<?xml version="1.0"?>
<feed xmlns="http://www.w3.org/2005/Atom" xml:lang="bho">
	<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE</id>
	<title>हिंदू पतरा - बदलाव इतिहास</title>
	<link rel="self" type="application/atom+xml" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?action=history&amp;feed=atom&amp;title=%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE"/>
	<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE&amp;action=history"/>
	<updated>2026-08-24T12:42:37Z</updated>
	<subtitle>विकि पर एह पन्ना के संशोधन के इतिहास</subtitle>
	<generator>MediaWiki 1.43.6</generator>
	<entry>
		<id>https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE&amp;diff=5307&amp;oldid=prev</id>
		<title>ImportMaster: robot: Import pages using विशेष:आयात</title>
		<link rel="alternate" type="text/html" href="https://bho.bharatpedia.org/w/index.php?title=%E0%A4%B9%E0%A4%BF%E0%A4%82%E0%A4%A6%E0%A5%82_%E0%A4%AA%E0%A4%A4%E0%A4%B0%E0%A4%BE&amp;diff=5307&amp;oldid=prev"/>
		<updated>2022-01-31T07:21:19Z</updated>

		<summary type="html">&lt;p&gt;robot: Import pages using &lt;a href=&quot;/wiki/%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5%87%E0%A4%B7:%E0%A4%86%E0%A4%AF%E0%A4%BE%E0%A4%A4&quot; title=&quot;विशेष:आयात&quot;&gt;विशेष:आयात&lt;/a&gt;&lt;/p&gt;
&lt;p&gt;&lt;b&gt;नया पन्ना&lt;/b&gt;&lt;/p&gt;&lt;div&gt;[[File:Hindu calendar 1871-72.jpg|thumb|[[राजस्थान]] से मिलल एगो भारतीय (हिन्दू) कैलेण्डर (1871-72 ई॰)]]&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;हिन्दू पतरा&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;हिंदू कैलेंडर&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; या &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;हिन्दू पंचांग&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; अइसन सभ [[कैलेंडर]] सभ के कहल जाला जे [[हिंदू]] लोग द्वारा दिन, [[तिथि]], आ महीना के गणना करे खातिर आ आपन पर्ब-तिहुआर के गणना करे खातिर करे ला। पत्रा चाहे पंचांग से तिथि, वार, नक्षत्र, योग आ करण क हिसाब रक्खल जाला; पाँच चीज क गणना कइले की कारन एह कैलेंडर सभ के पञ्चांग कहल जाला। क्षेत्र के अनुसार एह कैलेंडर सभ में पर्याप्त बिबिधता देखे के मिलेला। ई सगरी कैलेंडर या पतरा सभ [[चंद्रमा आधारित कैलेंडर|चंद्रमा]]{{sfn|Richmond B.|1956|p=77}} आ [[नाक्षत्र समय|साइडेरियल]] गणना के अलग-अलग तरीका से इस्तेमाल करे में भी बिबिधता वाला बाड़ें आ महीना आ साल के सुरुआत के मामिला में भी इनहन में बिबिधता मिलेला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
क्षेत्र अनुसार कई तरह के पञ्चांग मिले लें - नेपाली पंचांग, बिक्रम संवत, बंगाली पंचांग, शालिवाहन शक पञ्चांग इत्यादि एह में प्रमुख बाड़ें। उत्तर भारत में बिक्रम संवत के प्रमुखता देखे के मिले ला, हालाँकि ई नेपाली बिक्रम पञ्चांग से कुछ अलग होला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ज्यादातर हिंदू तिहवार [[चंद्रमा के कला]] के आधार पर बनल [[चंद्र पंचांग]] से निर्धारित होलें&amp;lt;ref name=&amp;quot;Pillai1996&amp;quot;&amp;gt;{{cite book|author=L.D.S. Pillai|title=Anime Wik Wik Terbaik|url=https://www.bro.web.id/2021/11/anime-wik-wik-terbaik-2021.html|date=1 December 1996|publisher=Asian Educational Services|isbn=978-81-206-0258-8|pages=15–19}}&amp;lt;/ref&amp;gt;, जबकि कुछ तिहुआर (खिचड़ी, सतुआन, बहुरा इत्यादि) सुरुज के आधार पर। महीना के नाँव एह सगरी कैलेंडर सभ में लगभग समान मिले ला, भले इनहन के सुरुआत एक साथ न होखे। महीना सभ के नाँव संस्कृत पर आधारित होखे के कारण लगभग एक रूप बाटे। ज्यादातर सौर हिंदू कैलेंडर सभ में सूर्य के एक राशि से दुसरा राशि में संक्राति के दिन महीना बदले ला आ 12 गो महीना आ साल में 365 या 366 दिन होलें।{{sfn|Richmond B.|1956|p=81}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[बौद्ध कैलेंडर]] आ परंपरागत चंद्र-सौर पञ्चांग जे [[कम्बोडिया]], [[लाओस]], [[म्यांमार]], [[श्रीलंका]] आ [[थाईलैंड]] में प्रयोग होलें, उहो सभ पुरान हिंदू कैलेंडर पर आधारित हवें।{{sfn|Richmond B.|1956|pp=52-57}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
अधिकतर हिंदू पंचांग सभ, पाँचवीं-छठवीं सदी में आर्यभट्ट आ वाराहमिहिर के दिहल सिद्धांत, जे खुद प्राचीन वेदांग ज्योतिष पर आधारित आ बिकसित रहल, पर आधारित हवें। [[सूर्यसिद्धांत]] आ [[पञ्चसिद्धंतिका]] ग्रंथन पर आधारित एह ब्यवस्था में बाद में भी पर्याप्त सुधार भइल, खास तौर पर बारहवीं सदी में [[भास्कर II]] द्वारा; आ क्षेत्रीय बिबिधता भी आइल।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[भारतीय राष्ट्रीय पञ्चांग]] या &amp;quot;शक कैलेंडर&amp;quot;, जे एक ठो पुरान पञ्चांग पर आधारित हवे, 1957 में लागू भइल।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==दिन== &lt;br /&gt;
हिंदू कैलेंडर सभ में दिन के सुरुआत सुरुज उगे के समय से मानल जाला आ एक सूर्योदय से अगिला सूर्योदय ले के समय के एक दिन कहल जाला। तकनीकी ज्योतिषीय शब्दावली में एकरा के अहोरात्र कहल जाला। &amp;#039;&amp;#039;अहः&amp;#039;&amp;#039; माने दिन, &amp;#039;&amp;#039;रात्रि&amp;#039;&amp;#039; माने रात, यानि एक दिन-रात के समय। एकरे अलावा अन्य कई प्रकार के संकल्पना समय के माप के बा जे लगभग एक दिन या दिन के बराबर होला। इनहन के पाँच गो मुख्य &amp;#039;&amp;#039;अंग&amp;#039;&amp;#039; कहल जाला जिनहन के आधार पर हिंदू कैलेंडर सभ के पञ्चांग कहल गइल बा। ई क्रम से नीचे दिहल जात बाड़ें:&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;[[तिथि]]&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, (&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;/&amp;lt;sub&amp;gt;30&amp;lt;/sub&amp;gt; [[चंद्रमास#सिनोडिक महीना|सूर्य-सापेक्ष चंद्रमास]]), लगभग &amp;lt;sup&amp;gt;59&amp;lt;/sup&amp;gt;/&amp;lt;sub&amp;gt;60&amp;lt;/sub&amp;gt; दिन।&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;वासर&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039; या &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;वार&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, हप्ता के सात दिन, जइसे अतवार, सोमार, मंगर... शनिच्चर इत्यादि।&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;[[नक्षत्र]]&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, (&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;/&amp;lt;sub&amp;gt;27&amp;lt;/sub&amp;gt; [[चंद्रमास#साइडेरियल महीना|नाक्षत्र चंद्रमास]]), लगभग 25&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;/&amp;lt;sub&amp;gt;27&amp;lt;/sub&amp;gt; घंटा।&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;योग&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, (&amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;/&amp;lt;sub&amp;gt;27&amp;lt;/sub&amp;gt; [[चंद्रमास#सिनोडिक महीना|सूर्य-सापेक्ष चंद्रमास]])।&lt;br /&gt;
# &amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;करण&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, &amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;/&amp;lt;sub&amp;gt;60&amp;lt;/sub&amp;gt; [[चंद्रमास#सिनोडिक महीना|सूर्य-सापेक्ष चंद्रमास]]) &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
पञ्चांग के एह पाँचों अंग सभ के बिबरण आगे दिहल जात बा।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===तिथि===&lt;br /&gt;
{{मुख्य|तिथि}}&lt;br /&gt;
&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;तिथि&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;, एक ठो [[चंद्रमास#सिनोडिक महीना|सूर्य-सापेक्ष चंद्रमास]] (&amp;#039;&amp;#039;[[चंद्रमास#सिनोडिक महीना|सिनोडिक महीना]]&amp;#039;&amp;#039;) के &amp;lt;sup&amp;gt;1&amp;lt;/sup&amp;gt;/&amp;lt;sub&amp;gt;30&amp;lt;/sub&amp;gt;वाँ हिस्सा होला आ ई सुरुज आ चंद्रमा के बीच हर 12[[डिग्री (कोण)|°]] [[देशांतर|देशंतारीय]] [[कोण]] के पूरा होखला पर बदले ले। [[अमौसा]] के सुरुज आ चंद्र एक सीध में होलें, एकरे बाद चंद्रमा अपने परिक्रमा में आगे बढे ला आ सूर्य आ चंद्रमा के बीचे के कोणीय अंतर बढ़त जाला। हर 12° पर एक तिथि पूरा हो जाले आ पूरा 360° पूरा होखले पर फिर अमौसा के स्थिति, यानि सुरुज चंद्र एक सीध में हो जालें। &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
हालाँकि चंद्रमा के 12° आगे बढ़े में हमेशा बराबर समय ना लागे ला आ एही से तिथि छोट-बड़ होत रहे लीं। एक तिथि के समय लगभग 19 घंटा से ले के 26 [[घंटा]] ले के हो सकेला।&amp;lt;ref name=&amp;quot;as&amp;quot;&amp;gt;{{cite book|last=Defouw|first=Hart |author2=Robert Svoboda |title=Light on Life: An Introduction to the Astrology of India|url=http://books.google.com/books?id=jBzSLNNbTWwC&amp;amp;pg=PA185&amp;amp;dq=%22Shukla+paksha%22+-inpublisher:icon#v=onepage&amp;amp;q=%22Shukla%20paksha%22%20-inpublisher%3Aicon&amp;amp;f=false|year=2003|publisher=Lotus Press|isbn=0-940985-69-1|page=186}}&amp;lt;/ref&amp;gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
सूर्योदय के समय जवन तिथि होल ओही के ओह दिन के तिथि मान लिहल जाला। एकरा के &amp;quot;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;उदया तिथि&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;#039;&amp;quot; कहल जाला। अगर एक सूर्योदय के समय कौनों तिथि रहल जे अगिला सूर्योदय के भी रहि गइल तब अगिला दिन के भी उहे तिथि होखी। मतलब कि एकही तिथि दू दिन कुल के तिथि कहाई, एकरा के बढ़ती कहल जाला। एकरे उल्टा, अगर कौनों तिथि सूर्योदय के बाद सुरू भइल आ अगिला सूर्योदय के पहिलहीं खतम हो गइल तब उ कौनों दिन के तिथि ना कहा पाई काहें कि कौनों दिन ओह तिथि में सूर्योदय ना भइल। एकरा के तिथि हानि (क्षय) या घटती कहल जाई।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===वार या वासर===&lt;br /&gt;
वार या वासर हप्ता के सात दिन सभ के नाँव के कहल जाला। नीचे कुछ प्रमुख [[भारत के भाषा|भारतीय भाषा]] सभ में दिन सभ के क्षेत्रीय नाँव लिखल गइल बा:&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable sortable&amp;quot; style=&amp;quot;text-align:center; font-size:85%;&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
!No.&lt;br /&gt;
![[संस्कृत]] नाँव &amp;lt;br&amp;gt; (सूर्योदय से सुरू)&lt;br /&gt;
![[नेपाली भाषा|नेपाली नाँव]]&lt;br /&gt;
![[हिंदी|हिंदी नाँव]]&lt;br /&gt;
![[भोजपुरी|भोजपुरी नाँव]]&lt;br /&gt;
![[पंजाबी भाषा|पंजाबी नाँव]]&lt;br /&gt;
![[बंगाली भाषा|बंगाली नाँव]]&lt;br /&gt;
![[मराठी भाषा|मराठी नाँव]]&lt;br /&gt;
![[ओड़िया भाषा|ओड़िया नाँव]]&lt;br /&gt;
![[कन्नड़ भाषा|कन्नड़ नाँव]]&lt;br /&gt;
![[तेलुगु भाषा|तेलुगु नाँव]]&lt;br /&gt;
![[तमिल भाषा|तमिल नाँव]]&lt;br /&gt;
![[मलयालम भाषा|मलयालम नाँव]]&lt;br /&gt;
![[गुजराती भाषा|गुजराती नाँव]]&lt;br /&gt;
!अंगरेजी &amp;amp; लैटिन नाँव &amp;lt;br&amp;gt; (00:00Hrs से सुरू)&lt;br /&gt;
!आकाशीय पिंड&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|1&lt;br /&gt;
|[[सूर्य (ज्योतिष)|रवि]]वासर या&amp;lt;br/&amp;gt; भानु वासर&lt;br /&gt;
|[[सूर्य (ज्योतिष)|आइतवार]]&lt;br /&gt;
|[[सूर्य (ज्योतिष)|रविवार]]&lt;br /&gt;
|[[सूर्य (ज्योतिष)|अतवार]]&lt;br /&gt;
|[[सूर्य (ज्योतिष)|एतवार]]  &amp;lt;br/&amp;gt; ਐਤਵਾਰ&lt;br /&gt;
|[[सूर्य (ज्योतिष)|रॉबिबार]] &amp;lt;br/&amp;gt; রবিবার&lt;br /&gt;
|[[सूर्य (ज्योतिष)|रविवार]]&lt;br /&gt;
|[[सूर्य (ज्योतिष)|रबिवार]]  &amp;lt;br/&amp;gt; ରବିବାର&lt;br /&gt;
|[[सूर्य (ज्योतिष)|भानुवार]]  &amp;lt;br/&amp;gt; ಭಾನುವಾರ&lt;br /&gt;
|[[सूर्य (ज्योतिष)|आदिवारम]]  &amp;lt;br/&amp;gt; ఆదివారం &lt;br /&gt;
|[[सूर्य (ज्योतिष)|न्यायिरु]]  &amp;lt;br/&amp;gt; ஞாயிறு&lt;br /&gt;
|[[सूर्य (ज्योतिष)|न्यायार]]  &amp;lt;br/&amp;gt; ഞായർ &lt;br /&gt;
|[[सूर्य (ज्योतिष)|रविवार]] &amp;lt;br/&amp;gt; રવિવાર&lt;br /&gt;
|[[संडे]]/ज [[:en:Sol (mythology)|सोलिस]]&lt;br /&gt;
|[[सूर्य (ज्योतिष)|रवि, आदित्य]] = [[सुरुज]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|2&lt;br /&gt;
|[[सोम]]वासर&lt;br /&gt;
|[[चंद्रमा|सोमबार]]&lt;br /&gt;
|[[सोम]]&lt;br /&gt;
|[[चंद्रमा|सोमार]]&lt;br /&gt;
|[[सोम]]वार &amp;lt;br/&amp;gt; ਸੋਮਵਾਰ&lt;br /&gt;
|[[सोम]]बार &amp;lt;br/&amp;gt; সোমবার&lt;br /&gt;
|[[सोम]]वार&lt;br /&gt;
|[[सोम]]बार &amp;lt;br/&amp;gt; ସୋମବାର&lt;br /&gt;
|[[सोम|सोमवार]]  &amp;lt;br/&amp;gt; ಸೋಮವಾರ&lt;br /&gt;
|[[सोम|सोमवारम्]]  &amp;lt;br/&amp;gt; సోమవారం &lt;br /&gt;
|[[सोम|तिंगल]]  &amp;lt;br/&amp;gt; திங்கள்&lt;br /&gt;
|[[सोम|तिन्कला]]  &amp;lt;br/&amp;gt; തിങ്കൾ &lt;br /&gt;
|[[सोम|सोमवार]] &amp;lt;br/&amp;gt; સોમવાર&lt;br /&gt;
|[[मंडे]]/ज &amp;#039;&amp;#039;[[सेलेनी|Lunae]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|[[चंद्र (देव)|सोम]] = [[चंद्रमा]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|3&lt;br /&gt;
|[[मंगल (ज्योतिष)|मंगल]]वासर&lt;br /&gt;
|[[मंगल (ज्योतिष)|मंगलवार]] &lt;br /&gt;
|[[मंगल (ज्योतिष)|मंगलवार]]&lt;br /&gt;
|[[मंगल (ज्योतिष)|मंगर]]&lt;br /&gt;
|[[मंगल (ज्योतिष)|मंगलवार]] &amp;lt;br/&amp;gt; ਮੰਗਲਵਾਰ&lt;br /&gt;
|[[मंगल (ज्योतिष)|मोंगोलबार]] &amp;lt;br/&amp;gt; মঙ্গলবার&lt;br /&gt;
|[[मंगल (ज्योतिष)|मंगलवार]] &amp;lt;br/&amp;gt; मंगळवार&lt;br /&gt;
|[[मंगल (ज्योतिष)|मंगलबार]] &amp;lt;br/&amp;gt; ମଙ୍ଗଳବାର&lt;br /&gt;
|[[मंगल (ज्योतिष)|मंगलवार]] &amp;lt;br/&amp;gt; ಮಂಗಳವಾರ&lt;br /&gt;
|[[मंगल (ज्योतिष)|मंगलवारम्]] &amp;lt;br/&amp;gt; మంగళవారం&lt;br /&gt;
|[[मंगल (ज्योतिष)|चेव्वइ]] &amp;lt;br/&amp;gt; செவ்வாய்&lt;br /&gt;
|[[मंगल (ज्योतिष)|चोव्वा]]  &amp;lt;br/&amp;gt; ചൊവ്വ &lt;br /&gt;
|[[मंगल (ज्योतिष)|मंगलवार]] &amp;lt;br/&amp;gt; મંગળવાર&lt;br /&gt;
|[[ट्यूजडे]]/ज [[मार्स (मिथक)|Martis]]&lt;br /&gt;
|[[मंगल (ज्योतिष)|मंगल]] = [[मंगल]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|4&lt;br /&gt;
|[[बुध (ज्योतिष)|बुध]]वासर&lt;br /&gt;
||[[बुध (ज्योतिष)|बुधवार]]&lt;br /&gt;
|[[बुध (ज्योतिष)|बुधवार]]&lt;br /&gt;
|[[बुध (ज्योतिष)|बुध]]&lt;br /&gt;
|[[बुध (ज्योतिष)|बुधवार]] &amp;lt;br/&amp;gt; ਬੁੱਧਵਾਰ&lt;br /&gt;
|[[बुध (ज्योतिष)|बुधबार]] &amp;lt;br/&amp;gt; বুধবার&lt;br /&gt;
|[[बुध (ज्योतिष)|बुधवार]]&lt;br /&gt;
|[[बुध (ज्योतिष)|बुधबार]]&amp;lt;br/&amp;gt; ବୁଧବାର&lt;br /&gt;
|[[बुध (ज्योतिष)|बुधवार]]&amp;lt;br/&amp;gt; ಬುಧವಾರ&lt;br /&gt;
|[[बुध (ज्योतिष)|बुधवारम्]]&amp;lt;br/&amp;gt; బుధవారం &lt;br /&gt;
|[[बुध (ज्योतिष)|अरिवन (तमिल परंपरा) या बुतन (धार्मिक परंपरा)]] &amp;lt;br/&amp;gt;  அறிவன் (புதன் - பெருவாரியான பயன்பாட்டில்)&lt;br /&gt;
|[[बुध (ज्योतिष)|बुधन]]  &amp;lt;br/&amp;gt; ബുധൻ &lt;br /&gt;
|[[बुध (ज्योतिष)|बुधवार]]&amp;lt;br/&amp;gt; બુધવાર&lt;br /&gt;
|[[वेडनसडे]]/ज &amp;#039;&amp;#039;[[मरकरी (मिथक)|Mercurii]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|[[बुध (ज्योतिष)]] = [[बुध (ग्रह)|बुध]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|5&lt;br /&gt;
|[[गुरु (ज्योतिष)|गुरु]]वासर &amp;lt;br/&amp;gt; या &amp;lt;br&amp;gt; बृहस्पतिवासर&lt;br /&gt;
||[[गुरु (ज्योतिष)|बिहिवार]]&lt;br /&gt;
|[[गुरु (ज्योतिष)|गुरुवार]]&lt;br /&gt;
|[[गुरु (ज्योतिष)|बियफे]]&lt;br /&gt;
|[[गुरु (ज्योतिष)|वीरवार]] &amp;lt;br/&amp;gt; ਵੀਰਵਾਰ&lt;br /&gt;
|[[गुरु (ज्योतिष)|Brihôshpôtibār]] &amp;lt;br/&amp;gt; বৃহস্পতিবার&lt;br /&gt;
|[[गुरु (ज्योतिष)|गुरु]]वार&amp;lt;br/&amp;gt; गुरुवार&lt;br /&gt;
|[[गुरु (ज्योतिष)|गुरुवार]]&amp;lt;br/&amp;gt; ଗୁରୁବାର&lt;br /&gt;
|[[गुरु (ज्योतिष)|गुरुवार]]&amp;lt;br/&amp;gt; ಗುರುವಾರ&lt;br /&gt;
|[[गुरु (ज्योतिष)|गुरुवारम्, बृहस्पतिवारम्]] &amp;lt;br/&amp;gt; గురువారం, బృహస్పతివారం, లక్ష్మీవారం &lt;br /&gt;
|[[गुरु (ज्योतिष)|व्याज्हन]] &amp;lt;br/&amp;gt; வியாழன்&lt;br /&gt;
|[[गुरु (ज्योतिष)|व्याज्हम]]  &amp;lt;br/&amp;gt; വ്യാഴം &lt;br /&gt;
|[[गुरु (ज्योतिष)|गुरुवार]]&amp;lt;br/&amp;gt; ગુરુવાર&lt;br /&gt;
|[[थर्सडे]]/ज &amp;#039;&amp;#039;[[जुपिटर|Iovis]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|[[बृहस्पति (मिथक)|देव-गुरु बृहस्पति]] = [[बृहस्पति]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|6&lt;br /&gt;
|[[शुक्र (ज्योतिष)|शुक्र]]वासर&lt;br /&gt;
|[[शुक्र (ज्योतिष)|शुक्रवार]]&lt;br /&gt;
|[[शुक्र (ज्योतिष)|शुक्रवार]]&lt;br /&gt;
|[[शुक्र (ज्योतिष)|सुक]]&lt;br /&gt;
|[[शुक्र (ज्योतिष)|शुक्रवार]] &amp;lt;br/&amp;gt; ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ&lt;br /&gt;
|[[शुक्र (ज्योतिष)|शुक्रॉबार]] &amp;lt;br/&amp;gt; শুক্রবার&lt;br /&gt;
|[[शुक्र (ज्योतिष)|शुक्रवार]]&lt;br /&gt;
|[[शुक्र (ज्योतिष)|शुक्रबार]] &amp;lt;br/&amp;gt; ଶୁକ୍ରବାର&lt;br /&gt;
|[[शुक्र (ज्योतिष)|शुक्रवार]] &amp;lt;br/&amp;gt; ಶುಕ್ರವಾರ&lt;br /&gt;
|[[शुक्र (ज्योतिष)|शुक्रवारम्]] &amp;lt;br/&amp;gt; శుక్రవారం &lt;br /&gt;
|[[शुक्र (ज्योतिष)|वेल्लि]] &amp;lt;br/&amp;gt; வெள்ளி்&lt;br /&gt;
|[[शुक्र (ज्योतिष)|वेल्लि]]  &amp;lt;br/&amp;gt; വെള്ളി &lt;br /&gt;
|[[शुक्र (ज्योतिष)|शुक्रवार]] &amp;lt;br/&amp;gt; શુક્રવાર&lt;br /&gt;
|[[फ्राइडे]]/ज &amp;#039;&amp;#039;[[वीनस|Veneris]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|[[शुक्र (ज्योतिष)|शुक्र]] = [[शुक्र]]&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
|7&lt;br /&gt;
|[[शनि (देव)|शनि]]वासर&lt;br /&gt;
|[[शनि (देव)|शनिबार]]&lt;br /&gt;
|[[शनि (देव)|शनिवार]]&lt;br /&gt;
|[[शनि (देव)|सनिच्चर]]&lt;br /&gt;
|[[शनि (देव)|शनीचर]] &amp;lt;br/&amp;gt; ਸ਼ਨੀਵਾਰ &amp;lt;br/&amp;gt; [[शनि (देव)|छनिच्छरवार]] &amp;lt;br/&amp;gt; ਛਨਿੱਚਰਵਾਰ&lt;br /&gt;
|[[शनि (देव)|शोनिबार]] &amp;lt;br/&amp;gt; শনিবার&lt;br /&gt;
|[[शनि (देव)|शनिवार]]&lt;br /&gt;
|[[शनि (देव)|शनिबार]] &amp;lt;br/&amp;gt; ଶନିବାର&lt;br /&gt;
|[[शनि (देव)|शनिवार]] &amp;lt;br/&amp;gt; ಶನಿವಾರ&lt;br /&gt;
|[[शनि (देव)|शनिवारम्]] &amp;lt;br/&amp;gt; శనివారం &lt;br /&gt;
|[[शनि (देव)|कारि (तमिल परंपरा) या सनी (धार्मिक परंपरा)]] &amp;lt;br/&amp;gt; காரி (சனி - பெருவாரியான பயன்பாட்டில்)&lt;br /&gt;
|[[शनि (देव)|शनि]] &amp;lt;br/&amp;gt; ശനി&lt;br /&gt;
|[[शनि (देव)|शनिवार]] &amp;lt;br/&amp;gt; શનિવાર&lt;br /&gt;
|[[सैटर्डे]]/ज &amp;#039;&amp;#039;[[सैटर्न|Saturnis]]&amp;#039;&amp;#039;&lt;br /&gt;
|[[शनि (देव)|शनि]] = [[शनि]]&lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
वार या वासर के अर्थ संस्कृत में दिन होला आ दिन के स्वामी के नाँव के अलग अलग पर्यायवाची सभ में भी वार या वासर जोड़ के दिन सभ के कई प्रकार से नाँव में बिबिधता देखे के मिले ला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==महीना==&lt;br /&gt;
===सौर मास=== &lt;br /&gt;
सूर्य की आधार पर गणना कइल जाला। [[पृथ्वी]] सूर्य का चक्कर लगावेले एही से सूर्य आकाश में कौनो-न-कौनो राशि में उगत मालूम होला। बारह गो राशि आ 27 गो नक्षत्र में जवना में सूर्य जब होला ओही हिसाब से सौर मास क नाँव हो जाला। बारह गो सौर मास होला। एक महीना से दुसरा महीन में बदलाव क भी दू गो आधार बा। सायन मास [[ग्रेगेरियन कैलेण्डर|अंगरेजी कैलेण्डर]] की हिसाब से 21-22-23 तारीख के बदलेला आ निरयन सौर मास 13-14 तारीख़ के।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
साल के दू गो अयन में बाँटल जाला। उत्तरायण आ दक्षिणायन। जब सूर्य मकर रेखा से उत्तर की ओर गति शुरू करेल ([[खिचड़ी (तिहुआर)|खिचड़ी]] की बाद) त उत्तरायण शुरू होला। [[सतुआन]] की बाद जब सूर्य कर्क रेखा से दक्षिण की ओर जाला तब दक्षिणायन शुरू होला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
सायन आ निरयन की हिसाब से दू गो कर्क संक्रांति आ दू गो मकर संक्राति हो जाले।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===चन्द्रमास===&lt;br /&gt;
हिन्दू महीना चंद्रमा की कला पर आधारित होला आ एक पुर्नवासी (पूरणमासी या पूर्णिमा) से आगिला पुर्नवासी ले होला। महीना के दू गो पाख में बाँटल जाला। जवना हिस्सा में चन्द्रमा बढ़त रहे ला (अमवसा से पुर्नवासी ले) ओके अँजोरिया चाहे शुक्लपक्ष कहल जाला। जेवना हिस्सा में चंद्रमा घटे लागे ला (पुर्नवासी कि बाद से अमावसा ले) ओके अन्हरिया या कृष्णपक्ष कहल जाला। एगो पाख 13-15 दिन क होला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
पाख में एक्कम, दुइज, तीज, चउथ, पंचिमी, छठ, सत्तिमी, अष्टिमि, नवमी, दसमी, एकादशी, दुआदसी (द्वादशी), तेरस, चतुर्दशी, आ पुर्नवासी/अमौसा (अमावस्या) तिथि होले। एगो तिथि क समय ओतना होला जेतना देर में चंद्रमा की गति की कारन, चंद्रमा आ सूर्य की बिचा में बारह अंश बीत जाय। चंद्रमा पृथ्वी क चक्कर दीर्घवृत्तीय रास्ता पर लगावेला एही से कबो ई 12 अंश क दूरी जल्दी तय हो जाले आ कबो ढेर समय लागेला आ तिथि छोट-बड़ होत रहेलिन। अमावसा कि अंत आ अँजोरिया की एक्कम क शुरुआत होले जब सूर्य आ चंद्रमा की बिचा में शून्य अंश क कोण बनेला। पुर्नवासी के ई कोण 180 अंश हो जाला मने पृथ्वी सूर्य आ चंद्रमा की बिचा में होले।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
===महीना सभ के नाँव===&lt;br /&gt;
हिन्दू महीना कुल के नाँव क्रम से [[चइत]], [[बइसाख]], [[जेठ]], [[असाढ़]], [[सावन]], [[भादो]], [[कुआर]], [[कातिक]], [[अगहन]], [[पूस]], [[माघ]], आ [[फागुन]] होला।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{| class=&amp;quot;wikitable&amp;quot;&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
! महीनन के नाम&lt;br /&gt;
! संस्कृत में नाँव&lt;br /&gt;
! पूर्णिमा की दिन चन्द्रमा ए नक्षत्र में होला&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[चइत]]&lt;br /&gt;
| चैत्र &lt;br /&gt;
| चित्रा&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[बइसाख]]&lt;br /&gt;
| वैशाख  &lt;br /&gt;
| विशाखा&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[जेठ]]&lt;br /&gt;
| ज्येष्ठ &lt;br /&gt;
| ज्येष्ठा&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[असाढ़]] &lt;br /&gt;
| आषाढ़ &lt;br /&gt;
| पूर्वाषाढ़ &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[सावन]]&lt;br /&gt;
| श्रावण &lt;br /&gt;
| श्रवण &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[भादो]]&lt;br /&gt;
| भाद्रपद &lt;br /&gt;
| पूर्वभाद्र &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[कुआर]]&lt;br /&gt;
| आश्विन &lt;br /&gt;
| रेवती(अश्विन) &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[कातिक]]&lt;br /&gt;
| कार्तिक &lt;br /&gt;
| कृतिका&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[अगहन]]&lt;br /&gt;
| मार्गशीर्ष &lt;br /&gt;
| मृगशिरा (अग्रहायण)&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[पूस]]&lt;br /&gt;
| पौष &lt;br /&gt;
| पुष्य&lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[माघ]]&lt;br /&gt;
| माघ &lt;br /&gt;
|  मघा  &lt;br /&gt;
|-&lt;br /&gt;
| [[फागुन]]&lt;br /&gt;
| फाल्गुन &lt;br /&gt;
| उत्तर फाल्गुन &lt;br /&gt;
|}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== सृष्टयाब्द ==&lt;br /&gt;
सृष्टयाब्द भारतीय परंपरा के काल गणना में एक किसिम के समय माप हवे आ एक तरह के [[कैलेंडर]] हवे। जइसे समय के नाप ईसवी सन, शक संवत, विक्रम संवत भा हिजरी सन में बतावल जाला ओही तरे ई साल के गणना के एगो तरीका हवे जेकर सुरुआत सृष्टि के सुरुआत के दिन से मानल जाला। उदाहरण खातिर सृष्ट्याब्द में तारीख 07/08/1 972 949 119 के मतलब भइल ठीक 1 972 949 119 बरिस, 8 महीना आ 7 दिन पहिले पृथ्वी प पहिला जीवधारी के अवतरण, जनम भइल रहे। सृष्टी के सुरुआत के ई तिथी हिंदू मान्यता के अनुसार होले।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
सृष्ट्याब्द में बरिस सुरु होला [[फगुआ]] के दिन से रंगा-रन्ग उत्सव मना के, नाच-गान क के, चैत परिवा से; आ बरिस खतम होला फागुन पूरनमासी के [[होली|होलिकादहन]] के। ई साल करीब 354 दिनन के होला। एह से मऔसम के साथ चले खातिर करीब हर तीसर बरीस 1 महीना जोड़ दियाला, ज्योतिष के अनुसार। सृष्टयाब्द में तिथि कृष्ण पक्ष आ शुक्ल पक्ष रहित होला, जे [[पुर्नवासी]] केे अगिला दिन परिवा से सुरु हो के अगिला पुरनमासी ले रहे ला। एह से महीना 28, 29 दिनन के चाहे 30 दिनन केे होला। तिथि अमावस्या के बदले &amp;#039;पन्चदशी&amp;#039;, &amp;#039;षोडसी&amp;#039;, &amp;#039;सप्तदशी&amp;#039;... &amp;#039;नवबिन्शती&amp;#039;, &amp;#039;पूर्णिमा&amp;#039; आदि होला सृृस्ट्याब्द में।&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==संदर्भ आ टिपण्णी==&lt;br /&gt;
{{Reflist}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
==स्रोत ग्रंथ==&lt;br /&gt;
* {{cite book|ref=harv|author=Richmond B.|year=1956|title=Time Measurement and Calendar Construction|url=http://books.google.com/books?id=wwEVAAAAIAAJ&amp;amp;pg=PA77|publisher=Brill Archive|id=GGKEY:AJ6Y8YX0JJB}}&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
== बाहरी कड़ी ==&lt;br /&gt;
* [http://hi.drikpanchang.com/panchang/month-panchang.html हिन्दू पंचांग १००० वर्षों के लिए (सन १५८३ से २५८२ तक)]&lt;br /&gt;
* [http://astrobix.com/daily/panchang आनलाइन पंचाग]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:ज्योतिष]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:खगोलिकी]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:भारतीय ज्योतिष]]&lt;br /&gt;
[[श्रेणी:हिंदू कलेंडर]]&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
{{खगोल-आधार}}&lt;/div&gt;</summary>
		<author><name>ImportMaster</name></author>
	</entry>
</feed>