<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="bho">
	<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%B6%E0%A5%81%E0%A4%97%E0%A4%B0_%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%97</id>
	<title>शुगर रोग - बदलाव इतिहास</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%B6%E0%A5%81%E0%A4%97%E0%A4%B0_%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%97"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B6%E0%A5%81%E0%A4%97%E0%A4%B0_%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%97&amp;action=history"/>
	<updated>2026-08-24T02:31:32Z</updated>
	<subtitle>विकि पर एह पन्ना के संशोधन के इतिहास</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.6</generator>
	<entry>
		<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B6%E0%A5%81%E0%A4%97%E0%A4%B0_%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%97&amp;diff=5708&amp;oldid=prev</id>
		<title>ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B6%E0%A5%81%E0%A4%97%E0%A4%B0_%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%97&amp;diff=5708&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-04-23T15:19:02Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;robot: Import pages using &lt;a href=&quot;/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4&quot; title=&quot;विशेष:आयात&quot;&gt;विशेष:आयात&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;नया पन्ना&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Infobox medical condition (new)&lt;br /&gt;
| name            = शुगर रोग &lt;br /&gt;
| synonym       = Diabetes mellitus (अंगरेजी), मधुमेह (हिंदी)&lt;br /&gt;
| image           = Blue circle for diabetes.svg&lt;br /&gt;
| image_size      = 200px&lt;br /&gt;
| alt             = A hollow circle with a thick blue border and a clear centre&lt;br /&gt;
| caption         = नीला रंग के गोला जे शुगर के चीन्हा हवे&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web|title=Diabetes Blue Circle Symbol |url=http://www.diabetesbluecircle.org |date=17 March 2006 |publisher=International Diabetes Federation |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070805042346/http://www.diabetesbluecircle.org/ |archive-date=5 August 2007 }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| field           = इंडोक्राइनोलॉजी&lt;br /&gt;
| symptoms        = बेर-बेर पेशाब लागल, बेसी पियास, बेसी भूख&amp;lt;ref name=WHO2013/&amp;gt;&lt;br /&gt;
| complications   = डायबेटिक केटोएसिडोसिस (ketoacidosis), हाइपरओस्मोलार हाइपरग्लाइकेमिक अवस्था, [[दिल के बेमारी]], दिल के दौरा, हाथ-गोड़ में सुई गड़े नियर अनुभव, किडनी फेल भइल, गोड़ में घाव, बोध (देखे सुने) में कमी, गैस्ट्रोपैरेसिस (gastroparesis)&amp;lt;ref name=WHO2013/&amp;gt;&amp;lt;ref name=Kit2009/&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite journal | vauthors = Krishnasamy S, Abell TL | title = Diabetic Gastroparesis: Principles and Current Trends in Management | journal = Diabetes Therapy | volume = 9 | issue = Suppl 1 | pages = 1–42 | date = July 2018 | pmid = 29934758 | pmc = 6028327 | doi = 10.1007/s13300-018-0454-9 }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=Sa2016/&amp;gt;&lt;br /&gt;
| onset           =&lt;br /&gt;
| duration        =&lt;br /&gt;
| types           =&lt;br /&gt;
| causes          =&lt;br /&gt;
| risks           = &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;टाइप 1&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: परिवार में इतिहास&amp;lt;ref name=Change2014&amp;gt;{{cite journal | vauthors = Chiang JL, Kirkman MS, Laffel LM, Peters AL | title = Type 1 diabetes through the life span: a position statement of the American Diabetes Association | journal = Diabetes Care | volume = 37 | issue = 7 | pages = 2034–54 | date = July 2014 | pmid = 24935775 | pmc = 5865481 | doi = 10.2337/dc14-1140 }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;br&amp;gt;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;टाइप 2&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;: मोटापा, कसरत के कमी, जेनेटिक&amp;lt;ref name=WHO2013/&amp;gt;&amp;lt;ref name=NIH2014Cause&amp;gt;{{cite web|title=Causes of Diabetes|url=http://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/Diabetes/causes-diabetes/Pages/index.aspx|website=National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases|access-date=10 February 2016|date=June 2014 |url-status=live |archive-date=2 February 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160202083725/http://www.niddk.nih.gov/health-information/health-topics/Diabetes/causes-diabetes/Pages/index.aspx }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| diagnosis       = [[ब्लड शुगर]] के जाँच&amp;lt;ref name=WHO2013/&amp;gt;&lt;br /&gt;
| differential    =&lt;br /&gt;
| prevention      =&lt;br /&gt;
| treatment       = सेहतमंद खानपान, कसरत&amp;lt;ref name=WHO2013/&amp;gt;&lt;br /&gt;
| medication      = [[इंसुलिन]], शुगर के दवाई&amp;lt;ref name=WHO2013/&amp;gt;&amp;lt;ref name=AFP09/&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web |website=MSDManuals.com|url=https://www.msdmanuals.com/professional/endocrine-and-metabolic-disorders/diabetes-mellitus-and-disorders-of-carbohydrate-metabolism/drug-treatment-of-diabetes-mellitus |title=Drug Treatment of Diabetes Mellitus |first=Erika F. |last=Brutsaert |date=February 2017 |access-date=12 October 2018}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
| prognosis       =&lt;br /&gt;
| frequency       = 463 मिलियन (8.8%)&amp;lt;ref name=IDF2019/&amp;gt;&lt;br /&gt;
| deaths          = 4.2 मिलियन (2019)&amp;lt;ref name=IDF2019/&amp;gt;&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;शुगर के रोग&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; चाहे &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;शुगर के बेमारी&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, जेकरा आम जनता खाली &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;शूगर&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; के नाँव से बोलावे ले, [[मेटाबोलिज्म]] (हिंदी:चयापचय) संबंधी रोग हवे जेह में [[हाई ब्लड शुगर]] के समस्या पैदा हो जाले आ लमहर समय ले चल सके ले।&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web|title=About diabetes |url=https://www.who.int/diabetes/action_online/basics/en/ |publisher=World Health Organization |access-date=4 अप्रैल 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140331094533/http://www.who.int/diabetes/action_online/basics/en/ |archive-date=31 March 2014 }}&amp;lt;/ref&amp;gt; बेर-बेर पेशाब लागल, बहुत पियास लागल आ बहुत जादे भूख लागल एह बेमारी के सभसे आम लच्छन सभ बाड़ें।&amp;lt;ref name=&amp;quot;WHO2013&amp;quot; /&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;https://hi.nhp.gov.in/disease/digestive/intestines/%E0%A4%AE%E0%A4%A7%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B9-%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%97&amp;lt;/ref&amp;gt; अगर एकर इलाज न करावल जाय तब ई शरीर के अंदर कई किसिम के जटिलता पैदा क सके ला&amp;lt;ref name=&amp;quot;WHO2013&amp;quot; /&amp;gt; आ कई अंग सभ के परमानेंट नोकसान पहुँचा सके ला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
अंगरेजी में &amp;#039;&amp;#039;डायबिटीज मेलिटस&amp;#039;&amp;#039; (Diabetes mellitus) चाहे खाली भर &amp;#039;&amp;#039;डायबिटीज&amp;#039;&amp;#039; कहल जाल आ हिंदी में &amp;#039;&amp;#039;मधुमेह&amp;#039;&amp;#039; कहाला। अंगरेजी में एकरा के रोग भा बेमारी, मने की &amp;#039;&amp;#039;डिजीज&amp;#039;&amp;#039;, ना कहल जाला बलुक &amp;#039;&amp;#039;डिसऑर्डर&amp;#039;&amp;#039; कहल जाला। [[खून]] में जरूरत से बेसी शुगर होखे के &amp;#039;&amp;#039;हाइपरग्लाइसिमिया&amp;#039;&amp;#039; (hyperglycemia) आ आसान भाषा में &amp;#039;&amp;#039;[[हाई ब्लड शुगर]]&amp;#039;&amp;#039; कहल जाला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
शुगर के बेमारी, डायबिटीज मेलिटस, या त [[इंसुलिन]] के कमी से होला या फिर इंसुलिन के साथे रिस्पांस कम होखे से।&amp;lt;ref name=Green2011&amp;gt;{{cite book |veditors=Shoback DG, Gardner D |title=Greenspan&amp;#039;s basic &amp;amp; clinical endocrinology|year=2011|publisher=McGraw-Hill Medical|location=New York|isbn=978-0-07-162243-1|chapter=Chapter 17|edition=9th}}&amp;lt;/ref&amp;gt; एह तरीका से ई प्रमुख रूप से तीन किसिम के होला:&amp;lt;ref name=WHO2013 /&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
* टाइप-1: जेह में [[पैंक्रियाज]] में भरपूर मात्रा में इंसुलिन ना बन पावे ला।&lt;br /&gt;
* टाइप-2: जेह में शरीर के कोशिका सभ इंसुलिन के उचित जबाब ना दे पावे लीं; एकरा [[इंसुलिन रेजिस्टेंस]] कहल जाला। बाद में रोग बढ़े पर इंसुलिन के कमी भी सामिल हो सके ला।&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite book |title=RSSDI textbook of diabetes mellitus |year=2012 |publisher=Jaypee Brothers Medical Publishers |isbn=978-93-5025-489-9 |page=235 |edition=Revised 2nd |url=https://books.google.com/books?id=7H6mYolrtUMC&amp;amp;pg=PA235 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151014172232/https://books.google.com/books?id=7H6mYolrtUMC&amp;amp;pg=PA235 |archive-date=14 October 2015}}&amp;lt;/ref&amp;gt; एकर मुख्य कारन मोटापा आ बिना शारीरिक मेहनत भा कसरत के जिंदगी होखे ला।&lt;br /&gt;
* गेस्टेशनल: जेह में औरत लोगन के गरभ के दौरान अचानक ब्लड शुगर हाई हो जाला जबकि पहिले से शुगर बढ़े के कौनों इतिहास ना होखे ला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
टाइप 1 शुगर के मैनेज करे ला इंसुलिन के सुई लगावही के परे ला।&amp;lt;ref name=WHO2013&amp;gt;{{cite web |title=Diabetes Fact sheet N°312 |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/|website=WHO |access-date=25 March 2014 |date=October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130826174444/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs312/en/ |archive-date=26 August 2013}}&amp;lt;/ref&amp;gt; टाइप 2 शुगर के रोकथाम आ मैनेजमेंट कइल जा सके ला जेह में सेहतमंद खानपान, रेगुलर मेहनत-कसरत, सही वजन बना के राखल आ तमाकू के इस्तेमाल ना कइल शामिल बा&amp;lt;ref name=WHO2013/&amp;gt; एकरे खातिर खाए जाए वाली दवाई के रूप में इंसुलिन के खातिर कोशिका सभ के जबाब देवे के छमता बढ़ावे वाली दवाई दिहल जालीं। इनहन के इंसुलिन सेंसिटाइजर कहल जाला आ इंसुलिन के साथे चाहे बिना इंसुलिन के दिहल जा सके लीं।&amp;lt;ref name=WHO2013Top10&amp;gt;{{cite web |title=The top 10 causes of death Fact sheet N°310 |url=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs310/en/ |publisher=World Health Organization |date=October 2013 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170530121727/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs310/en/ |archive-date=30 May 2017 }}&amp;lt;/ref&amp;gt; जेकरा ई बेमारी हो गइल होखे ओकरा के सलाह दिहल जाला कि ब्लड प्रेशर के धियान रखे आ हाथ गोड़ के सुरक्षा आ आँख के सही देखभाल करे।&amp;lt;ref name=WHO2013/&amp;gt; इंसुलिन आ खाए वाली दवाई से कई बेर अचानक &amp;#039;&amp;#039;हाइपोग्लाइसेमिया&amp;#039;&amp;#039;, मने कि [[लो ब्लड शुगर]], के समस्या हो सके ला।&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite book |veditors=Rippe RS, Irwin JM |title=Manual of intensive care medicine |year=2010 |publisher=Wolters Kluwer Health/Lippincott Williams &amp;amp; Wilkins |isbn=978-0-7817-9992-8 |page=549 |edition=5th }}&amp;lt;/ref&amp;gt;मोटापा कम करे वाला आपरेशन (सर्जरी) कई बेर ओह लोग में टाइप 2 शुगर में कामे आवे ला जेकरा ई बेमारी मोटापा बहुत होखे के कारन भइल होखे।&amp;lt;ref name=Picot2009&amp;gt;{{cite journal | vauthors = Picot J, Jones J, Colquitt JL, Gospodarevskaya E, Loveman E, Baxter L, Clegg AJ | title = The clinical effectiveness and cost-effectiveness of bariatric (weight loss) surgery for obesity: a systematic review and economic evaluation | journal = Health Technology Assessment | volume = 13 | issue = 41 | pages = 1–190, 215–357, iii–iv | date = September 2009 | pmid = 19726018 | doi = 10.3310/hta13410 | hdl = 10536/DRO/DU:30064294 | doi-access = free }}&amp;lt;/ref&amp;gt; गेस्टेशनल शुगर, मने कि गरभ के अवस्था में महतारी के भइल शुगर आमतौर प जचगी के बाद अपने-आपे नीक हो जाला।&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite book |last1=Cash |first1=Jill |title=Family Practice Guidelines |year=2014 |publisher=Springer |isbn=978-0-8261-6875-7 |page=396 |edition=3rd |url=https://books.google.com/books?id=nCjcAgAAQBAJ&amp;amp;pg=PA396 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151031011231/https://books.google.com/books?id=nCjcAgAAQBAJ&amp;amp;pg=PA396 |archive-date=31 October 2015}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
2019 तक के आँकड़ा देखल जाय तब 463&amp;amp;nbsp;मिलियन (46.3&amp;amp;nbsp;करोड़) लोगन के दुनियाँ भर में शुगर होखे के एस्टीमेट बा (कुल पुरहर (एडल्ट) लोगन के आबादी के 8.8 %), जेह में 90 % केस टाइप 2 शुगर के बाड़ें।&amp;lt;ref name=IDF2019&amp;gt;{{cite web |title=IDF DIABETES ATLAS Ninth Edition 2019|url=https://www.diabetesatlas.org/upload/resources/material/20200302_133351_IDFATLAS9e-final-web.pdf |website=www.diabetesatlas.org |access-date=18 May 2020 |language=EN}}&amp;lt;/ref&amp;gt; Rates are similar in women and men.&amp;lt;ref name=Vos2012/&amp;gt; ट्रेंड देखल जाय तब इहे बुझा रहल बाटे कि एकर केस में बढ़ती हो रहल बा आ ई बढ़ती आगहूँ चालू रहे के संभावना बा।&amp;lt;ref name=IDF2019/&amp;gt; शुगर के बेमारी केहुओ के जल्दी मौत के रिस्क के लगभग दुगुन्ना बढ़ा देला।&amp;lt;ref name=WHO2013/&amp;gt; साल 2019 में शुगर के चलते कम के कम करीबन 42 लाख लोगन के मौत भइल।&amp;lt;ref name=IDF2019/&amp;gt; एह तरीका से ई दुनियाँ में मौत के सभसे आम कारन सभ में 7वाँ नंबर के बेमारी बाटे।&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web |title=What is Diabetes? |url=https://www.cdc.gov/diabetes/basics/diabetes.html |website=Centers for Disease Control and Prevention |access-date=18 May 2020 |language=en-us |date=11 March 2020}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web |title=The top 10 causes of death |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/the-top-10-causes-of-death |website=www.who.int |access-date=18 May 2020 |language=en}}&amp;lt;/ref&amp;gt; बैस्विक रूप से एह बेमारी के कुल आर्थिक कीमत 2017 में {{USD|727}} बिलियन होखे के अनुमान लगावल गइल रहे।&amp;lt;ref name=IDF2019/&amp;gt; अकेल्ले अमेरिके में US$327 बिलियन रकम लोग एह बेमारी पर साल 2017 में खरच कइल।&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite journal|date=2018-03-22|title=Economic Costs of Diabetes in the U.S. in 2017|journal=Diabetes Care|volume=41|issue=5|pages=917–928|doi=10.2337/dci18-0007|pmid=29567642|issn=0149-5992|author1=American Diabetes Association|pmc=5911784}}&amp;lt;/ref&amp;gt; आम लोगन के तुलना में शुगर के मरीज लोगन के बेमारी आ इलाज पर खरच 2.3 गुना बेसी देखल गइल बाटे।&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web |title=Deaths and Cost {{!}} Data &amp;amp; Statistics {{!}} Diabetes {{!}} CDC |url=https://www.cdc.gov/diabetes/data/statistics-report/deaths-cost.html |website=cdc.gov |access-date=2 July 2019 |language=en-us |date=20 February 2019}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[भारत में शुगर रोग]] के बात कइल जाय तब, एगो रपट के मोताबिक, 2019 में कुल 77 मिलियन (सात करोड़ सत्तर लाख) लोग के एहिजा शुगर के रोग रहे; मने कि दुनियाँ के कुल शुगर मरीजन में से छह गो में से एक ब्यक्ति [[भारत]] से बा।&amp;lt;ref&amp;gt;https://www.thehindu.com/sci-tech/health/india-has-second-largest-number-of-people-with-diabetes/article29975027.ece&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{TOC limit}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{clear}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== संदर्भ ==&lt;br /&gt;
{{Reflist|33em}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- *********** फालतू कड़ी न जोड़ल जाय; हटा दिहल जाई ******************--&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== बाहरी कड़ी ==&lt;br /&gt;
* {{Curlie|Health/Conditions_and_Diseases/Endocrine_Disorders/Pancreas/Diabetes/}}&lt;br /&gt;
* [http://www.diabetes.org American Diabetes Association]&lt;br /&gt;
* [http://www.diabetesatlas.org/ IDF Diabetes Atlas]&lt;br /&gt;
* [https://hi.nhp.gov.in/disease/digestive/intestines/%E0%A4%AE%E0%A4%A7%E0%A5%81%E0%A4%AE%E0%A5%87%E0%A4%B9-%E0%A4%B0%E0%A5%8B%E0%A4%97 मधुमेह], नेशनल हेल्थ पोर्टल, भारत सरकार&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- *********** फालतू कड़ी न जोड़ल जाय; हटा दिहल जाई ******************--&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:रोग]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:शुगर रोग| ]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>ImportMaster</name></author>
	</entry>
</feed>