<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="bho">
	<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF</id>
	<title>शिवराति - बदलाव इतिहास</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF&amp;action=history"/>
	<updated>2026-08-24T07:09:44Z</updated>
	<subtitle>विकि पर एह पन्ना के संशोधन के इतिहास</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.6</generator>
	<entry>
		<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF&amp;diff=2611&amp;oldid=prev</id>
		<title>ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B6%E0%A4%BF%E0%A4%B5%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%A4%E0%A4%BF&amp;diff=2611&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-03-01T00:50:44Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;robot: Import pages using &lt;a href=&quot;/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4&quot; title=&quot;विशेष:आयात&quot;&gt;विशेष:आयात&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;नया पन्ना&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Infobox holiday&lt;br /&gt;
|holiday_name   = शिवराति&lt;br /&gt;
|type           = हिंदू&lt;br /&gt;
|image          = 6 Śiva and Pārvatī seated on a terrace. 1800 (circa) BM.jpg&lt;br /&gt;
|caption        = [[शिव]] आ [[पार्वती]]&lt;br /&gt;
|observances    = ब्रत (उपास), योग, ध्यान, पूजा&amp;lt;ref name=&amp;quot;Melton2011p541&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
|nickname       = महा शिवरात्रि&lt;br /&gt;
|observedby     = [[भारत]] आ [[नेपाल]] में [[हिंदू लोग]] द्वारा&lt;br /&gt;
|longtype       = धार्मिक&lt;br /&gt;
|date2017 = 24 फरवरी (शुक)&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.odisha.gov.in/portal/og_EventsPortlet_inner.asp Govt of Odisha India, 2017 Holidays], {{cite web|URL=http://www.drikpanchang.com/festivals/maha-shivaratri/maha-shivaratri-date-time.html?year=2017|title=Maha Shivarathri 2017 }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|date2018 =13 फरवरी (मंगर)&amp;lt;ref&amp;gt;[http://marathi-calendars.com/february-2018-marathi-calendar-panchang-wallpaper-pdf-download/15/ February 2018 Marathi Calendar Panchang]&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
|date2019 = 4 मार्च (सोमार)&lt;br /&gt;
|date2020 = 21 फरवरी ([[शुक]])&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite web|url=https://www.india.gov.in/calendar?date=2020-02|title=National Portal of India|website=www.india.gov.in|accessdate=18 दिसंबर 2019}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
|significance   = स्वाध्याय, शिव-पारबती के बियाह, योग, महामृत्युंजय मंत्र के आम होखल, ज्योतिर्लिंग के प्रकट भइल, तांडव, बिसपान&amp;lt;ref name=&amp;quot;Melton2011p541&amp;quot;&amp;gt;{{cite book|author=J. Gordon Melton|title=Religious Celebrations: An Encyclopedia of Holidays, Festivals, Solemn Observances, and Spiritual Commemorations|url=https://books.google.com/books?id=lD_2J7W_2hQC|year=2011|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-59884-206-7|pages=541–542}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
|frequency      = सालाना&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
{{Saivism}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;शिवराति&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;सिराति&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; भा &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;महाशिवरात्रि&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; [[हिंदू धर्म]] के माने वाला लोग के एगो तिहुआर हवे। ई तिहुआर [[फागुन]] महीना के तेरस/चतुर्दसी के रात के मनावल जाला जे अंगरेजी कैलेंडर के हिसाब से फरवरी भा मार्च में पड़े ला। मुख्य कथा के मोताबिक एही दिन भगवान [[शिव]] आ [[पार्वती]] के बियाह भइल रहल, एही उपलक्ष में ई तिहुआर मनावल जाला। हालाँकि, दूसर कथा सभ में अउरी कई कारण बतावल जाला, जइसे कि एही दिन शिव तांडव नाच कइले रहलें, समुंद्र-मंथन से निकसल बिस पियले रहलें, या एही दिन ज्योतिर्लिंग प्रगट भइल रहे।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
एह रात के लोग उपास करे ला, ध्यान आ पूजा करे ला। जगह-जगह शिव मंदिर सभ में भव्य आयोजन होला आ कहीं-कहीं अइसन मंदिर सभ के आसपास मेला भी लागे ला। शिव के एह दिन बिसेस पूजा कइल जाला आ बिख्यात शिव मंदिर सभ में भारी संख्या में लोग दर्शन करे चहुँपेला। कुछ लोग एह रात के जागरण क के भी मनावे ला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[शैव मत]] के माने वाला हिंदू लोग के खाती एह रात के खास महत्व हवे आ काश्मीरी शैव मत में एकरा के हर-रात्री भा हैरात या हेरात के नाँव से बोलावल जाला। ई तिहुआर लगभग पूरा [[भारत]] में, [[नेपाल]] में आ अन्य कई देसन में मनावल जाला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==मनावे के कारण==&lt;br /&gt;
पुराणन में कई किसिम के कथा मिले लीं जिनहन के अनुसार एह तिहुआर के मनावे के अलग-अलग कारण बतावल जाला। सभसे चलनसार कथा सभ में एह दिन भगवान् शिव आ पारबती के बियाह होखे के बात कहल जाला।&amp;lt;ref name=&amp;quot;Dīkshita2016&amp;quot;&amp;gt;{{cite book|author=Sūryaprasāda Dīkshita|title=Awadh Sanskriti Vishwakosh-2|url=https://books.google.com/books?id=TZbQDQAAQBAJ&amp;amp;pg=PA187|year=2016|publisher=Vani Prakashan|isbn=978-93-5229-582-1|pages=187–}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;Sharma2013&amp;quot;&amp;gt;{{cite book|author=Mahesh Sharma|title=Hindu Dharma Vishwakosh|url=https://books.google.com/books?id=q35sBQAAQBAJ&amp;amp;pg=PA232|year=2013|publisher=Prabhāta Prakāśana|isbn=978-93-5048-447-0|pages=232–}}&amp;lt;/ref&amp;gt; कुछ बिबरन में एह दिन शिव द्वारा सृष्टि के बिनास करे वाला तांडव नाच करे के बात कहल जाले।&amp;lt;ref name=&amp;quot;Kaula1992&amp;quot;&amp;gt;{{cite book|author=Kamala Kaula|title=Mohapāśa|url=https://books.google.com/books?id=B5dGAQAAIAAJ|year=1992|publisher=Jagatarāma eṇḍa Sansa}}&amp;lt;/ref&amp;gt; कहीं, समुंद्र मंथन के बाद निकसल बिस के पिए के कथा बतावल जाला जेकरे बाद देवता लोग बिसपान से परभावित भगवान शिव खाती रात भर जागरण आ उपास कइल।&amp;lt;ref name=&amp;quot;Dīkshita2016&amp;quot;/&amp;gt; एक ठो दूसर कथा के मोताबिक भगवान बिष्णु आ ब्रम्हा जी लोग शिव के ज्योतिर्लिंग के पूजा कइल जेकरा से खुस हो के शिव दू गो बरदान दिहलें, एह में से पहिला बरदान शिवरात हवे,&amp;lt;ref name=&amp;quot;Eck2012&amp;quot;&amp;gt;{{cite book|author=Diana L Eck|title=India: A Sacred Geography|url=https://books.google.com/books?id=rNlJOSf__xYC&amp;amp;pg=PA206|date=27 मार्च 2012|publisher=Potter/TenSpeed/Harmony|isbn=978-0-385-53191-7|pages=206–}}&amp;lt;/ref&amp;gt; एह रात के सभसे शुभ आ पबित्र रात के रूप में शिव द्वारा खुद बतावल गइल।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{clear}}&lt;br /&gt;
==इहो देखल जाय==&lt;br /&gt;
* [[होली]]&lt;br /&gt;
* [[जन्माष्टिमी]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==संदर्भ==&lt;br /&gt;
{{Reflist|35em}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{हिंदू धर्म बिसय}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:हिंदू तिहुआर]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:फागुन महीना के तिहुआर]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>ImportMaster</name></author>
	</entry>
</feed>