<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="bho">
	<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%87_%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A5%81</id>
	<title>भारत के जलवायु - बदलाव इतिहास</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%87_%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A5%81"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%87_%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A5%81&amp;action=history"/>
	<updated>2026-08-26T00:02:29Z</updated>
	<subtitle>विकि पर एह पन्ना के संशोधन के इतिहास</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.6</generator>
	<entry>
		<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%87_%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A5%81&amp;diff=3024&amp;oldid=prev</id>
		<title>ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AD%E0%A4%BE%E0%A4%B0%E0%A4%A4_%E0%A4%95%E0%A5%87_%E0%A4%9C%E0%A4%B2%E0%A4%B5%E0%A4%BE%E0%A4%AF%E0%A5%81&amp;diff=3024&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-03-27T17:25:09Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;robot: Import pages using &lt;a href=&quot;/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4&quot; title=&quot;विशेष:आयात&quot;&gt;विशेष:आयात&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;नया पन्ना&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[[File:India map of Köppen climate classification.svg |thumb|370px|right|[[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण]] अनुसार भारत के नक्शा&amp;lt;ref name=&amp;quot;Peel&amp;quot;&amp;gt;{{cite journal |author1=Peel, M. C. |author2= Finlayson B. L. |author3= McMahon, T. A. |last-author-amp=yes | year=2007 | title= Updated world map of the Köppen–Geiger climate classification | journal=Hydrol. Earth Syst. Sci. | volume=11 | pages=1633–1644 |doi=10.5194/hess-11-1633-2007 | url=http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.html | issn = 1027-5606}} &amp;#039;&amp;#039;(direct: [http://www.hydrol-earth-syst-sci.net/11/1633/2007/hess-11-1633-2007.pdf Final Revised Paper])&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/ref&amp;gt; is based on native vegetation, temperature, precipitation and their seasonality.&lt;br /&gt;
{|&lt;br /&gt;
|- valign=top |&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
{{legend|#0000FE|[[उष्णकटिबंधी बरखाबन जलवायु|(Af) उष्णकटिबंधी बरखाबन]]}}&lt;br /&gt;
{{legend|#0077FF|[[उष्णकटिबंधी मानसूनी जलवायु|(Am) &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;उष्णकटिबंधी मानसूनी&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;]]}}&lt;br /&gt;
{{legend|#46A9FA|[[उष्णकटिबंधी सवाना जलवायु|(Aw) &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;उष्णकटिबंधी सवाना, नाम &amp;amp; सूखा&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;]]}}&lt;br /&gt;
{{legend|#FE0000|[[गरम रेगिस्तानी जलवायु|(BWh) &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;गरम रेगिस्तानी&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;]]}}&lt;br /&gt;
| width=1 |&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
{{legend|#FE9695|[[ठंढा रेगिस्तानी|(BWk) ठंढा रेगिस्तानी]]}}&lt;br /&gt;
{{legend|#F5A301|[[गरम कुछ-रेगिस्तानी जलवायु|(BSh) &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;गरम कुछ-रेगिस्तानी&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;]]}} &lt;br /&gt;
{{legend|#FFDB63|[[ठंढा कुछ-रेगिस्तानी जलवायु|(BSk) ठंढा कुछ-रेगिस्तानी]]}}&lt;br /&gt;
{{legend|#FFFF00|[[गरम-गरमी वाली भूमध्यसागरी जलवायु|(Csa) भूमध्यसा. सूखल आ गरम गरमी]]}}&lt;br /&gt;
| width=1 |&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|{{legend|#96FF96|[[नम उपोष्णकटिबंधी जलवायु|(Cwa) &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;उपोष्णकटिबंधी नम&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; जाड़ा सूखा]]}}&lt;br /&gt;
{{legend|#63C764|[[उपोष्णकटिबंधी ऊँचभूमी जलवायु|(Cwb) &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;उपोष्णकटिबंधी ऊँचभूमि&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, जाड़ा सूखा]]}}&lt;br /&gt;
{{legend|#C6FF4E|[[नम उपोष्णकटिबंधी जलवायु|(Cfa) उपोष्णकटिबंधी नम गर्मी (सूखा ना)]]}}&lt;br /&gt;
| width=1 |&lt;br /&gt;
|&lt;br /&gt;
|{{legend|#FF00FE|[[नम महादीपी जलवायु|(Dsa) महादीपी जलवायु गरम गर्मी]]}}&lt;br /&gt;
{{legend|#C600C7|[[नम महादीपी जलवायु |(Dsb) महादीपी जलवायु कुछ गरम गर्मी]]}}            &lt;br /&gt;
{{legend|#5A77DB|[[नम महादीपी जलवायु|(Dwb) महादीपी जलवायु सूखा जाड़ा]]}}&lt;br /&gt;
{{legend|#4C51B5|[[उपआर्कटिक जलवायु|(Dwc) उपार्कटिक महादीपी, जाड़ा सूखा]]}}&lt;br /&gt;
| width=1 |&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;भारत के जलवायु&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; एह देस के बिसाल इलाका में भरपूर बिबिधता लिहले बा जहाँ टोपोग्राफी आ अउरी परभाव मिल के भारतीय जलवायु के बर्गीकरण के मुश्किल बना देलें। [[कर्क रेखा]] एह देस के लगभग बीचोबीच से हो के गुजरेले जे आमतौर पर [[उष्णकटिबंध]] के उत्तरी सीमा मानल जाले, हालाँकि [[हिमालय]] के परभाव जे उत्तरी हवा सभ के भारत में प्रवेश करे से रोक देला, लगभग एह पूरा देस के जलवायु के उष्णकटिबंधी जलवायु बना देला। खुद हिमालय के ऊँच अल्पाइन टुंड्रा जलवायु वाला इलाक के छोड़ दिहल जाय तब पूरा भारत गरम जलवायु वाला क्षेत्र में आ जाला जेह में [[थार के रेगिस्तान]] से ले के [[पूर्बोत्तर भारत|पूर्वोत्तर]] आ [[केरल]] के खूब बरखा वाला इलाका सामिल बाड़ें। एह तरीका से इहाँ उष्णकटिबंधी जलवायु में बरखा के मात्रा आ सीजनल पैटर्न के चलते बिबिधता देखे के मिले ला। [[मानसूनी]] परभाव इहाँ बरखा के सीजनल बितरण के परभावित करे ला। एही कारण भारत के जलवायु के कुछ लोग उष्णकटिबंधी मानसूनी जलवायु के रूप में जनरलाइज करे ला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|कोपेन के वर्गीकरण]] के हिसाब से इहाँ छह गो मुख्य जलवायु प्रकार बाने जेह में पच्छिमी सूखा आ अधसूखा इलाका, आ उत्तर में हिमालय के अल्पाइन टुंड्रा वाला इलाका के अलावा बाकी सगरी जलवायु प्रदेश गर्म प्रदेश में रखल जालें जिनहन के वर्गीकरण में बरखा के भूमिका बा।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==प्रकार==&lt;br /&gt;
# गरम रेगिस्तानी ([[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|BWh]])&lt;br /&gt;
# उष्णकटिबंधी अधसूखा आ स्टेपी ([[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|BSh]])&lt;br /&gt;
# नम उपोष्णकटिबंधी, जाड़ा शुष्क ([[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|Cwa]])&lt;br /&gt;
# उष्णकटिबंधी सवाना ([[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|Aw]])&lt;br /&gt;
# उष्णकटिबंधी मानसूनी ([[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|Am]])&lt;br /&gt;
# उपोष्णकटिबंधी ऊँचभूमी के जलवायु ([[कोपेन के जलवायु वर्गीकरण|Cwb]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==सीजन==&lt;br /&gt;
[[File:Fort Bandhavgarh National Park Madhya Pradesh India.jpg|thumb|upright|alt=Daytime view of a small marshy lake surrounded by dry brush in winter. Behind the lake in the far-middle distance, a large stand of trees interposes itself in front of a lone massif in the far distance. The sun is out of view to the left.|बाँधवगढ़ नेशनल पार्क, मध्य प्रदेश में जाड़ा के एगो सीन।]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[भारत मौसम विज्ञान विभाग|भारतीय मौसमबिज्ञान बिभाग]] (IMD) चार गो [[सीजन|जलवायु सीजन]] चिन्हित करे ला:&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite web|url=http://imd.gov.in/section/nhac/wxfaq.pdf|title=FAQ|website=India Meteorological Department}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;जाड़ा&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, के सीजन दिसंबर से फरवरी ले रहे ला। एह दौरान दिसंबर आ जनवरी सभसे ठंढा महीना होलें जब भारत के उत्तरी हिस्सा में तापमान {{Convert|10|–|15|C|F}}होला आ दक्खिनी भारत के मुख्य इलाका के ओर तापमान बढ़त जाला आ {{Convert|20|–|25|C|F}} तक रहे ला।&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;गर्मी&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; चाहे &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;प्री-मानसून&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; के सीजन, मार्च से मई ले रहे ला। अप्रैल के अंत आ मई के महीना सभसे गरम रहे लें। एह दौरान तापमान {{Convert|32|–|40|C|F}}के आसपास रहे ला।&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;मानसून&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; चाहे &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;बरखा&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; के सीजन, जून से सितंबर ले रहे ला। एह दौरान दक्खिनी-पच्छिमी मानसून के परभाव में पूरा इलाका में बरखा होले। &lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;पोस्ट-मानसून&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; चाहे &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;शरद&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (autumn), जे अक्टूबर से नवंबर भर रहे ला। उत्तरी आ उत्तरी पच्छिमी भारत में एह दौरान आसमान में बदरी ना रहे ला। तमिलनाडु के पूरबी हिस्सा में साल भर के सभसे जादे बरखा एही सीजन में होले जब ई इलाका लौटानी के मानसून भा उत्तर-पूरबी मानसून के परभाव में रहे ला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[हिमालय]] परबत के राज्य सभ में एगो अउरी बेसी सीजन होला, बसंत (Spring) जे जाड़ा के बाद, ओह समय होला जब बाकी भारत में गर्मी के सीजन के शुरुआती कुछ हप्ता के समय होला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
परंपरागत रूप से उत्तर भारत के लोग छह गो ऋतु में साल के बाँटे ला: बसंत, ग्रीष्म, वर्षा, शरद, हेमंत&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web | author = Michael Allaby | title = A Dictionary of Zoology | year = 1999 | url = http://www.encyclopedia.com/doc/1O8-prevernal.html | access-date= 2012-05-30}}&amp;lt;/ref&amp;gt; आ शिषिर। ई छहों रितु हिंदू महीना सभ के आधार पर बाँटल जाला। हर रितु के दू गो महीना होला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{clear}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==संदर्भ==&lt;br /&gt;
{{Reflist|33em}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:भारत के जलवायु| ]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:भारत के भूगोल|जलवायु]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:जलवायु]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>ImportMaster</name></author>
	</entry>
</feed>