<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="bho">
	<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%AE%E0%A4%A5%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%BE</id>
	<title>मथुरा - बदलाव इतिहास</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%AE%E0%A4%A5%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%BE"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A4%A5%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%BE&amp;action=history"/>
	<updated>2026-08-21T20:52:39Z</updated>
	<subtitle>विकि पर एह पन्ना के संशोधन के इतिहास</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.6</generator>
	<entry>
		<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A4%A5%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%BE&amp;diff=35&amp;oldid=prev</id>
		<title>ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%AE%E0%A4%A5%E0%A5%81%E0%A4%B0%E0%A4%BE&amp;diff=35&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-01-24T16:18:00Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;robot: Import pages using &lt;a href=&quot;/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4&quot; title=&quot;विशेष:आयात&quot;&gt;विशेष:आयात&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;नया पन्ना&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Infobox settlement&lt;br /&gt;
| name                    = मथुरा&lt;br /&gt;
| native_name             = &lt;br /&gt;
| native_name_lang        = &amp;lt;!-- ISO 639-2 code e.g. &amp;quot;fr&amp;quot; for French. If more than one, use {{lang}} instead --&amp;gt;&lt;br /&gt;
| settlement_type         = [[शहर]]&lt;br /&gt;
| image_skyline           = &lt;br /&gt;
| image_alt               = &lt;br /&gt;
| image_caption           = &lt;br /&gt;
| etymology               = &lt;br /&gt;
| nickname                = &lt;br /&gt;
| population_as_of        = 2011&lt;br /&gt;
| population_footnotes    = &lt;br /&gt;
| population_total        = 454937&lt;br /&gt;
| latd                    = &lt;br /&gt;
| longd                   = &lt;br /&gt;
| coordinates_type        = &lt;br /&gt;
| coordinates_region      = &lt;br /&gt;
| coordinates_display     = inline,title&lt;br /&gt;
| subdivision_type        = देस&lt;br /&gt;
| subdivision_name        = {{flag|भारत}}&lt;br /&gt;
| subdivision_type1       = [[भारत के राज्य|राज्य]]&lt;br /&gt;
| subdivision_name1       = [[उत्तर प्रदेश]]&lt;br /&gt;
| subdivision_type2       = &lt;br /&gt;
| subdivision_name2       = &lt;br /&gt;
| website                 = &amp;lt;!-- {{URL|example.com}} --&amp;gt;&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;मथुरा&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{Lang-en|[[:en:Mathura|Mathura]]}}) भारत के [[उत्तर प्रदेश]] राज्य में एक ठो शहर बा।मथुरा एगो इतिहासी एवं धार्मिक पर्यटन स्थल की रूप में प्रसिद्ध बा। लंबा समय से मथुरा प्राचीन भारतीय संस्कृति एवं सभ्यता क केंद्र रहल बा। भारतीय धर्म, दर्शन कला एवं साहित्य की निर्माण तथा विकास में मथुरा का महत्वपूर्ण योगदान सदा से रहल बा। आजो महाकवि सूरदास, संगीत क आचार्य स्वामी हरिदास, स्वामी दयानंद क गुरु स्वामी विरजानंद, कवि रसखान आदि महान हस्तीयन से ए नगरी क नाम जुड़ल बा। मथुरा के श्रीकृष्ण जन्म भूमि की नांव से भी जानल जाला।&amp;lt;ref name=Prasad&amp;gt;[https://books.google.com/books?id=o0_5caqiUH0C&amp;amp;pg=PT22&amp;amp;dq=Krishna+Janmasthan&amp;amp;hl=en&amp;amp;sa=X&amp;amp;ved=0ahUKEwj1-6mYj6XOAhUBEz4KHTL5CTcQ6AEIHjAA#v=onepage&amp;amp;q=Krishna%20Janmasthan&amp;amp;f=false Krishna: A Journey through the Lands &amp;amp; Legends of Krishna], by Dev Prasad&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
[[File:*Bindrabun -Vrindavan-. Gate of Shet Lukhmeechund&amp;#039;s Temple; a photo by Eugene Clutterbuck Impey, 1860&amp;#039;s.jpg|thumb|upright|Gate of Shet Lukhmeechund&amp;#039;s Temple, a photo by Eugene Clutterbuck Impey, 1860&amp;#039;s.]]&lt;br /&gt;
==मथुरा क परिचय==&lt;br /&gt;
[[File:Great Emperor Kanishka - Greatest of Kushan Monarchs - Circa 1st Century CE - Mathura - Government Museum - Mathura 2013-02-23 5836.JPG|thumb|upright|Sculpture from 1st century CE on display at Mathura museum.]]&lt;br /&gt;
मथुरा, भगवान कृष्ण क जन्मस्थली और भारत क परम प्राचीन तथा जगद्-विख्यात नगरी ह। शूरसेन देश क एइजा राजधानी रहे।&amp;lt;ref name=ImpGazetteer&amp;gt;{{cite web|title=Imperial Gazetteer of India. v. 18.|url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/toc.html?volume=18|work=Digital South Asia Library|pages=63–74|year=1908}}&amp;lt;/ref&amp;gt; पौराणिक साहित्य में मथुरा के अनेक नांव से संबोधित कईल गईल बा जैसे- शूरसेन नगरी, मधुपुरी, मधुनगरी, मधुरा आदि। भारतवर्ष क उ भाग जवन  हिमालय और विंध्याचल की बीच में पड़ेला ओके प्राचीनकाल में आर्यावर्त कहल जाव। एइजा पनपल भारतीय संस्कृति के जवन धारा सींचली स उ गंगा और यमुना क धारा रहली स। ए दुनुं नदी की किनारे भारतीय संस्कृति क कईगो केन्द्र बनन स और विकसित भई न स। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
वाराणसी, प्रयाग, कौशाम्बी, हस्तिनापुर,कन्नौज आदि केतना ऐसन स्थान हंव स, परन्तु इ तालिका तबले पूर्ण नाहीं हो सकेले जबले एमें मथुरा क समावेश न कईल जाव। इ आगरा से दिल्ली की ओर और दिल्ली से आगरा की ओर क्रमश: 58 किलोमीटर उत्तर-पश्चिम एवं 145 किलोमीटर दक्षिण-पश्चिम में यमुना की किनारे राष्ट्रीय राजमार्ग 2 पर स्थित बा।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
वाल्मीकि रामायण में मथुरा के मधुपुर चाहें मधुदानव क नगर कहल गईल बा तथा एइजा लवणासुर क राजधानी बतावल गईल बा-  ए नगरी के ए प्रसंग में मधुदैत्य द्वारा बसावल, बतावल गईल बा। लवणासुर, जेके शत्रुघ्न युद्ध में हरा के मारले रह न उ एही मधुदानव क पुत्र रह न। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==जनसांख्यिकी==&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
साल 2011 के जनगणना&amp;lt;ref name=&amp;quot;census2011&amp;quot;&amp;gt;{{cite web|title=City Census 2011|url=http://www.census2011.co.in/city.php|website=census2011.co.in|accessdate=22 नवंबर 2016}}&amp;lt;/ref&amp;gt; अनुसार मथुरा के कुल शहरी जनसंख्या 349909 बाटे आ आसपास के उपशहरी इलाका के मिला लिहल जाय तब कुल जनसंख्या 454937 बा। जनसंख्या के हिसाब से ई भारत के 125वाँ शहर बाटे।&lt;br /&gt;
जनगणना आँकड़ा के मोताबिक एह शहर में [[लिंगानुपात]] 881 आ [[साक्षरता दर|साक्षरता के दर]] 74.97% बाटे।&amp;lt;ref name=&amp;quot;census2011&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{clear}}&lt;br /&gt;
==संदर्भ==&lt;br /&gt;
{{reflist}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==बाहरी कड़ी==&lt;br /&gt;
{{Commons category|Mathura}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* [http://www.mathuracity.in Mathura City E-Portal]&lt;br /&gt;
* [http://www.palikanon.com/english/pali_names/ma/madhuraa.htm Entry on Mathura in the Dictionary on Pali Proper Names]&lt;br /&gt;
* [http://hridayindia.in/mathura/ Mathura HRIDAY city]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:भारत के शहर आ कस्बा]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के शहर]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:पबित्र हिंदू नगर]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{India-geo-stub}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>ImportMaster</name></author>
	</entry>
</feed>