भूगोल आ मानव भूगोल की बिचा में समन्वय स्थापित करे आ इनहन में एगो बहु आयामी संश्लेषण&amp;lt;ref&amp;gt;Arild Holt-Jensen (1999): &amp;#039;&amp;#039;Geography - History and Concepts: A Student&amp;#039;s Guide&amp;#039;&amp;#039;. London: SAGE. ISBN 9780761961802&amp;lt;/ref&amp;gt; करे वाला बिज्ञान होखला की कारण पर्यावरण भूगोल के भोगोल क एगो तीसरकी नई शाखा की रूप में भी कुछ विद्वानों लोग मानत बाटे।&amp;lt;ref&amp;gt;David Demeritt (2009): From externality to inputs and interference: framing environmental research in geography. In: &amp;#039;&amp;#039;Transactions of the Institute of British Geographers&amp;#039;&amp;#039; 34 (1), pp. 3–11, [http://dx.doi.org/10.1111/j.1475-5661.2008.00333.x DOI: 10.1111/j.1475-5661.2008.00333.x.]&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== इहो देखल जाय ==&lt;br /&gt;
{{Div col|2}}&lt;br /&gt;
* [[पर्यावरण बिज्ञान]]&lt;br /&gt;
* [[मानव भूगोल]]&lt;br /&gt;
* [[भौतिक भूगोल]]&lt;br /&gt;
* [[इकोलॉजी|पारिस्थितिकी]]&lt;br /&gt;
* [[पर्यावरण पर मनुष्य के परभाव]]&lt;br /&gt;
* [[प्रदूषण]]&lt;br /&gt;
* [[जलवायु बदलाव]]&lt;br /&gt;
* [[बैस्विक गरमाव]]&lt;br /&gt;
{{Div col end}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==संदर्भ==&lt;br /&gt;
{{reflist}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==किताबी स्रोत==&lt;br /&gt;
# सवीन्द्र सिंह, पर्यावरण भूगोल, प्रयाग पुस्तक भवन, इलाहाबाद।&lt;br /&gt;
# पृथ्वीश नाग, [http://books.google.co.in/books?id=31QdiZA3fHQC&amp;amp;pg=PA5&amp;amp;dq=environmental+geography&amp;amp;hl=en&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=-n_gU6b9Ccfn8AWW8ILIDw&amp;amp;ved=0CE8Q6AEwCA#v=onepage&amp;amp;q=environmental%20geography&amp;amp;f=false Frontiers in Environmental geography] &lt;br /&gt;
# Noel Castree, David Demeritt, Diana Liverman, Bruce Rhoads; [http://books.google.co.in/books/about/A_Companion_to_Environmental_Geography.html?id=tvOGJd5BfcsC A Companion to Environmental Geography], John Wiley &amp;amp; Sons, (Google eBook)&lt;br /&gt;
# William M. Marsh, [http://books.google.co.in/books?id=OEMknwEACAAJ&amp;amp;dq=environmental+geography&amp;amp;hl=en&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=-n_gU6b9Ccfn8AWW8ILIDw&amp;amp;ved=0CD8Q6AEwBQ Environmental Geography: Science, Land Use, and Earth Systems], John Wiley, 1996&lt;br /&gt;
# [http://books.google.co.in/books?id=0IVx-rUlYrEC&amp;amp;printsec=frontcover&amp;amp;dq=environmental+geography&amp;amp;hl=en&amp;amp;sa=X&amp;amp;ei=-n_gU6b9Ccfn8AWW8ILIDw&amp;amp;ved=0CFMQ6AEwCQ#v=onepage&amp;amp;q=environmental%20geography&amp;amp;f=false e-Study Guide for: Environmental Geography : Science, Land Use, and Earth]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:इकोलॉजी]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:पर्यावरण भूगोल]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:पर्यावरण]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{पर्या-आधार}}&lt;br /&gt;
{{भूगोल-आधार}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>ImportMaster</name></author>
	</entry>
</feed>