Jump to content
Main menu
Main menu
move to sidebar
लुकवाईं
नेविगेशन
मुख्य पन्ना
हाल के बदलाव
अट्रेंडम पन्ना
मीडियाविकि के बारे में मदद
भोजपुरीपिडिया
खोज
खोजीं
Appearance
खाता बनाईं
खाता में प्रवेश
निजी औजार
खाता बनाईं
खाता में प्रवेश
Pages for logged out editors
learn more
योगदान
बातचीत
पटना
के संपादन कइल जा रहल बा
पन्ना
बातचीत
भोजपुरी
पढ़ीं
संपादन करीं
स्रोत संपादित करीं
इतिहास देखीं
औजार
औजार
move to sidebar
लुकवाईं
Actions
पढ़ीं
संपादन करीं
स्रोत संपादित करीं
इतिहास देखीं
जनरल
इहाँ का जुड़ल बा
संबंधित बदलाव
खास पन्ना
पन्ना से जुड़ल जानकारी
Appearance
move to sidebar
लुकवाईं
चेतावनी:
रउआँ आपन खाता में प्रवेश नइखीं कइले। अगर रउआँ कौनों बदलाव करब त राउर आईपी पता सभके लउकी। अगर रउआ
खाता में प्रवेश करब
या
नया खाता बनाइब
तब, अउरी सुबिधा सब की संघे राउर संपादन के श्रेय भी राउर प्रयोगकर्तानाँव के मिली!
स्पैम-बिरोधी रोक (Anti-spam check) एके
मत
भरीं!
{{Infobox settlement | name = पटना | native_name = | native_name_lang = | other_name = [[महानगर]] | settlement_type = | image_skyline = Patna Montage 2014.jpg | imagesize = 300px | image_alt = | image_caption = ऊपर ले घड़ी के उलटा दिशा मे: दक्खीन-पक्खिम [[गांधी मैदान मार्ग]], [[बुद्ध स्मृति पार्क]] के स्तूप,[[बिस्कोमान भवन]], [[पटना संग्रहालय]], [[गांधीजी के मूर्ति, गांधी मैदान]], मीठापुर पुल आ [[गंगा]] नदी | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = Bihar | pushpin_label_position = right | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = बिहार में पटना के लोकेशन | latd = 25.6 | latm = | lats = | latNS = N | longd = 85.1 | longm = | longs = | longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = देस | subdivision_name = {{flag|भारत}} | subdivision_type1 = [[भारत के राज्य अउरी संघ राज्यक्षेत्र|राज्य]] | subdivision_name1 = [[बिहार]] | subdivision_type2 = [[भारत के क्षेत्र|क्षेत्र]] | subdivision_name2 = [[मगध]] | subdivision_type3 = प्रमंडल | subdivision_name3 = [[पटना प्रमंडल|पटना]] | subdivision_type4 = [[भारत के जिला|जिला]] | subdivision_name4 = [[पटना जिला|पटना]] | subdivision_type5 = वार्ड | subdivision_name5 = 72 वार्ड | established_title = पाटलिपुत्र | established_date = | founder = [[अजातशत्रु]] | named_for = | government_footnotes = | government_type = | governing_body = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | unit_pref = Metric |area_magnitude =|area_total_sq_mi = |area_total_km2 = |area_land_sq_mi = |area_land_km2 = |area_water_sq_mi = |area_water_km2 = |area_urban_sq_mi = 52.43|area_urban_km2 = 135.79 |area_metro_sq_mi = 90.62|area_metro_km2 = 234.70 |area_blank1_title = [[City]] |area_blank1_sq_mi = 38.40 |area_blank1_km2 = 99.45 |elevation_ft = |population_as_of = 2011 <!-- Given separately to each figure because of differences --> |population_footnotes =<ref name=UA1Lakhandabove>{{cite web | url=http://www.censusindia.gov.in/2011-prov-results/paper2/data_files/India2/Table_3_PR_UA_Citiees_1Lakh_and_Above.pdf | format=PDF | title=Provisional Population Totals, Census of India 2011; Urban Agglomerations/Cities having population 1 lac and above | publisher=Office of the Registrar General & Census Commissioner, India | accessdate=26 मार्च 2012}}</ref> |population_total = |population_density_sq_mi = |population_density_km2 = 16,925 |population_urban = 2,046,652 (IN: [[List of million-plus urban agglomerations in India|18th]]) |population_metro = 2,231554 {{refn|group=A|name=PRDA}} |population_blank1_title = City |population_blank1 = 1,683,200 (IN: [[List of Indian cities by population|19th]]) | area_footnotes = (2001) {{refn|group=A|name=PRDA|The metropolis comprises [[PRDA]] area,<ref name="area">{{cite web | url=http://urban.bih.nic.in/Docs/CDP/CDP-Patna.pdf | title=CDP Patna | publisher=PATNA — Urban Development Department | work=Infrastructure Professionals Enterprise (P) Ltd, C - 2, Green Park Extension, New Delhi – 110016, INDIA. | date=जुलाई 2006 | accessdate=13 अप्रैल 2014 | pages=20, 21 (area) 52 (metropolis), 31 (geography)}}</ref> also includes [[Hajipur]] and [[Sonepur, Bihar|Sonepur]]{{efn|Master plan for Patna (2031), awaits Cabinet's approval.<ref>{{cite web | url=http://realty.economictimes.indiatimes.com/news/residential/home-still-a-dream-sans-nod-to-map-in-patna/47294944 | title=Home still a dream sans nod to map in Patna | publisher=Economics Times | date=15 मई 2015 | accessdate=21 जून 2015}}</ref> The draft master plan for Patna metropolitan area proposes that [[Patna Metropolitan Region]] would incorporate [[Bihta]], [[Danapur]], [[Khagaul]], Daniyawan, Danaura, [[Fatuha]], [[Khusrupur]], [[Maner]], [[Masaurhi]], [[Naubatpur]], [[Phulwari Sharif]], [[Punpun]] and Sampatchak blocks of Patna district, areas of Vaishali and Saran districts are excluded.<ref>{{cite web | url=http://urban.bih.nic.in/PMP/Patna-MP-Report-18-11-2014.pdf | title=Master Plan for Patna, 2031. | publisher=Urban Development & Housing Department, Govt. of Bihar | work=[[Center for Environmental Planning and Technology]] | date=13 August 2015 | accessdate=21 जून 2015}}</ref>}}}} | area_rank = | elevation_footnotes = <ref>{{cite web | url=http://14.139.61.86/web_site_patna/cprs_patna_aboutus.htm | title=CPRS Patna About Us | publisher=CRPS | accessdate=1 जून 2014}}</ref> | elevation_m = 53 | population_demonym = Patnaite | demographics_type1 = भाषा | demographics1_title1 = [[Languages of India|Spoken]] | demographics1_info1 = [[भोजपुरी]], [[अंगरेजी]], [[हिंदी]], [[मगही]]<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://patna.bih.nic.in/District/dist_home.htm |title=About District |publisher=Patna.bih.nic.in |date=2004-01-01 |accessdate=2013-12-04}}</ref> | timezone1 = [[भारतीय मानक समय|IST]] | utc_offset1 = +5:30 | postal_code_type = [[पिनकोड]] | postal_code = 800 XXX | area_code_type = | area_code = | blank_name_sec1 = | blank_info_sec1 = | iso_code = | registration_plate = BR 01 | blank1_name_sec1 = [[Human sex ratio|Sex ratio]] | blank1_info_sec1 = 1.13<ref name=UA1Lakhandabove/> [[male|♂]]/[[female|♀]] | blank2_name_sec1 = Literacy | blank2_info_sec1 = 84.71% | blank3_name_sec1 = [[Lok Sabha]] constituencies | blank3_info_sec1 = [[Patna Sahib (Lok Sabha constituency)|Patna Sahib]] and [[Pataliputra (Lok Sabha constituency)|Pataliputra]] | blank4_name_sec1 = [[Vidhan Sabha]] constituencies | blank4_info_sec1 = [[Digha (Vidhan Sabha constituency)|Digha (181)]], [[Bankipur (Vidhan Sabha constituency)|Bankipur (182)]], [[Kumhrar (Vidhan Sabha constituency)|Kumhrar (183)]], [[Patna Sahib (Vidhan Sabha constituency)|Patna Sahib (184)]], [[Fatuha (Vidhan Sabha constituency)|Fatuha (185)]], [[Danapur (Vidhan Sabha constituency)|Danapur (186)]], [[Maner (Vidhan Sabha constituency)|Maner (187)]], [[Phulwari (Vidhan Sabha constituency)|Phulwari-SC (188)]], [[Masaurhi (Vidhan Sabha constituency)|Masaurhi (189)]], [[Paliganj (Vidhan Sabha constituency)|Paliganj (190)]] | blank5_name_sec1 = | blank5_info_sec1 = | blank2_name_sec2 = [[भारत के जलवायु|जलवायु]] | blank2_info_sec2 = [[भारत के जलवायु प्रदेश|Cwa]] <small>([[कोपेन के जलवायु बर्गीकरण|कोपेन]])</small> | blank3_name_sec2 = [[वर्षण (मौसम बिज्ञान)|बरखा]] | blank3_info_sec2 = {{convert|1100|mm|in}} | blank4_name_sec2 = औसत सालाना तापमान | blank4_info_sec2 = {{convert|26|°C|°F}} | blank5_name_sec2 = औसत गर्मी के तापमान | blank5_info_sec2 = {{convert|30|°C|°F}} | blank6_name_sec2 = औसत जाड़ा के तापमान | blank6_info_sec2 = {{convert|17|°C|°F}} | website = {{url|patnanagarnigam.in}}<br>{{URL|patna.bih.nic.in}} | footnotes = {{reflist|group=A}} }} '''पटना''' ({{lang-ur|پٹنہ}} ) [[भारत]] में [[बिहार]] प्रान्त क [[राजधानी]] ह। पटना क प्राचीन नाँव '''पाटलिपुत्र''' रहे। आधुनिक पटना दुनिया की कुछ अइसन गिनल-चुनल प्रचीन नगरन में से बा जेवन बहुत प्राचीन काल से आज ले आबाद बाड़ें। अपने आप में ए शहर क बहुत इतिहासी महत्व बाटे। [[मेगस्थनीज]] (350 ई॰पू॰-290 ई॰पू॰) अपनी भारत भ्रमण की बाद लिखल पुस्तक इंडिका में ए नगर क उल्लेख पलिबोथ्रा (पाटलिपुत्र) की रूप में कइलें जेवन [[गंगा]] अउरी ''अरेन्नोवास'' (सोनभद्र-हिरण्यवाह) की संगम पर बसल रहे। ओ पुस्तक की आकलन की हिसाब से प्राचीन पटना (पलिबोथा) 9 मील (14.5 कि.मी.) लम्बा तथा 1.75 मील (2.8 कि.मी.) चौड़ा रहल होई। आधुनिक पटना बिहार राज्य क राजधानी ह आ गंगा नदी की दक्षिणी किनारा पर अवस्थित बा। सोलह लाख (16,00,000) से अधिक आवादी वाला ई शहर, लगभग 15 कि.मी. लम्बा आ 7 कि.मी. चौड़ा बाटे। प्राचीन बौद्ध आ जैन तीर्थस्थल [[वैशाली जिला|वैशाली]], राजगीर या राजगृह, नालन्दा, [[बोधगया]] अउरी पावापुरी पटना शहर की आसे-पास बाड़ें। पटना सिक्ख लोगन खातिर पवित्र अस्थान हवे। सिक्ख लोगन क 10वें आ अंतिम गुरु गुरू गोबिंद सिंह क जन्म एहिजा भइल रहे| हर बरिस देश-विदेश से लाखन गो सिक्ख श्रद्धालु पटना में हरमंदिर साहब क दर्शन करे आवेला लोग आ मत्था टेकेला लोग। एतिहासिक आ प्रशासनिक महत्व की अलावा पटना [[शिक्षा]] आ चिकित्सा क भी प्रमुख केंद्र हवे। देवारिन से घिरल नगर क पुराना क्षेत्र, जेवना के '''पटना सिटी''' कहल जाला अगो प्रमुख वाणिज्यिक केन्द्र हवे। पूर्वी भारत में कोलकाता की बाद पटना दूसर सबसे बड़ शहर ह। 2011 में 16 लाख से ज्यादा आबादी की साथ ही भारत क 19वां सबसे बड़ शहर रहे। एईजा पटना हाई कोर्ट आइल बा। 2009 में वर्ल्ड बैंक पटना के भारत में नया व्यवसाय कईले की मामला में दिल्ली की बाद एके नंबर 2 देले रहे। ए शहर क नांव वक्त गुजरले की साथ बदल गईल। ई भारत क प्राचीन शहरन में से एगो ह, पटना की आधुनिक नांव की साथ कईगो किवंदती जुडल बा, जैसे की, * ई पाटन देवी जे हिन्दू लोगन क देवी कहाली की नांव पर से पड़ल बा।<ref>{{cite web|url=http://www.hindubooks.org/temples/bihar/patandevi/index.htm |title=पाटन देवी |publisher=धर्म यूनिवर्स |date= |accessdate=}}</ref> * कई अदमी माने ला की पटना नांव एगो पाटली नांव की पेड़ की प्राजाति पर से पड़ल बा, इ पेड़ ए एतिहासिक शहर में ढेर देखे के मिलेला। * इ शहर एकरी 2000 साल की जीवंत इतिहास में कईगो नांव से जानल गईल जैसे की, पाटलीग्राम, पाटलीपुत्र, कुसुमापुरा, कुसुमध्वजा पुष्पापुरम, पद्मावती, अजीमाबाद और अब पटना।<ref>{{cite web|title = पटना का इतिहास|url = http://patna.bih.nic.in/District/history.htm|work = नेशनल इन्फार्मेटिक्स सेंटर |publisher = गवर्नमेंट ऑफ़ बिहार|date =|accessdate =}}</ref><ref>{{cite web | url=http://fossendeliv.com/miscellanea/article_224513.php | title=पटना की कहानी | publisher=फोस्सेन्दलीव.कॉम | accessdate=}}</ref> ==प्राचीन काल== पटना क महत्व शोभा 490 ई॰पू॰<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1141228/jsp/calcutta/story_19263953.jsp#.VeQUOCWqqkp|title=टकसाल हालत में इतिहास}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Politics/LCNhWGd3SjS5P1eAV5nogP/Foreign-diplomats-line-up-for-Bihar-elections.html|title=फॉरेन डिप्लोमेट्स लाइन अप फॉर बिहार इलेक्शंस}}</ref> सामने आइल जब अजातशत्रु, जे मगध क राजा रहन, वैशाली की लिच्छवी समुदाय पर युद्ध में फायदा खातिर आपन राजधानी पहाड़ी राजगढ़ (अब राजगीर) से एगो रणनीतिक रूप से फायदा वाला जगह पर ले जईले क तय कईन। गौतम बुद्ध अपनी जीवन की आखिरी बरस में ए जगह पर यात्रा कईलें रहन ऐसन कहल जाला। ==मौर्यकाल== मेगास्थिनस एगो ग्रीक इतिहासकार जवन की चन्द्रगुप्त मौर्य की दरबार में राजदूत रहे, ए शहर क एगो प्राचीन विवरण दिहले बा। उ लिखेला की ई शहर गंगा आ सोनभद्र की संगम तट प बसल रहे, आ 14 किमी लम्बा आ 2.82 किमी चौड़ा रहे। मेगास्थिनस ए शहर के भारत की सफलतम समय में धरती क एगो महान शहर बतवले रहे। बाद में इ शहर शुंगा समुदाय की हाथ में गईल जे पाटलिपुत्र प 100 वरस ले राज कईने। ==गुप्ता आ मुग़ल काल== आगे की सालन में, कई शासक ए देश पर राज कईने जवने में गुप्ता और पाला राजा रहें। गुप्ता शासकन से अलग होखले की बाद पटना एगो अनिश्चित समय से गुजरल। बख्तियार खिलजी 12वीं सदी में बिहार प कब्ज़ा क लिहने और एइजा क कई कईगो प्राचीनतम शिक्षा केंद्र के तबाह क दिहने, नतीजतन पटना क राजनितिक और सांस्कृतिक केंद्र होखले क गर्व बिला गईल। मध्यकाल में पठान सम्राट शेरशाह सूरी क राज इतिहास में यादगार मनाला, ए समय में पटना क ख़ूब विकास भइल। ==ब्रिटिश काल== 17वीं सदी में पटना अन्तर्राष्ट्रीय व्यापार क केंद्र बन गईल रहे।1620 में अंग्रेज़ी ईस्ट इंडिया कम्पनी कैलिको और रेशम क व्यापार करे खातिर पटना में एगो कारखाना स्थापित कईलस। बहुत जल्द ई शोरा क व्यापार केंद्र बन गईल रहे। 1912 में बंगाल विभाजन की समय, पटना बिहार और उड़ीसा में ब्रिटीश राज क राजधानी बनल। ==भारत क आजादी आन्दोलन== आजादी आन्दोलन में पटना क लोग बहुत अधिक संख्या में भाग लिहलें। एमें सबसे ज्यादा स्मरणीय चम्पारण और 1942 भारत छोड़ो आन्दोलन रहल। ई शहर कईगो राष्टीय नेता दिहलस, जैसे की स्वामी सहजानंद सरस्वती, पहिला राष्ट्रपति डॉ. राजेन्द्रप्रसाद, लोकनायक जयप्रकाश नारायण इत्यादि। ==आजादी की बाद== 1947 में भारत की आजादी की बाद पटना बिहार क राजधानी बनल रहल, यहाँ तक की सन 2000 में झारखंड बिहार से अलग होके अलग राज्य बन गईल तबो भी। ==शिक्षा== [[पटना कॉलेज]] ==इहो देखल जाय== * [[पटना जंक्शन]] ==नोट== <references group="नोट"/> ==संदर्भ== {{Reflist|32em}} [[श्रेणी:पटना| ]] [[श्रेणी:बिहार के शहर आ कस्बा]] [[श्रेणी:भारत के शहर आ कस्बा]] [[श्रेणी:बिहार|*]] [[श्रेणी:दसलाखी शहर]] [[श्रेणी:गंगा नदी के तीरे आबाद जगह]]
सारांश:
ई नोट कर लीं कि भोजपुरीपिडिया पर सगरी योगदान के दुसरा योगदानकर्ता लोगन द्वारा संपादित कइल जा सकेला, बदलल या हटावल जा सकेला। अगर आप ई नइखीं चाहत की राउर लिखल चीज के केहू भी बे-मोहछोह के संपादित क दे, तब ए के इहाँ मत डालीं।
रउआँ इहो वादा करत बानी की आप ई खुद लिखले बानी या फिर पब्लिक पहुँच में मौजूद या अइसने कौनों फ्री स्रोत से नकल कइले बानी (ढेर जानकारी खातिर
भोजपुरीपिडिया:कापीराइट सब
देखीं)।
बिना परमीशन के कॉपीराइट वाली चीज इहाँ कब्बो मत डालीं!
कैंसिल
संपादन में मदद
(नया विंडो में खोलीं)
ए पन्ना पर इस्तेमाल टेम्पलेट कुल:
टेम्पलेट:Cite web
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Infobox settlement
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Lang-ur
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Reflist
(
संपादन करीं
)