<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="bho">
	<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF_%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE</id>
	<title>भारतीय रुपिया - बदलाव इतिहास</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF_%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF_%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE&amp;action=history"/>
	<updated>2026-08-24T20:40:45Z</updated>
	<subtitle>विकि पर एह पन्ना के संशोधन के इतिहास</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.6</generator>
	<entry>
		<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF_%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE&amp;diff=1523&amp;oldid=prev</id>
		<title>ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4%E0%A5%80%E0%A4%AF_%E0%A4%B0%E0%A5%81%E0%A4%AA%E0%A4%BF%E0%A4%AF%E0%A4%BE&amp;diff=1523&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-04-05T19:24:15Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;robot: Import pages using &lt;a href=&quot;/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4&quot; title=&quot;विशेष:आयात&quot;&gt;विशेष:आयात&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;नया पन्ना&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Infobox currency&lt;br /&gt;
| currency_name             = भारतीय रुपिया&lt;br /&gt;
| currency_name_in_local    = {{collapsible list&lt;br /&gt;
 |titlestyle = background:transparent; font-size:9pt;&lt;br /&gt;
 |title = {{Native name|hi|भारतीय रुपया|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |liststyle = font-weight:normal;&lt;br /&gt;
 |{{Native name|as|ভাৰতীয় টকা|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |{{Native name|bn|ভারতীয় টাকা|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |{{Native name|gu|ભારતીય રૂપિયો|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |{{Native name|kn|ಭಾರತದ ರೂಪಾಯಿ|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |{{Native name|ks|بًآرتسے رۄپے|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |{{Native name|kok|भारती रुपय|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |{{Native name|ml|ഇന്ത്യൻ രൂപ|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |{{Native name|mr|भारतीय रुपया|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |{{Native name|ne|भारतीय रुपिया|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |{{Native name|or|ଭାରତୀୟ ମୁଦ୍ରା|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |{{Native name|pa|ਭਾਰਤੀ ਰੁਪਈਆ|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |{{Native name|sa|भारतीयरूप्यकम्|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |{{Native name|ta|இந்திய ரூபாய்|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |{{Native name|te|భారత్ రూపాయి|italics=no}}&lt;br /&gt;
 |{{Native name|ur|{{nastaliq|بھارتی روپیہ}}|italics=no}}&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
| iso_code                  = INR&lt;br /&gt;
| iso_number                = 356&lt;br /&gt;
| iso_exponent              = 2&lt;br /&gt;
| subunit_name_1            = [[भारतीय पइसा|पइसा]]&lt;br /&gt;
| symbol                    = ₹&lt;br /&gt;
| frequently_used_banknotes = {{INR}}10, {{INR}}20, {{INR}}50, {{INR}}100, {{INR}}500,  {{INR}}2000&lt;br /&gt;
| rarely_used_banknotes     = {{INR}}1, {{INR}}2, {{INR}}5&lt;br /&gt;
| frequently_used_coins     = {{INR}}1, {{INR}}2, {{INR}}5, {{INR}}10&lt;br /&gt;
| rarely_used_coins         = 50प &lt;br /&gt;
| subunit_ratio_1           = 1/100&lt;br /&gt;
| symbol_subunit_1          = p&lt;br /&gt;
| coin_article              = आधुनिक भारतीय सिक्का&lt;br /&gt;
| using_countries           = {{flag|भारत}}&lt;br /&gt;
| unofficial_users          = {{flag|भूटान}}&amp;lt;ref group=&amp;quot;टीप&amp;quot;&amp;gt;[[भूटानी न्गुल्त्रम]] के साथ&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;br /&amp;gt;{{flag|नेपाल}}&amp;lt;ref group=&amp;quot;टीप&amp;quot;&amp;gt;[[नेपाली रुपिया]] के साथ&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;br /&amp;gt;{{flag|जिम्बाब्वे}}&amp;lt;ref group=&amp;quot;टीप&amp;quot;&amp;gt;[[अमेरिकी डालर]], [[दक्खिन अफिरकी रैंड]] आ [[बोत्स्वाना पुला]] के साथ&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;deccanherald.com&amp;quot;&amp;gt;{{cite web|url=http://www.deccanherald.com/content/383402/indian-rupee-legal-tender-zimbabwe.html|title=Indian Rupee to be legal tender in Zimbabwe|work=दक्कन हेराल्ड}}{{full citation needed|date=दिसंबर 2016}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| issuing_authority         = [[भारतीय रिजर्व बैंक]]&lt;br /&gt;
| printer                   = [[भारतीय रिजर्व बैंक]]&lt;br /&gt;
| printer_website           = {{URL| www.rbi.org.in}}&lt;br /&gt;
| mint                      = [[भारत सरकार टकसाल]]&lt;br /&gt;
| mint_website              = {{URL|www.spmcil.com}}&lt;br /&gt;
| inflation_rate            = 4.9%, 2015-16&lt;br /&gt;
| pegged_by                 = [[भूटानी न्गुल्त्रम]] (बरोबर)&amp;lt;br /&amp;gt;[[नेपाली रुपिया]] (1 INR = 1.6 NPR)&lt;br /&gt;
| inflation_source_date     = [https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/AnnualReport/PDFs/4T47E862EB6BF245D5969CE9D03E5C2188.PDF RBI - Annual Inflation Report]&lt;br /&gt;
| inflation_method          = [[उपभोक्ता कीमत इंडेक्स|CPI]]&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web|url=https://rbidocs.rbi.org.in/rdocs/AnnualReport/PDFs/4T47E862EB6BF245D5969CE9D03E5C2188.PDF|title=APPENDIX TABLE 4: INFLATION, MONEY AND CREDIT|date=29 अगस्त 2016|publisher=[[भारतीय रिजर्व बैंक]]}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| footnotes = {{reflist|group=टीप}}&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;भारतीय रुपिया&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ([[करेंसी चीन्हा|चीन्हा]]: [[भारतीय रूपया के चीन्हा|₹]]; [[:en:ISO 4217|कोड]]: &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;INR&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;), [[भारत|भारत गणतंत्र]] के ऑफिशियल करेंसी हवे। एक रुपिया के 100 &amp;#039;&amp;#039;[[भारतीय पइसा|पइसा]]&amp;#039;&amp;#039; में बाँटल जाला, हालाँकि, 25 पइसा या एकरा से कम कीमत के पइसा वाला सिक्का साल 2011 के बाद से अब लीगल टेंडर नइखे रह गइल। एह करेंसी के नियंत्रण [[भारतीय रिजर्व बैंक]] करे ला।&amp;lt;ref name=&amp;quot;rbi&amp;quot;&amp;gt;{{cite web|url=http://www.rbi.org.in/scripts/FAQView.aspx?Id=39 |title=Reserve Bank of India FAQ&amp;amp;nbsp;— Your Guide to Money Matters |publisher=Rbi.org.in |accessdate=5 November 2014}}&amp;lt;/ref&amp;gt; रिजर्व बैंक ऑफ इंडिया एक्ट, 1934 से रिजर्व बैंक के भारतीय करेंसी के नियंत्रण आ ब्यवस्थापन के अधिकार मिलल हवे। एकर नाँव &amp;quot;रुपिया&amp;quot; सुल्तान [[शेर शाह सूरी]] के जारी कइल चानी के सिक्का, जवना के रुपिया कहल जाव, के नाँव पर पड़ल हवे।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
साल 2010 में, एक ठो नया चीन्हा आधिकारिक तौर पर अंगीकार कइल गइल। ई चीन्हा [[देवनागरी लिपि]] के &amp;quot;[[र]]&amp;quot; अक्षर आ रोमन &amp;quot;[[R]]&amp;quot; (आर) के मिलल जुलल रूप हवे। ऊपर दू गो पट रेख बाड़ी जिनहन से भारत के [[भारत के झंडा|तिरंगा झंडा]] के भान होखेला। एह चीन्हा वाला सिक्का सभ के पहिली लाट आठ जुलाई 2011 से चलन में आइल।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
8 नवंबर 2016 के मोदी सरकार के एक ठो बड़ फैसला में [[500 आ 1000 रुपिया के नोटबंदी|पुरान 500 आ 1000 रुपिया के नोटबंदी]] के घोषणा कइल गइल आ ई ओही रात से लागू क दिहल गइल। एकर कारण, काला धन पर रोक लगावल, बतावल गइल। बाद में कैशलेस अर्थब्यवस्था के ओर आगे बढ़े खातिर उठावल गइल कदम के रूप में एह नोटबंदी के परचार कइल गइल। एही के बाद पुरनका 500 के जगह पर नया सीरीज के नोट आइल आ पहिली बेर 2000 रुपिया के नोट भी चलन में आइल। एह नया नोट सभ के डिजाइन छोट कीमत वाला नोट सभ पर भी लागू होखी।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==शब्द==&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;रुपिया&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; शब्द के उत्पत्ती संस्कृत के &amp;#039;&amp;#039;रूप्यकम्&amp;#039;&amp;#039; से भइल बतावल जाला। रूप्यकम् के अरथ चानी के सिक्का होखे। वर्तमान समय के रुपिया के सीधा संबंध [[शेर शाह सूरी]] के चलावल चानी के सिक्का से बाटे जेकरा के रुपिया कहल गइल। [[मुगल]] लोग एकरा के एही नाँव से चलावल आ [[अंगरेजी राज]] में भी इहे परंपरा चलल चलि आइल।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[बंगाल]] में रुपिया खातिर &amp;quot;टका&amp;quot; शब्द के इस्तेमाल होला। ई रुपिया के आम अरथ में इस्तेमाल होला, भले करेंसी कौनों भी होखे।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{clear}}&lt;br /&gt;
==वर्तमान में चलन में नोट==&lt;br /&gt;
वर्तमान में, 10 नवंबर 2016 तक ले, चलन में रुपिया के नोट सभ के लिस्ट नीचे दिहल गइल बाटे:&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot; style=&amp;quot;text-align:center&amp;quot;&lt;br /&gt;
|+वर्तमान में चलन में नोट&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!colspan=&amp;quot;2&amp;quot;| Image !!rowspan=&amp;quot;2&amp;quot;| कीमत !!rowspan=&amp;quot;2&amp;quot;| साइज !!rowspan=&amp;quot;2&amp;quot;| मुख्य रंग !!colspan=&amp;quot;3&amp;quot;| बिबरण !!rowspan=&amp;quot;2&amp;quot;| चलन क तारीख !!rowspan=&amp;quot;2&amp;quot;| चलन में&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! सामने !! उल्टा !! सामने !! उल्टा !! वाटरमार्क&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:1 rupee bill historical.jpg|135px]]&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:KGVI rupee 1 note reverse.jpg|135px]]&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;| {{INR}}1 || 97 × 63&amp;amp;nbsp;mm || नीला || एक रुपिया  के सिक्का || सागर सम्राट || [[अशोक स्तंभ]] || 1994 / 2015&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web|url=https://www.thedollarbusiness.com/printing-of-one-rupee-currency-notes-rules-2015/|title=Printing of One Rupee Currency Notes Rules, 2015|work=The Dollar Business}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;[http://banknotenews.com/files/237150600fd132aa312722de74d376ba-3477.php India new 1-rupee note dated 2015 confirmed] BanknoteNews.com. 25 मई 2015. Retrieved on 26 मई 2015.&amp;lt;/ref&amp;gt; || कम&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:5 INR Obs LR.png|140px]]&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:5 INR Rev LR.png|140px]]&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;| {{INR}}5 || 117 × 63&amp;amp;nbsp;mm || हरियर || rowspan=&amp;quot;7&amp;quot;| [[महात्मा गाँधी]] || [[ट्रैक्टर]] || rowspan=&amp;quot;7&amp;quot;| [[महात्मा गाँधी]] || 2002 / 2009 || कम&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:10 INR Obs LR.png|145px]]&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:10 INR Rev LR.png|145px]]&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;| [[10-रुपिया के भारतीय नोट|{{INR}}10]]|| 137 × 63&amp;amp;nbsp;mm || नारंगी-बैंगनी || [[भारतीय गैंडा|गैंडा]], [[भारतीय हाथी|हाथी]], [[बंगाल टाइगर|शेर]] || 1996 / 2006 || भरपूर&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:20 INR Obs LR.png|150px]]&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:20 INR Rev LR.png|150px]]&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;| [[20-रुपिया के भारतीय नोट|{{INR}}20]] || 147 × 63&amp;amp;nbsp;mm || लाल-नारंगी || [[माउंट हैरियेट नेशनल पार्क|माउंट हैरियेट]], [[पोर्ट ब्लेयर]] || 2001 / 2006 || भरपूर&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:50 INR Obs LR.png|155px]]&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:50 INR Rev LR.png|155px]]&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;| [[50-रुपिया के भारतीय नोट|{{INR}}50]] || 147 × 73&amp;amp;nbsp;mm || बैंगनी || [[भारतीय संसद]] || 1997 / 2005 || भरपूर&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:100 INR Obs LR.png|160px]]&lt;br /&gt;
|  style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:100 INR Rev LR.png|160px]]&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;| [[100-रुपिया के भारतीय नोट|{{INR}}100]] || 157 × 73&amp;amp;nbsp;mm || बीच में नीला-हरा, दूनों किनारे भूरा-बैंगनी || [[हिमालय|हिमालय परबत]] || 1996 / 2005 || भरपूर&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:500 INR Obs 2016.jpg|165px]]&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:500 INR Rev 2016.jpg|165px]]&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;| [[500-रुपिया के भारतीय नोट|{{INR}}500]] || 150 × 66&amp;amp;nbsp;mm || चट्टानी मटियाहूँ || [[लाल किला]] || 2016 || भरपूर&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:2000 INR Obs 2016.jpg|170px]]&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;|[[File:2000 INR Rev 2016.jpg|170px]]&lt;br /&gt;
| style=&amp;quot;text-align:center;&amp;quot;| [[2000-रुपिया के भारतीय नोट|{{INR}}2000]] || 166 × 66&amp;amp;nbsp;mm || मैजेंटा || [[मंगलयान]] || 2016 || भरपूर&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| colspan=&amp;quot;10&amp;quot; style=&amp;quot;text-align:left;&amp;quot;|&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;{{Standard banknote table notice}}&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==संदर्भ==&lt;br /&gt;
{{Reflist|35em}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{भारत-अर्थ-आधार}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:करेंसी]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:भारत|रुपिया]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:भारतीय अर्थब्यवस्था| ]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:भारतीय रुपिया]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>ImportMaster</name></author>
	</entry>
</feed>