<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="bho">
	<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A4%BE</id>
	<title>सुंदरलाल बहुगुणा - बदलाव इतिहास</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A4%BE"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A4%BE&amp;action=history"/>
	<updated>2026-08-26T18:56:26Z</updated>
	<subtitle>विकि पर एह पन्ना के संशोधन के इतिहास</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.6</generator>
	<entry>
		<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A4%BE&amp;diff=7678&amp;oldid=prev</id>
		<title>ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B8%E0%A5%81%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A4%B0%E0%A4%B2%E0%A4%BE%E0%A4%B2_%E0%A4%AC%E0%A4%B9%E0%A5%81%E0%A4%97%E0%A5%81%E0%A4%A3%E0%A4%BE&amp;diff=7678&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-04-23T16:01:07Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;robot: Import pages using &lt;a href=&quot;/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4&quot; title=&quot;विशेष:आयात&quot;&gt;विशेष:आयात&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;नया पन्ना&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;{{Infobox person&lt;br /&gt;
 | name = सुंदरलाल बहुगुणा&lt;br /&gt;
 | image = Sunderlal Bahuguna at New Tehri cropped.jpg&lt;br /&gt;
 | alt = उज्जर कपड़ा आ उज्जर दाढ़ी में एगो सोझा देखत ब्यक्ति&lt;br /&gt;
 | caption = [[नई टिहरी]] में सुंदरलाल बहुगुणा&lt;br /&gt;
 | image_size = 225&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 | birth_name =&lt;br /&gt;
 | birth_date = {{Birth date|df=yes|1927|1|09}}&lt;br /&gt;
 | birth_place = मारोदा, [[टिहरी गढ़वाल]], [[ब्रिटिश भारत]] (अब [[उत्तराखंड]])&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
 | death_date = {{Death date and age |df=yes|2021|5|21|1927|1|09}}&amp;lt;ref name=&amp;quot;toi&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
 | death_place = [[ऋषिकेश]], उत्तराखंड&amp;lt;ref name=&amp;quot;toi&amp;quot; /&amp;gt;&lt;br /&gt;
 | nationality = भारतीय&lt;br /&gt;
 | occupation = {{Hlist | एक्टिविस्ट | गाँधीवादी | पर्यावरणवादी}}&lt;br /&gt;
 | known_for = चिपको आंदोलन&lt;br /&gt;
 | awards  = {{Hlist | राइट टू लाइवलिहुड अवार्ड | जमनालाल बजाज पुरस्कार | [[पद्म विभूषण]] (2009)}}&lt;br /&gt;
 | spouse = विमला बहुगुणा&lt;br /&gt;
 | children = 3&lt;br /&gt;
}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;सुंदरलाल बहुगुणा&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; (9 जनवरी 1927 — 21 मई 2021)&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite news | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/dams-paving-way-for-more-calamities-sunderlal-bahuguna/articleshow/62434100.cms | title=Dams paving way for more calamities: Sunderlal Bahuguna | first=सीमा | last=शर्मा | date=10 जनवरी 2018 | newspaper=[[दि टाइम्स ऑफ इंडिया]] | access-date=17 अक्टूबर 2018 }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;toi&amp;quot; /&amp;gt; एगो एक्टिविस्ट, गाँधीवादी आ पर्यावरणवादी रहलें। गढ़वाल हिमालय के इलाका में 1970 के दशक में पर्यावरण बचावे आ पेड़ के कटाई रोके खातिर इनके आंदोलन [[चिपको आंदोलन]] के नाँव से परसिद्ध भइल।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
इनके पर्यावरण आंदोलन के खाली भारते ना बलुक पुरा बिस्व में पहिचान मिलल। भारत सरकार बाद में इनके [[पद्म विभूषण]] से सम्मानित कइलस जे भारत के दुसरा सभसे ऊँच नागरिक सम्मान हवे। एकरे अलावा इनके जमनालाल बजाज पुरस्कार आ परसिद्ध &amp;#039;&amp;#039;राइट लाइवलिहुड अवार्ड&amp;#039;&amp;#039; मिलल रहल।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
21 मई 2021 के [[ऋषिकेश]] के एम्स में इनके 94 बरिस के उमिर में निधन भ गइल। इनके एहिजे [[कोविड-19]] के इलाज खातिर भर्ती करावल गइल रहल।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== सुरुआती जिनगी ==&lt;br /&gt;
सुंदरलाल बहुगुणा के जनम 9 जनवरी 1927 के तत्कालीन ब्रिटिश भारत के टेहरी गढ़वाल जिला के मारोदा गाँव में भइल रहे।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== सुरुआती आंदोलन ==&lt;br /&gt;
बहुगुणा सामाजिक एक्टिविस्ट के रूप में अपना भूमिका के सुरुआत बस तेरह बरिस के उमिर में श्री देव सुमन के संरक्षण में शुरू कइले रहलें जे अहिंसा के सनेसा फइलावे के काम करें।&amp;lt;ref name=thakur&amp;gt;{{cite book|last=Pallavi Takur|first=Vikas Arora, Sheetal Khanka|title=Chipko Movement|year=2010|publisher=Global Vision Pub. House|location=New Delhi|isbn=9788182202887|page=131|url=https://books.google.com/books?id=_V9tgT_8170C&amp;amp;pg=PA131|edition=1st}}&amp;lt;/ref&amp;gt; सुरुआत में बहुगुणा अछूत परंपरा के खिलाफ लड़ाई शुरू कइलेन। बहुगुणा भारत के आज़ादी के आंदोलन में लोगन के अगुवाई कइलेन &amp;lt;ref name=goldsmith&amp;gt;{{cite news | last =Goldsmith | first =Katherine | title =A Gentle Warrior | newspaper =Resurgence &amp;amp; Ecologist | url =http://www.resurgence.org/magazine/article2256-a-gentle-warrior.html |access-date=8 October 2012}}&amp;lt;/ref&amp;gt; भारत के आज़ादी के समय ई उत्तर प्रदेश के कांग्रेस से जुड़ल रहलें।&amp;lt;ref name=vandana&amp;gt;{{cite book|last=Shiva|first=Vandana|title=Staying alive: women, ecology, and development|year=1990|publisher=Zed Books|location=London|isbn=9780862328238|page=70|url=https://books.google.com/books?id=GPaA4Nb0w0YC&amp;amp;pg=PA70}}&amp;lt;/ref&amp;gt; ओकरे बाद पहाड़ी औरतन के एकट्ठा क के शराब के खिलाफ आंदोलन शुरू कइलेन, 1965 से 1970 के दौरान।&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.culturopedia.com/personalities/indianpersonality-sunderlal.html Sunderlal Bahuguna] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081227151459/http://www.culturopedia.com/Personalities/indianpersonality-sunderlal.html |date=27 दिसंबर 2008 }} &amp;#039;&amp;#039;culturopedia.com&amp;#039;&amp;#039;.&amp;lt;/ref&amp;gt; &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
बहुगुणा गाँधीवादी बिचारधारा अपना लिहले रहलें आ अपनी पत्नी विमला से एही शर्त पर बियाह कइले रहलें कि दुनों जन देहात के इलाका में रह के जिनगी बिताई आ गाँव में आश्रम के अस्थापना करी।&amp;lt;ref name=goldsmith/&amp;gt; गाँधी के बिचार से परभावित बहुगुणा उत्तराखंड में लगभग 4,700 किलोमीटर के जतरा पैदल कइलें जेह में उनके बड़-बड़ प्रोजेक्ट सभ से हिमालय के नाजुक इकोसिस्टम पर पड़े वाला परभाव देखलाई पड़ल आ एहिजे के गाँवन के सामाजिक-आर्थिक समस्या समुझे में मदद मिलल।&amp;lt;ref name=goldsmith/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== चिपको आंदोलन ==&lt;br /&gt;
[[File:Big chipko movement 1522047126.jpg|thumb|240px|[[चिपको आंदोलन]] के एगो सीन। ई भारत में एगो प्रमुख पर्यावरणी आंदोलन रहल जेकर अगुआई सुंदरलाल बहुगुणा कइलें।]]&lt;br /&gt;
{{main|चिपको आंदोलन}}&lt;br /&gt;
चिपको आंदोलन, 26 मार्च 1974 के शुरू भइल एगो जनआंदोलन रहे जे उत्तर प्रदेश के पहाड़ी इलाका सभ में (आज के उत्तराखंड) अपने-आप लोकल लोगन द्वारा शुरू भइल। ई आंदोलन लकड़ी के ठीकेदार लोगन के जंगल आ पेड़ के कटाई के खिलाफ रहे। आंदोलन में हिस्सा लेवे वाला लोग पेड़ सभ के काटे से बचावे खातिर पेड़ से जा के सपट जाय आ आपन बिरोध दर्ज करावे।&amp;lt;ref name=right/&amp;gt; बहुगुणा एह आंदोलन से जुड़ गइलें आ नारा दिहलें &amp;quot;Ecology is permanent economy&amp;quot; (अरथ: पारितंत्र परमानेंट अर्थबेवस्था हवे)। बहुगुणा एह आंदोलन खाती समर्थन जुटावे निकल पड़लें आ 5,000-किलोमीटर के हिमालय जतरा शुरू कइलेन&amp;lt;ref name=goldsmith/&amp;gt; जे 1981 से 1983 ले चलल जेह में गाँव-गाँव जा के लोगन से भेंट-मुलाकात क के एह आंदोलन खाती समर्थन माँगल गइल। एही के बाद बहुगुणा तत्कालीन परधानमंत्री इंदिरा गांधी से मिललें आ एह मीटिंग के परिणाम रहल कि हरियर पेड़ काटे पर 15-बरिस के प्रतिबंध 1980 में लगावल गइल।&amp;lt;ref name=tri&amp;gt;[http://www.tribuneindia.com/2007/20070708/edit.htm#2 Bahuguna, the sentinel of Himalayas] by Harihar Swarup, &amp;#039;&amp;#039;दि ट्रिब्यून&amp;#039;&amp;#039;, 8 जुलाई 2007.&amp;lt;/ref&amp;gt; बहुगुणा चिपको आंदोलन के प्रमुख नेता [[गौरा देवी]] के संपर्क में नजदीकी से रहलें।&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web | url=https://thefederal.com/news/chipko-movement-leader-sunderlal-bahuguna-succumbs-to-covid/amp/ | title=Chipko movement leader Sunderlal Bahuguna succumbs to COVID | publisher=The Federal | date=21 मई 2021 | accessdate=21 मई 2021}}&amp;lt;/ref&amp;gt; एही आंदोलन के समय एगो अउरी पर्यावरणी नेता [[चंडीप्रसाद भट्ट]] से इनके जुड़ाव आ सहजोग भइल।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== टिहरी बाँध के बिरोध ==&lt;br /&gt;
[[File:A protest message against Tehri dam, Garhwal, Uttarakhand.jpg|right|240px|thumb|[[टिहरी बाँध]] के खिलाफ घर के देवाल पर लिखल एगो नारा।]]&lt;br /&gt;
[[चित्र:Sunderlal Bahuguna at New Tehri.jpg|240px|thumb|alt=एगो बूढ़ ब्यक्ति अपना सोझा बइठल लोगन के ओर आ कैमरा के ओर देखत|नई टिहरी में जुवा लोगन से चर्चा-परिचर्चा करत बहुगुणा। फोटो 2008 के हवे जब अंततः बान्ह बन गइल रहे।]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
बहुगुणा टिहरी में शुरू भइल बाँध प्रोजेक्ट के शुरू से खिलाफ रहलें आ एकरा बिरोध में अहिंसक सत्याग्रह आ अनशन कइलें।&amp;lt;ref&amp;gt;[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE0D71E39F93BA2575AC0A966958260&amp;amp;sec=&amp;amp;spon=&amp;amp;pagewanted=all Big Dam on Source of the Ganges Proceeds Despite Earthquake Fear] &amp;#039;&amp;#039;[[New York Times]]&amp;#039;&amp;#039;, 18 September 1990.&amp;lt;/ref&amp;gt; 1995 में बहुगुणा 45-दिन ले अनशन पर रहलें जेकरे बाद तत्कालीन परधानमंत्री पी. वी. नरसिम्हाराव वादा कइलें कि बान्ह के इकोलोजिकल परभाव के आकलन करे खाती समीक्षा समीति बनावल जाई। एकरे बादो बहुगुणा दुसरा अनशन दिल्ली में राजघाट पर 74-दिन के कइलेन,&amp;lt;ref&amp;gt;[http://uttarakhand.prayaga.org/bahuguna.html &amp;quot;If the Himalayas die, this country is nowhere&amp;quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209062905/http://uttarakhand.prayaga.org/bahuguna.html |date=9 December 2006 }}. An Interview with Sunderlal Bahuguna with Anuradha Dutt (1996 Rediff Article). Uttarakhand.prayaga.org. Retrieved on 1 May 2012.&amp;lt;/ref&amp;gt; जब एच. डी. देवेगौड़ा के सरकार रहल आ देवेगौड़ो पर्सनल आश्वासन दिहलें कि समीक्षा कइल जाई। हालाँकि, सुप्रीम कोर्ट में एक दशक से बेसी ले चलल केस में 2001 में फैसला आइल आ काम शुरू हो गइल।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
अंत में, 2004 में बान्ह में पानी भरा गइल आ 31 जुलाई 2004 के बहुगुणा के टिहरी के ई इलाका छोड़ देवे के परल। टिहरी बाँध के भीतर बूड़े वाला गाँव सभ में इनहूँ के गाँव रहल। बाद में ई उत्तराखंड के राजधानी [[देहरादून]] आ गइलें आ अपनी पत्नी के साथे इहँवे रहत रहलें।&amp;lt;ref name=tri/&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
सुंदरलाल बहुगुणा हिमालय आ हिमालय पर बसे वाला पहाड़ी लोगन के सबल रक्षक रहलें। ई भारतीय नदी सभ के बचावे खाती भी सक्रिय रहलें।&amp;lt;ref&amp;gt;[http://www.hinduonnet.com/fline/fl2117/stories/20040827002803600.htm &amp;#039;My fight is to save the Himalayas&amp;#039;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926212457/http://www.hinduonnet.com/fline/fl2117/stories/20040827002803600.htm |date=26 सितंबर 2007 }} &amp;#039;&amp;#039;Frontline&amp;#039;&amp;#039;, Volume 21 – Issue 17, 14– 27Aug  2004.&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;[http://uttarakhand.prayaga.org/bahuguna.html Bahuguna] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209062905/http://uttarakhand.prayaga.org/bahuguna.html |date=9 December 2006 }} &amp;#039;&amp;#039;uttarakhand.prayaga.org&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== निधन ==&lt;br /&gt;
बहुगुणा के 8 मई 2021 के [[ऋषिकेश]] के एम्स में दाखिल करावल गइल, जब ऊ [[कोविड-19 महामारी]] के चलते कोरोना पाजिटिव पावल गइल रहलें। एहिजे इलाज के दौरान 21 मई  2021 के 94 बरिस के उमिर में इनके निधन भ गइल।&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web | url=https://economictimes.indiatimes.com/news/india/environmentalist-sunderlal-bahuguna-dies-of-covid-in-rishikesh-hospital/articleshow/82825831.cms | title=Noted environmentalist Sunderlal Bahuguna passes away | publisher=[[दि इकोनॉमिक टाइम्स]] | date=21 मई 2021 | accessdate=21 मई 2021}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite web|date=21 मई 2021|title=LIVE: Leader of Chipko Movement, Sunderlal Bahuguna, succumbs to Covid-19|url=https://www.hindustantimes.com/india-news/covid19-coronavirus-latest-updates-death-toll-india-world-may-21-2021-101621559755794.html|access-date=21 मई 2021|website=[[हिंदुस्तान टाइम्स]]|language=en}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=&amp;quot;toi&amp;quot;&amp;gt;{{cite web | url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/dehradun/environmentalist-sundarlal-bahuguna-dies-of-covid-at-aiims-rishikesh/articleshow/82824509.cms | title=Environmentalist Sundarlal Bahuguna dies of Covid at AIIMS-Rishikesh | publisher=[[दि टाइम्स ऑफ इंडिया]] | date=21 मई 2021 | accessdate=21 मई 2021}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== पुरस्कार, अवार्ड आ सम्मान ==&lt;br /&gt;
* 1981: [[पद्म श्री]], भारत सरकार द्वारा दिहल गइल जेकरा लेवे से इनकार क दिहलें।&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite web|url=https://www.dailypioneer.com/2017/state-editions/noted-activist-sunderlal-bahuguna-turns-90.html|title=Noted activist Sunderlal Bahuguna turns 90|date=10 जनवरी 2017|website=पायोनियर|language=en |access-date=21 अक्टूबर 2018}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* 1987: &amp;#039;&amp;#039;[[राइट लाइवलिहुड अवार्ड]]&amp;#039;&amp;#039; ([[चिपको आंदोलन]] खातिर)&amp;lt;ref name=&amp;quot;right&amp;quot;&amp;gt;[http://www.rightlivelihood.org/chipko.html Chipko] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303223206/http://www.rightlivelihood.org/chipko.html |date= 3 March 2016 }} &amp;#039;&amp;#039;Right Livelihood Award&amp;#039;&amp;#039; Official website.&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* 1986: [[जमनालाल बजाज अवार्ड]], रचनात्मक काम खातिर&amp;lt;ref&amp;gt;{{cite web |title=Jamnalal Bajaj Awards Archive |url=http://www.jamnalalbajajfoundation.org/awards/archives/2010 |publisher=जमनालाल बजाज फाउंडेशन}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* 2009: [[पद्म विभूषण]], भारत सरकार द्वारा, पर्यावरण संरक्षण खातिर&amp;lt;ref&amp;gt;{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/List-of-Padma-awardees-2009/article16360332.ece|title=List of Padma awardees 2009|date=2009 |work=[[दि हिंदू]] |access-date=12 फरवरी 2018|language=en |issn=0971-751X}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&amp;lt;ref name=gov&amp;gt;{{cite web | url=http://india.gov.in/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php | title=Padma Vishushan awardees | publisher=[[भारत सरकार ]] के पोर्टल| archive-url=https://web.archive.org/web/20090427005511/http://india.gov.in:80/myindia/padmavibhushan_awards_list1.php | archive-date=27 अप्रैल 2009 | access-date=17 अक्टूबर 2018 }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== किताब ==&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;इंडियाज एनवायरनमेंट: मिथ &amp;amp; रियलिटी&amp;#039;&amp;#039; — वंदना शिवा आ मेधा पाटेकर के साथे&amp;lt;ref name=&amp;quot;books&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;एनवायरनमेंटल क्राइसिस एंड ह्यूमंस एट रिस्क&amp;#039;&amp;#039; — राजीव सिन्हा के साथे&amp;lt;ref name=&amp;quot;books&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;भू प्रयोग में बुनियादी परिवर्तन की ओर&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;ref name=&amp;quot;books&amp;quot;/&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;धरती की पुकार&amp;#039;&amp;#039;&amp;lt;ref name=&amp;quot;books&amp;quot;&amp;gt;{{cite web |publisher=flipkart |title=Sunderlal Bahuguna |url=http://www.flipkart.com/search/a/books?semcmpid=sem_books_goog&amp;amp;query=sunderlal%20bahuguna&amp;amp;gclid=CLjysaeT8bICFVEk6wody0oAZQ |access-date=8 अक्टूबर 2012 }}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
* &amp;#039;&amp;#039;दि रोड टू सर्वाइवल&amp;#039;&amp;#039; (2009)&amp;lt;ref name=&amp;quot;Bahuguna2009&amp;quot;&amp;gt;{{cite book|author=Sunderlal Bahuguna|title=The Road to Survival|url=https://books.google.com/books?id=1iq1ngEACAAJ|year=2009|publisher=Mathrubhumi Books|isbn=978-81-8264-790-9}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
=== बहुगुणा के ऊपर लिखल किताब ===&lt;br /&gt;
*&amp;#039;&amp;#039;इकोलॉजी इस़ परमानेंट इकोनॉमी: दि एक्टिविज्म एंड एनवायरनमेंटल फिलोसफी ऑफ़ सुंदरलाल बहुगुणा&amp;#039;&amp;#039; - जॉर्ज अल्फ्रेड जेम्स &amp;lt;ref name=&amp;quot;James2013&amp;quot;&amp;gt;{{cite book|author=George Alfred James|title=Ecology Is Permanent Economy: The Activism and Environmental Philosophy of Sunderlal Bahuguna|url=https://books.google.com/books?id=HLgEXiS-dh0C&amp;amp;pg=PP1|date=1 January 2013|publisher=SUNY Press|isbn=978-1-4384-4673-8|pages=1–}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== संदर्भ ==&lt;br /&gt;
{{Reflist|33em}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== बाहरी कड़ी ==&lt;br /&gt;
{{कॉमंस श्रेणी|Sunderlal Bahuguna}}&lt;br /&gt;
* [https://web.archive.org/web/20030730201828/http://www.resurgence.gn.apc.org/articles/goldsmith.htm An essay by Katherine Goldsmith]&lt;br /&gt;
* [http://www.narmada.org/related.issues/kali/press.releases/20030605.html &amp;quot;If the Himalayas die, this country is nowhere&amp;quot;]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- {{Padma Vibhushan Awards}}--&amp;gt;&lt;br /&gt;
&amp;lt;!-- {{Jamnalal Bajaj Award winners}}--&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{Authority control}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:1927 में जनम]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:2021 में निधन]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:पर्यावरणवादी]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:पर्यावरणी एक्टिविस्ट]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:उत्तराखंड के लोग]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:कोविड-19 महामारी]]&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>ImportMaster</name></author>
	</entry>
</feed>