<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="bho">
	<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%B5%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%BE</id>
	<title>वोल्गा - बदलाव इतिहास</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%B5%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%BE"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%BE&amp;action=history"/>
	<updated>2026-08-23T00:46:05Z</updated>
	<subtitle>विकि पर एह पन्ना के संशोधन के इतिहास</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.6</generator>
	<entry>
		<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%BE&amp;diff=4926&amp;oldid=prev</id>
		<title>ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B5%E0%A5%8B%E0%A4%B2%E0%A5%8D%E0%A4%97%E0%A4%BE&amp;diff=4926&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-03-23T06:49:24Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;robot: Import pages using &lt;a href=&quot;/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4&quot; title=&quot;विशेष:आयात&quot;&gt;विशेष:आयात&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;नया पन्ना&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Geobox&lt;br /&gt;
| River&lt;br /&gt;
&amp;lt;!--***Name section***--&amp;gt;&lt;br /&gt;
|name=वोल्गा&lt;br /&gt;
|native_name=Волга&lt;br /&gt;
|native_name_lang = ru&lt;br /&gt;
|other_name=&lt;br /&gt;
|other_name1=&lt;br /&gt;
|category_hide = 1&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- *** Image *** ---&amp;gt;&lt;br /&gt;
|image                       = Volga Ulyanovsk-oliv.jpg&lt;br /&gt;
|image_size                  = 300&lt;br /&gt;
|image_caption               = उल्यानोवस्क शहर के लगे वोल्गा नदी के सीन&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- *** Country etc. *** --&amp;gt;&lt;br /&gt;
|country                     = [[रूस]]&lt;br /&gt;
|country1                    =&lt;br /&gt;
|state                       =&lt;br /&gt;
|state1                      =&lt;br /&gt;
|region                      =&lt;br /&gt;
|region1                     =&lt;br /&gt;
|district                    =&lt;br /&gt;
|district1                   =&lt;br /&gt;
|city                        = [[त्वेर]]&lt;br /&gt;
|city1                       = [[यारोस्लाव]]&lt;br /&gt;
|city2                       = [[निझनी नोवगोरोद]]&lt;br /&gt;
|city3                       = [[कजान]]&lt;br /&gt;
|city4                       = [[उल्यानोव्स्क]]&lt;br /&gt;
|city5                       = [[समारा, रूस|समारा]]&lt;br /&gt;
|city6                       = [[सारातोव]]&lt;br /&gt;
|city7                       = [[वोल्गोग्राद]]&lt;br /&gt;
|city8                       = [[अस्तरखान]]&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- *** Geography *** --&amp;gt;&lt;br /&gt;
|length                      = 3530&amp;lt;ref name=&amp;quot;readersnatural&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
|watershed                   = 1380000&lt;br /&gt;
|discharge_location          = [[अस्तरखान]]&lt;br /&gt;
|discharge                   = 8060&lt;br /&gt;
|discharge_max               =&lt;br /&gt;
|discharge_min               =&lt;br /&gt;
|discharge1_location         =&lt;br /&gt;
|discharge1                  =&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- *** Source *** --&amp;gt;&lt;br /&gt;
|source_name                 =&lt;br /&gt;
|source_location             = [[वाल्दाई पहाड़ी]]&lt;br /&gt;
|source_district             =&lt;br /&gt;
|source_region               = [[त्वेर ओब्लास्त]]&lt;br /&gt;
|source_state                =&lt;br /&gt;
|source_country              =&lt;br /&gt;
|source_coordinates          = {{coord|57|9|N|32|36|E|display=inline}}&lt;br /&gt;
|source_elevation            = 228&amp;lt;ref name=&amp;quot;readersnatural&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
|source_length               =&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- *** Mouth *** --&amp;gt;&lt;br /&gt;
|mouth_name                  = [[कैस्पियन सागर]]&lt;br /&gt;
|mouth_location              =&lt;br /&gt;
|mouth_district              =&lt;br /&gt;
|mouth_region                = [[अस्तरखान ओब्लास्त]]&lt;br /&gt;
|mouth_state                 =&lt;br /&gt;
|mouth_country               =&lt;br /&gt;
|capital_coordinates         = &lt;br /&gt;
|mouth_coordinates           = {{coord|45|50|N|47|58|E|display=inline,title}}&lt;br /&gt;
| mouth_coordinates_note = &amp;lt;ref&amp;gt;{{GEOnet2|32FA87888EC23774E0440003BA962ED3|Volga}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|mouth_elevation             = -28&amp;lt;ref name=&amp;quot;readersnatural&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- *** Tributaries *** --&amp;gt;&lt;br /&gt;
|tributary_left              = [[कामा नदी|कामा]]&lt;br /&gt;
|tributary_left1             =&lt;br /&gt;
|tributary_right             = [[ओका नदी|ओका]]&lt;br /&gt;
|tributary_right1            =&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- *** Free fields *** --&amp;gt;&lt;br /&gt;
|free_name                   =&lt;br /&gt;
|free_value                  =&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- *** Map section *** --&amp;gt;&lt;br /&gt;
|map                         = volgarivermap.png&lt;br /&gt;
|map_size                    = 300&lt;br /&gt;
|map_caption                 = वोल्गा नदी के थाला (ड्रेनेज बेसिन) के नक्शा&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;वोल्गा नदी&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; ({{Lang-en|Volga river}}) [[यूरोप]] के सभसे लमहर नदी हवे। ई [[रूस]] में बा आ बिचला रूस से दक्खिनी रूस में होखत अंत में जा के [[कैस्पियन सागर]] में गिरे ले। एकर कुल लंबाई {{convert|3531|km|mi|abbr=on}} बाटे आ एकरे [[नदी थाला|थाला]] के रकबा {{convert|1360000|km2|abbr=on}} बा।&amp;lt;ref name=gvr&amp;gt;[http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058 «Река Волга»] {{Webarchive|url= https://web.archive.org/web/20160305021422/http://textual.ru/gvr/index.php?card=179058 |date= 2016-03-05 }}, Russian State Water Registry&amp;lt;/ref&amp;gt; एभरेज जलबहावो के हिसाब से ई यूरोप के सभसे बड़हन नदी हवे जेकर कुल औसत बहाव {{convert|8,000|m3/s|abbr=on}} — {{convert|8,500|m3/s|abbr=on}} बाटे आ ई थाला (बेसिन) के एरिया के हिसाब से भी सभसे बड़ बा। एकरा के बहुधा रूस के राष्ट्रिय नदी कहल जाला। पुराना रूसी राज &amp;#039;&amp;#039;रस खागानाते&amp;#039;&amp;#039; एही नदी के इर्द-गिर्द 9वीं सदी के बिचला दौर में पैदा भइल। इतिहासी रूप से एह नदी के इलाका कई ठे यूरेशियाई सभ्यता सभ में मिलन के इलाका रहल हवे।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
रूस में ई नदी उत्तरी बन वाला क्षेत्र से बह के जंगली स्टेपी आ फिर [[स्टेपी]] क्षेत्र में आवे ले। रूस के चार गो प्रमुख शहर एह नदी के तीरे बसल बाड़ें आ राजधानी [[मास्को]] एही नदी के थाला वाला इलाका में सामिल बा।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
एह नदी पर कुछ बहुत बिसाल पानी के रिजर्वायर बनावल गइल बाने। ई नदी रूस के संस्कृति में आपन अलगे अस्थान रखे ले आ एकर प्रतीकात्मक महत्व रूसी साहित्य में आ रूसी लोककथा सभ में देखे लायक बा जहाँ एह नदी के माता (&amp;#039;&amp;#039;वोल्गा-मातुस्का&amp;#039;&amp;#039;, मने कि वोल्गा-माई) के दर्जा दिहल गइल बा।&lt;br /&gt;
कुछ बिद्वान लोग इहो साबित करे ला कि कई वर्तमान नृजाति (एथनिक समूह) सभ के उत्पत्ती एही इलाका में भइल; उदाहरण खातिर, [[राहुल सांकृत्यायन]] &amp;#039;&amp;#039;वोल्गा से गंगा&amp;#039;&amp;#039; किताब लिखलें जेह में भारत के क्षेत्र में आवे वाला आर्य लोगन के मूल उत्पत्ती के अस्थान वोल्गा नदी के थाला के मानल गइल बा।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
धियान देवे वाली बात ई बा कि वोल्गा यूरोप के सभसे लमहर नदी हवे बाकी रूस के ना; रूस के सबसे लमहर नदी ओब-इर्तिश नदी हवे।&amp;lt;ref name=&amp;quot;readersnatural&amp;quot;&amp;gt;{{Cite book|title=Natural Wonders of the World|publisher=Reader&amp;#039;s Digest Association, Inc|year=1980|isbn=0-89577-087-3|editor-last=Scheffel|editor-first=Richard L.|location=United States of America|pages=406|editor-last2=Wernet|editor-first2=Susan J.}}&amp;lt;/ref&amp;gt; अमेरिकी नदी से तुलना करत समय वोल्गा नदी के &amp;quot;रूस के मिसिसिप्पी&amp;quot; भी कहल जाला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== बिबरन ==&lt;br /&gt;
वोल्गा नदी यूरोप महादीप के सभसे लमहर आ सभसे बड़हन नदी थाला वाली नदी हवे जे लगभग पूरा तरीका से रूस के भीतर के क्षेत्र के पानी बहावे ले, हालाँकि, रूस के सबसे लमहर नदी [[ओब नदी|ओब]]-[[इर्तिश नदी]] सिस्टम हवे। वोल्गा नदी कैस्पियन सागर में गिरे ले आ एह तरीका से बंद नदी बेसिन हवे आ एह तरीका के बंद बेसिन वाली बिस्व के सबसे लमहर आ बड़ नदी हवे।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
रूस के राजधानी शहर मास्को के उत्तर-पच्छिम में आ [[सेंट पीटर्सबर्ग]] के करीबन 320 किलोमीटर दक्खिन-पूरुब में, वाल्दाई के पहाड़ी से 225 मीटर के ऊँचाई वाला अस्थान से एह नदी के उदगम होखे ला। एकरे बाद ई नदी स्तार्ज, त्वेर दुब्ना, रीयबिंस्क, निझनी नोवोग्राद आ कजान से हो के गुजरे ले। एकरे बाद ई नदी दक्खिन मुहें बहे ले आ उल्यानोव्स्क, तोल्यती, समारा, स्तार्तोव आ [[वोल्गोग्राद]] से हो के गुजरे ले। वोल्गोग्राद शहर जेकरा के पहिले स्टालिनग्राद कहल जाय, के लगे ई [[डॉन नदी]] के ओर एक ठो तेज मोड़ बनावे ले जेकरा के &amp;#039;बिग बैंड&amp;#039; कहल जाला। अंत में [[अस्तरखान]] के लगे कैस्पियन सागर में गिरे ले। एकरे मुहाना के ऊँचाई समुंद्र तल से 28 मीटर नीचे पड़े ला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
वोल्गा के कई गो सहायिका नदी बाड़ीं स जिनहन में कामा, ओका, वेतलूगा आ सूरा प्रमुख गिनावल जा सके लीं। वोल्गा आ एकरे सहायिका नदी सभ के थाला (ड्रेनेज बेसिन) रूस के सभसे घन आबादी वाला इलाका हवे। भूगोलीय बिभाजन में एकरा के सेंट्रल रूस आ दक्खिनी रूस कहल जाला। वोल्गा नदी के डेल्टा अपने आप में महत्व के भूगोलीय थलरूप हवे जहाँ ई कम से कम 500 छोट-बड़ धारा सभ में बँट जले। ई यूरोप के सभसे बिसाल [[नदी मुहाना]] हवे। अपना ऊपरी हिस्सा में वोल्गा नदी साल के तिन-चार महिन्ना ले ठंढा के कारन जम जाले।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
वोल्गा पच्छिमी रूस, माने की यूरोपियन रूस के सभसे प्रमुख नदी हवे आ एपर कई गो बंधा आ रिजर्वायर बनावल गइल बाड़ें। इनहन के इस्तेमाल सिंचनी आ पनबिजली बनावे खातिर होखे ला। [[मास्को नहर]], [[वोल्गा-डॉन नहर]], आ वोल्गा-बाल्टिक जलमार्ग कुछ प्रमुख जलमार्ग बाड़ें जे एह नदी से जुड़ल बाने आ ई मास्को के सफेद सागर, बाल्टिक सागर, कैस्पियन सागर, अजोव सागर आ काला सागर से जोड़ें लें।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
नदी के थाला के बिस्तार क्षेत्र में उपजाऊँ मैदान बाड़ें जहाँ [[गोहूँ]] के खेती होखे ला आ कई किसिम के खनिज पावल जालें। एह इलाका में [[प्राकृतिक गैस]], [[नून]] आ [[पोटाश]] के खनन कइल जाला। वोल्गा के डेल्टा आ कैस्पियन सागर वाला इलाका एगो महत्व वाला मछरी पकरे के इलाका हवे। अस्तरखान में कैवियर (मछरी के अंडा के नूनहा अचार नियर चीज) के उत्पादन परसिद्ध हवे। वोल्गा नदी के थाला कई किसिम के प्रदूषण से परभावित बा जे में केमिकल प्रदूषण सभसे प्रमुख बाटे।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{clear}}&lt;br /&gt;
== गैलरी ==&lt;br /&gt;
=== फोटो गैलरी ===&lt;br /&gt;
&amp;lt;gallery mode = &amp;quot;packed&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
Вид на Девью гору с Молодецкого кургана.jpg|झिंगुली परबत के लगे वोल्गा&lt;br /&gt;
Volga River. Tolga Monastery P5212881 2200.jpg|तोल्गा मठ, ओर्थोडोक्स चर्च हवे&lt;br /&gt;
Volga Hydroelectric Station 002 (cropped).JPG|वोल्गा पनबिजली प्रोजेक्ट के बंधा आ रिजर्वायर&lt;br /&gt;
Nizhny Novgorod P8132254 2200.jpg|निझनी नोवोग्राद में वोल्गा&lt;br /&gt;
Саратовский мост.jpeg|वोल्गा पर बनल सारातोव पुल&lt;br /&gt;
Volgograd. River Station P8080529 2200.jpg|वोल्गोग्राद में नदी इस्टेशन&lt;br /&gt;
&amp;lt;/gallery&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== सैटेलाइट इमेज ===&lt;br /&gt;
&amp;lt;gallery mode = &amp;quot;packed&amp;quot;&amp;gt;&lt;br /&gt;
File:Volgograd 44.67670E 48.66724N.jpg|नदी आ वोल्गोग्राद शहर&lt;br /&gt;
File:Volga-river-delta-terra-modis-2010-07-17-750-UTC.jpg|वोल्गा के डेल्टा, टेरा इमेज/मोडिस, 2010-07-17.&lt;br /&gt;
File:Volga.A2002137.0745.250m.jpg|Terra/MODIS, 2002-05-17.&lt;br /&gt;
File:Volga.250m.jpg|Terra/MODIS, 2001-10-10.&lt;br /&gt;
&amp;lt;/gallery&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== संदर्भ ==&lt;br /&gt;
{{Reflist|33em}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== बाहरी कड़ी ==&lt;br /&gt;
{{Commons category|Volga}}&lt;br /&gt;
{{EB1911 Poster|Volga}}&lt;br /&gt;
* [http://earthfromspace.photoglobe.info/spc_volga_delta.html Volga Delta from Space]&lt;br /&gt;
* [http://as-volga.com Photos of the Volga coasts]&lt;br /&gt;
* {{osmrelation-inline|1730417}}&lt;br /&gt;
* [https://www.youtube.com/watch?v=la1gakAbIgw Video about the source of the Volga]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Authority control}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:यूरोप के नदी]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:रूस के नदी]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:रूस के भूगोल]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>ImportMaster</name></author>
	</entry>
</feed>