Jump to content
Main menu
Main menu
move to sidebar
लुकवाईं
नेविगेशन
मुख्य पन्ना
हाल के बदलाव
अट्रेंडम पन्ना
मीडियाविकि के बारे में मदद
भोजपुरीपिडिया
खोज
खोजीं
Appearance
खाता बनाईं
खाता में प्रवेश
निजी औजार
खाता बनाईं
खाता में प्रवेश
Pages for logged out editors
learn more
योगदान
बातचीत
कुशीनगर जिला
के संपादन कइल जा रहल बा
पन्ना
बातचीत
भोजपुरी
पढ़ीं
संपादन करीं
स्रोत संपादित करीं
इतिहास देखीं
औजार
औजार
move to sidebar
लुकवाईं
Actions
पढ़ीं
संपादन करीं
स्रोत संपादित करीं
इतिहास देखीं
जनरल
इहाँ का जुड़ल बा
संबंधित बदलाव
खास पन्ना
पन्ना से जुड़ल जानकारी
Appearance
move to sidebar
लुकवाईं
चेतावनी:
रउआँ आपन खाता में प्रवेश नइखीं कइले। अगर रउआँ कौनों बदलाव करब त राउर आईपी पता सभके लउकी। अगर रउआ
खाता में प्रवेश करब
या
नया खाता बनाइब
तब, अउरी सुबिधा सब की संघे राउर संपादन के श्रेय भी राउर प्रयोगकर्तानाँव के मिली!
स्पैम-बिरोधी रोक (Anti-spam check) एके
मत
भरीं!
{{for|एही नाँव के शहर आ बौद्ध तीर्थ|कुशीनगर}} {{coord|26|54|09|N|83|58|55|E|type:adm3rd_source:itwiki|display=title}} {{India Districts |Name = कुशीनगर |State = उत्तर प्रदेश |Division = [[गोरखपुर मंडल|गोरखपुर]] |HQ = कुशीनगर |Map = India Uttar Pradesh districts 2012 Kushinagar.svg |Area = 2873.5 |Rain = |Population = 3,560,830 |Urban = 4.87 प्रतिशत |Year = 2011 |Density = 1229 |Literacy = 67.66 प्रतिशत |SexRatio = 955 |Tehsils = 6 |LokSabha = |Assembly = |Highways = NH-27 आ NH-727{{efn|पुराना हाइवे नंबरिंग में इनाहन के नंबर NH-28 आ NH28B रहल।}} |Website = http://www.kushinagar.nic.in }} '''कुशीनगर जिला''' भारतीय राज्य [[उत्तर प्रदेश]] के सभसे उत्तरी पूरबी हिस्सा में एगो जिला बा। एक जिला मुख्यालय [[पड़रौना]] नाँव के कस्बा से थोड़ी दूर दक्खिन ओर मौजूद रबिंद्र नगर धूस में बा। जिला के नाँव प्रसिद्ध बौद्ध तीर्थ आ पर्यटन के जगह [[कुशीनगर]] नाँव के अस्थान पर रखल गइल हवे। आजादी के बाद से ई [[देवरिया जिला]] क हिस्सा रहे जेवना के 13 मई 1994 के अलग जिला बनावल गइल। सुरुआत में एह जिला के नाँव पडरौना जिला रहल जेकरा के बाद में प्रसिद्ध अस्थान कुशीनगर के नाँव पर 19 जून 1997 के कुशीनगर जिला क दिहल गइल।<ref>http://www.censusindia.gov.in/2011census/dchb/0958_PART_B_DCHB_KUSHINAGAR.pdf</ref> कुशीनगर जिला के उत्तर उत्तर-पच्छिम में [[महाराजगंज जिला]], दक्खिन पच्छिम ओर [[गोरखपुर जिला]] आ दक्खिन ओर [[देवरिया जिला]] बाने जबकि उत्तरपूरुब ओर [[बिहार]] के [[पच्छिमी चंपारण]] जिला आ दक्खिन पूरुब ओर [[गोपालगंज जिला]] बाने। कुशीनगर जिला के कुल रकबा 2873.5 वर्ग किलोमीटर बा आ कुल जनसंख्या 3,560,830 (साल 2011 में) रहल। प्रशासन के कामकाज खाती जिला के छह गो तहसील आ 14 गो बिकासखंड (ब्लाक) में बाँटल गइल बा। जिला में कुल 944 ग्राम सभा आ 1620 ठे गाँव (रेवेन्यू) बाने।<ref>{{cite web|url=http://kushinagar.nic.in/admin1.htm |title=Administration |publisher=Kushinagar.nic.in |date= |accessdate=2017-12-08}}</ref> ==इतिहास== [[File:City of Kusinagara in the War over the Buddha's Relics, South Gate, Stupa no. 1, Sanchi.jpg|thumb|240px|left|गौतम बुद्ध के फूल (अवशेष) खाती जुद्ध के दृश्य, [[साँची]] में भीतिचित्र]] वर्तमान कुशीनगर जिला के अंदर पड़े वाला इलाका के प्राचीन इतिहास के बारे में बतावल जाला कि इहाँ मल्ल लोग के राज रहल। बतावल जाला की कुशीनगर के पुरान नाँव [[राम]] के लइका "कुश" के नाँव पर पड़ल '''कुशवती'''<ref>[http://kushinagar.nic.in/history.htm कुशीनगर:इतिहास], सरकारी वेबसाइट पर।</ref> बतावे ला आ मल्ल राज के स्थापना के समय 4250 ईसा पूर्व में लक्ष्मण के लड़िका चंद्रकेतु द्वारा भइल भी बतावे ला।<ref name="Mittal2006">{{cite book|author=J.P. Mittal|title=History Of Ancient India (a New Version)From 4250 Bb To 637 Ad|url=https://books.google.com/books?id=rrh4tY3v2A4C&pg=PA426|year=2006|publisher=Atlantic Publishers & Dist|isbn=978-81-269-0616-1|pages=426–}}</ref> पुरातत्व के साखी के आधार पर इतिहास लिखे वाला लोग जरूर माने ला कि तीसरी सदी ईसा पूर्व से पहिले भी कुशीनगर बौद्ध तीर्थ जरूर रहल होखी भले पुरातात्विक प्रमाण ना मिले ला।<ref name="Fogelin2015">{{cite book|author=Lars Fogelin|title=An Archaeological History of Indian Buddhism|url=https://books.google.com/books?id=tRV0BgAAQBAJ&pg=PA23|date=2 मार्च 2015|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-994822-2|pages=23–}}</ref> मल्ल लोग के ई राज गणराज्य (रिपब्लिक) के रूप में रहल आ सोरह ठो महाजनपद सभ में से एक रहल। एहू के दू हिस्सा आ दू ठो राजधानी रहल। एक ठो राजधानी वर्तमान कसया के लगे [[कुशीनगर]] रहल आ दुसरी राजधानी पावा रहल जेकर वर्तमान जगह [[फाजिलनगर]] मानल जाला। एह दुनों जगहन के इतिहासी महत्व बा। कुशीनगर में गौतम बुद्ध के निधन भइल आ पावा में महावीर के। बाद के समय में ई इलाका [[मगध|मगध राज]], [[मौर्य साम्राज्य]] आ [[गुप्त साम्राज्य]] के अधीन रहल। [[अशोक]] के काल में इहाँ कुशीनगर में गौतम बुद्ध के निधन वाला अस्थान पर स्तूप बनवावल गइल। बाद के समय में हिंदू राजा लोग परिनिर्वाण मंदिर के निर्माण करावल। अंत में ई इलाका हर्ष के शासन में रहल आ पूर्व-मध्य काल में कलचुरी क्षत्री लोग के शासन में आइल। मानल जाला कि बारहवीं सदी तक ले कुशीनगर नाँव के ई राजधानी आबाद रहल आ ओके बाद धीरे-धीरे एकर महत्व कम हो गइल। मुस्लिम आक्रमण के बाद बौद्ध लोग एह अस्थान के छोड़ के भाग गइल आ ई बौद्ध तीर्थ बिलुप्त हो गइल। दुबारा एह जगह के 19वीं सदी में खोज भइल। [[अलेक्जेंडर कनिंघम]] के अगुआई में आ बाद में उनके सहजोगी [[ए॰ सी॰ एल॰ कार्लाइल]] द्वारा एह इलाका में पुरातात्विक खोदाई के काम भइल आ बुद्ध के लेटल मुर्ती मिलल। ==भूगोल== ===लोकेशन=== कुशीनगर जिला के भूगोलीय लोकेशन 26.55 N अक्षांस से 27.31 N अक्षांस आ 83.5 E देशांतर से 84.42 E देशांतर के बीचा में बा।<ref>[https://encrypted.google.com/maps/place/Kushinagar,+Uttar+Pradesh/@26.9317514,83.7368539,9.5z/data=!4m5!3m4!1s0x39938dab65b4a453:0xd785ed5f03929b73!8m2!3d26.810152!4d83.9744262 कुशीनगर जिला: लोकेशन] गूगल मैप पर।</ref> जिला के आकृति लगभग त्रिभुज नियर बा जेकर आधार दक्खिन ओर आ शीर्ष उत्तर ओर बाटे। पूरबी कोना बिहार राज्य में घुसल बा आ एह जिला के उत्तर-पूरुब में बिहार के [[पच्छिम चंपारण जिला]] आ दक्खिन-पूरुब में बिहारे के गोपालगंज जिला पड़े लें। [[गंडक]] नदी कुशीनगर जिला आ पच्छिम चंपारण जिला के बीच के ज्यादातर सीमा बनावे ले। एह जिला के दक्खिन में [[देवरिया जिला]] बा जवना से अलगा हो के कुशीनगर खुद एगो जिला बनल। दक्खिन-पच्छिमी सीमा [[गोरखपुर जिला]] के साथे बने ले आ ज्यादातर हिस्सा मझाना नदी से बने ले। उत्तर-पच्छिमी सीमा [[महाराजगंज जिला]] के साथे बने ले जवन उत्तरी हिस्सा में कुछ दूर ले छोटी गंडक नदी के सहारे-सहारे बने ले। नेशनल हाइवे नंबर 27 (पुराना नंबरिंग में NH28) एह जिला के लगभग बीच से हो के पूरुब-पच्छिम के दिसा में गुजरे ला आ हाटा, कसया आ तमकुही राज जइसन बजार एही पर पड़े लें। कसया से पडरौना ले नेशनल हाइवे 724 (पुराना नंबरिंग में NH28B) जाला आ उतर-दक्खिन दिसा में बाटे। ===थलरूप=== [[भूआकृति बिज्ञान]] के हिसाब से ई जिला [[गंगा के मैदान|बिचला गंगा मैदान]] में पड़े ला आ अउरी डिटेल में बतावल जाय त घाघरा-गंडक दुआबा के हिस्सा हवे।{{efn|आर एल सिंह द्वारा बाँटल भारत के प्राकृतिक प्रदेश में मध्य गंगा मैदान के कई हिस्सा में बाँटल गइल बा जेह में एक घाघरा-गंडक दोआब हवे।}} कुल मिला के ई जलोढ़ चट्टान वाला क्षेत्र हवे आ प्राचीन काल के टीथीज सागर में जमा भइल भूपदार्थ सभ से बनल हवे। जिला के औसत ढाल उतर दिसा से दक्खिन-दक्खिन पूरुब दिसा में बाटे। गंडक आ छोटी गंडक एह जिला के पानी बहा के ले जाए वाली मुख्य नदी हई, गंडक एकरे उत्तरी पूरबी हिस्सा (सीमा) से बहे ले आ छोटी गंडक एकरे पच्छिमी हिस्सा में उत्तर-दक्खिन दिसा में बहे ले। अउरी प्रमुख नदी सभ में पडरौना शहर के उत्तर में बहे वाली झरही नदी आ अउरी उत्तर में बाँसी नदी, कुशीनगर के पच्छिम से बहे वाली खनुआ नदी, आ छोटी गंडक से पच्छिम ओर बहे वाली एकर सहायक माउनि नदी प्रमुख नदी बाड़ी। एह इलाका में जगह-जगह कई गो ताल भी पावल जालें, इनहन में पिपरा मुफ्ती आ तुर्कहा ताल आ पिपरइचा ताल प्रमुख बाने। ===जलवायु=== कुशीनगर के पच्छिम ओर [[गोरखपुर]] में मौसम बेध वाला इस्टेशन बा जहाँ के आँकड़ा एह जिला का प्रतिनिधित्व करे वाला मानल जा सके ला।<ref>[http://cgwb.gov.in/District_Profile/UP/Kushi%20Nagar.pdf कुशीनगर: जिला प्रोफाइल], सेंट्रल ग्राउंडवाटर बोर्ड।</ref> एह आँकड़ा सभ के हिसाब से देखल जाय तब जनवरी के महीना सभसे ठंढा होला आ एह महीना के औसत अधिकतम डेली तापमान 23 C आ न्यूनतम औसत डेली तापमान 9.9 C रहे ला। मई के महीना सभसे गरम होला आ एह महीना में इहे अधिकतम औसत डेली ताप बढ़ के 39 C आ न्यूनतम औसत डेली तापमान 25.9 C हो जाला। कुल सालाना औसत बरखा 1203 मिलीमीटर होले आ एकर ज्यादातर हिस्सा जून से सितंबर ले रहे वाला [[मानसून]] के [[सीजन]] में होला। ==जनसांख्यिकी== {{bar box |title=कुशीनगर जिला में धर्म अनुसार जनसंख्या |titlebar=#Fcd116 |left1=धर्म |right1=प्रतिशत |float=right |bars= {{bar percent|[[हिंदू]]|orange|82.16}} {{bar percent|[[मुसलमान]]|green|17.40}} }} साल 2011 के जनगणना के आँकड़ा के अनुसार कुशीनगर जिला के कुल जनसंख्या 3,560,830 रहल,<ref name=districtcensus>{{cite web | url = http://www.census2011.co.in/district.php | title = District Census 2011 | accessdate = 2011-09-30 | year = 2011 | publisher = Census2011.co.in}}</ref> यानी कि [[लिथुआनिया]] देस के बराबर<ref name="cia">{{cite web | author = US Directorate of Intelligence | title = Country Comparison:Population | url = https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html | accessdate = 2011-10-01 | quote = Lithuania 3,535,547 July 2011 est.}}</ref> या अमेरिकी राज्य कनेक्टिकट के बराबर एह जिला के जनसंख्या रहल।<ref>{{cite web|url=http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |title=2010 Resident Population Data |publisher=U. S. Census Bureau |accessdate=2011-09-30 |quote=Connecticut 3,574,097 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131019160532/http://2010.census.gov/2010census/data/apportionment-pop-text.php |archivedate=2013-10-19 |df= }}</ref> एह हिसाब से भारत के 640 जिला सभ में एह जिला के रैंक 81वाँ रहल।<ref name=districtcensus/> जिला में जनसंख्या घनत्व {{convert|1226|PD/sqkm|PD/sqmi}} रहल।<ref name=districtcensus/> जिला में जनसंख्या बढ़ती के दर 2001-2011 के एक दशक के अवधि में 23.08% रहे।<ref name=districtcensus/> कुशीनगर जिला में लिंगानुपात 955 औरत प्रति 1000 मरद रहल,<ref name=districtcensus/> आ [[भारत में साक्षरता|साक्षरता दर]] 67.66% दर्ज कइल गइल।<ref name=districtcensus/> ==अर्थब्यवस्था== कुशीनगर जिला के अर्थब्यवस्था मुख्य रूप से खेती आधारित बा आ इहँवा के 77 प्रतिशत जमीन पर खेती कइल जा रहल बाटे।<ref name="krishiVKendra">[http://kvkkushinagr.iivr.org.in/district-profile.html-0 जिला प्रोफाइल], कृषि बिज्ञान केंद्र कुशीनगर।</ref> नेट बोवाई वाला क्षेत्र के रकबा 223,166 हजार हेक्टेयर दर्ज कइल गइल बा आ 5156 हेक्टेयर जमीन परती के रूप में रहल; जिला में फसल इंटेंसिटी 156.1 % दर्ज कइल गइल। कुल खेतिहर लोग के जनसंख्या 2,85,698 रहल जेह में ज्यादातर लोग (2,75,698) छोटहन आ सीमांत किसान रहे। इलाका में उपराजल जाए वाली प्रमुख फसल सभ में धान, ऊख, गोहूँ, मसुरी इत्यादि बाटे। सिंचनी के साधन के रूप में नहर आ ट्यूबवेल के इस्तेमाल प्रमुख बा। खेती के साथे-साथ गाइ, भइस, भेड़-बकरी नियर मवेशी पालल जालें।<ref name="krishiVKendra"/> साल 2010-11 में पूरा जिला में रजिस्टर्ड उद्योगी इकाई सभ के गिनती 3,736 रहल जेह में आठ गो इकाई मध्यम भा बड़ कटेगरी में रहलीं स।<ref>[http://dcmsme.gov.in/dips/DIP%20%20Kushinagar%20MP%20AD%20Mech.pdf Brief Industrial Profile of Kushinagar District U.P]. MSME - Development Institute. Ministry of MSME, Government of India.</ref> एह में से ज्यादातर इकाई सभ पड़रौना में स्थापित बाड़ी सऽ। एकरे अलावा कसया, सिर्गतिया, नदवार आ सिसवा बुजुर्ग में उद्योगिक इकाई स्थापित बा। चीनी मिल एह इलाका में सभसे प्रमुख आर्थिक आधार हवे। पड़रौना, सेवरही, रामकोला, लक्ष्मीगंज, खड्डा आ हाटा नियर जगहन पर चीनी मिल बाड़ी स। कुल छह गो भारी चीनी मिल के अलावे एह इलाका में छोट लेवल पर भी क्रशर स्थापित बाने।<ref>http://iigeo.org/wp-content/uploads/2016/09/11_Status-of-Sugar-Industry-in-Kushinagar-district.pdf</ref> पूरा जिला के सगरी छोटहन क्रशर सभ के लगभग 42% हिस्सा अकेले पडरौना ब्लॉक में बा। हालाँकि, पड़रौना के चीनी मिल के बहुत दिना से बंद होखे के कारण आ किसान लोग के गन्ना के कीमत के भुगतान न करे के कारन कुर्की के आदेस हो गइल रहल।<ref>{{cite web|url=https://www.jagran.com/uttar-pradesh/lucknow-city-padrauna-sugar-mill-kurk-tendar-on-29-october-11705236.html |title=padrauna sugar mill kurk, tendar on 29 october |publisher=Jagran.com |date=2014-10-16 |accessdate=2017-12-08}}</ref> हाल के समाचारन के मोताबिक एकरा फिर चालू होखे के उमेद बा।<ref>{{cite web|author=06:03 |url=http://jansattanews.com/in-the-mirror-of-the-padrauna-sugar-mill-the-face-of-the-farmers-should-not-be-blurred/ |title=पडरौना शुगर मिल शुरू होने के आईने में किसानों के चेहरे कहीं धूमिल न हो जाए ! |publisher=Jansattanews.com |date= |accessdate=2017-12-08}}</ref> जहाँ तक ले जिला के आर्थिक बिकास के बात बा, साल 2006 में पंचायती राज मंत्रालय द्वारा देस के कुल 640 जिला सभ में से बीछल गइल 250 सबसे बैकवर्ड जिला सभ में कुशीनगर जिला भी शामिल कइल गइल रहे।<ref name=brgf/> वर्तमान में उत्तर प्रदेश के 34 गो जिला सभ में से इहो जिला एक बा जेकरा के पिछड़ा क्षेत्र ग्रांट फंड प्रोग्राम (BRGF) के तहत धन जारी कइल जा रहल बा।<ref name=brgf>{{cite web|author=Ministry of Panchayati Raj |date=सितंबर 8, 2009 |title=A Note on the Backward Regions Grant Fund Programme |publisher=National Institute of Rural Development |url=http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |accessdate=27 सितंबर 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120405033402/http://www.nird.org.in/brgf/doc/brgf_BackgroundNote.pdf |archivedate=5 अप्रैल 2012 |df= }}</ref> ==नोट== <references group="नोट"/> ==संदर्भ== {{reflist|30em}} ==बाहरी कड़ी== {{commons category|Kushinagar district}} * {{official website|http://kushinagar.nic.in}} * कुशीनगर जिला के [http://niti.gov.in/best-practices/state-uttar-pradesh-district-kushinagar प्रोफाइल], नीति आयोग। {{Geographic location |Centre = कुशीनगर जिला |North = |Northeast = [[पच्छिम चंपारण जिला]], [[बिहार]] |East = |Southeast = [[गोपालगंज जिला]], [[बिहार]] |South = [[देवरिया जिला]] |Southwest = |West = [[गोरखपुर जिला]] |Northwest = [[महराजगंज जिला]] }} {{उत्तर प्रदेश क जिला}} {{उत्तर प्रदेश}} {{Authority control}} [[श्रेणी:कुशीनगर जिला]] [[श्रेणी:उत्तर प्रदेश के जिला]] [[श्रेणी:भारत के जिला]]
सारांश:
ई नोट कर लीं कि भोजपुरीपिडिया पर सगरी योगदान के दुसरा योगदानकर्ता लोगन द्वारा संपादित कइल जा सकेला, बदलल या हटावल जा सकेला। अगर आप ई नइखीं चाहत की राउर लिखल चीज के केहू भी बे-मोहछोह के संपादित क दे, तब ए के इहाँ मत डालीं।
रउआँ इहो वादा करत बानी की आप ई खुद लिखले बानी या फिर पब्लिक पहुँच में मौजूद या अइसने कौनों फ्री स्रोत से नकल कइले बानी (ढेर जानकारी खातिर
भोजपुरीपिडिया:कापीराइट सब
देखीं)।
बिना परमीशन के कॉपीराइट वाली चीज इहाँ कब्बो मत डालीं!
कैंसिल
संपादन में मदद
(नया विंडो में खोलीं)
ए पन्ना पर इस्तेमाल टेम्पलेट कुल:
टेम्पलेट:Authority control
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Bar box
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Cite book
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Cite web
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Commons category
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Convert
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Coord
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Efn
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:For
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Geographic location
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:India Districts
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Official website
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:Reflist
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:उत्तर प्रदेश
(
संपादन करीं
)
टेम्पलेट:उत्तर प्रदेश क जिला
(
संपादन करीं
)