उत्तर अमेरिका के भूगोल (टेम्पलेट:Lang-en) के तहत दुनियाँ के तिसरा सभसे बड़ महादीप (अफिरका आ एशिया के बाद)[], उत्तर अमेरिका के थलरूप, हावापानी, बनस्पति से ले के खेतीकिसानी आ संसाधन अउरी उद्योग नियर मानवीय चीज सभ के भूगोलीय बिबरन प्रस्तुत कइल जाला। उत्तर अमेरिका, दुन्नों अमेरिका सभ के सड़मेंड़ सुपर महादीप सभ के उत्तरी हिस्सा हवे। ई पनामा के थलजोड़ (इस्थमस ऑफ़ पनामा) द्वारा दक्खिन अमेरिका महादीप से जुड़ल बा आ पनामा नहर इनहन के बिलग करे ले। राजनीतिक सीमा के रूप में, पनामा-कोलंबिया बाडर एह दुनों महादीप सभ के अलगा करे ला। एकरा के थलरूप के बिसेसता के आधार पर कई हिस्सा में बाँटल जा सके ला आ ई मानवीय हिसाब से दुनियाँ से सभसे शहरी महादीप भी हवे।

Error creating thumbnail: फाइल गायब बा
उत्तर अमेरिका के ग्लोब व्यू।

उत्तर अमेरिका के बिस्तार 24,709,000 वर्ग किलोमीटर (9,540,000 बर्गमील) क्षेत्र पर बा जे पूरा पृथ्वी के 16.5 % जमीनी हिस्सा आ लगभग 4.8 % कुल क्षेत्रफल के हिस्सा के रूप में बाटे। 2013 में, एह महादीप के आबादी के अनुमान 579 मिलियन लगावल गइल रहल जेह में कुल 23 गो आजाद देस सामिल रहलें, ई पूरा दुनियाँ के जनसंख्या के लगभग 7.5 % हिस्सा रहल, अगर आसपास के दीप सभ (ज्यादतर कैरीबियन दीप) के सामिल क लिहल जाय।

भौतिक बिभाजन संपादन करीं

उत्तर अमेरिका के भौतिक भूगोल के हिसाब से नीचे दिहल गइल भाग में बाँटल जाला[]:

पच्छिमी ऊँच भूमि संपादन करीं

Error creating thumbnail: फाइल गायब बा
राकी परबत
Error creating thumbnail: फाइल गायब बा
राकी परबत के लोकेशन

में नया जमाना (अल्पाइन क्रम) के परबत श्रेणी मौजूद बाड़ी। इनहन में सभसे प्रमुख आ सुपरिचित राकी परबत बा। इनहन के पच्छिमी कार्डिलेरा चाहे अमेरिकन कार्डिलेरा के नाँव से भी जानल जाला।टेम्पलेट:Efn एही पहाड़ सभ के बीचा में कई गो पठार भी बाड़ें: कोलंबिया के पठार, कोलोरैडो पठार, आ सभसे बड़ पठार ग्रेट बेसिन एही इलाका में हवें जे अंतरपरबती पठार के उदाहरण हवें।

सभसे उत्तर से शुरू कइल जाय तब: उत्तर अमेरिका के उत्तरी-पच्छिमी कोना के रूप में मौजूद अलास्का के प्रायदीप से ई परबत शुरू हो जालें। एह में उत्तर में ब्रुक्स श्रेणी बा आ दक्खिन ओर अलास्का श्रेणी बाटे जिनहन दुनों के बीचा से यूकान नदी आपन घाटी बना के बहे ले। अउरी दक्खिन आवल जाय तब कनाडा के इलाका में उत्तर-पछिम से दखिन-पुरुब के बिस्तार लिहले मैकेंजी श्रेणी बा। मैकेंजी स के दक्खिन से एह महादीप के सभसे लमहर परबत श्रेणी राकी परबत के बिस्तार शुरू हो जाला आ ई उत्तर-पच्छिम से दक्खिन-पुरुब के दिसा में अमेरिका देस के दक्खिनी हिस्सा तक ले चहुँप जाला। एह परबत के समानांतर पच्छिम में कई गो पठार बाने आ ओह पठार सभ के भी पच्छिम में अउरी कई गो परबत श्रेणी बाड़ी स। सभसे उत्तर में इनहन में कैस्केड श्रेणी बा। कैस्केड आ राकी के बीचा में ग्रेट बेसिन पठार बा। एह पठार के उत्तर में मौजूद श्रेणी ब्लू रेंज कहाले। ग्रेट बेसिन के दक्खिन में कोलंबिया के पठारएरिजोना (अराइजोना) के रेगिस्तान बाड़ें जिनहना के पच्छिम में कोस्ट रेंज आ पुरुब में राकी परबत बा।

अउरी दक्खिन बढ़ल जाय तब कोस्ट रेंज के दक्खिनी हिस्सा आ राकी के बीचा में मोहावी (मोज़ेव) के रेगिस्तान आ फिर एकरे भी दक्खिन में सोनोंरान रेगिस्तान बा। एकरे दक्खिन में मैक्सको के इलाका शुरू हो जाला जे पूरबी सिएरा माद्रेपच्छिमी सिएरा माद्रे के पहाड़ आ इनहन के बीचा में मौजूद मैक्सिको के पठार के रूप में एही कार्डिलेरा के बिस्तार हवे। आगे दक्खिन में ई पहाड़ी हिस्सा पातर हो जाला आ ऊँचाई कम हो जाले बाकी देखल जाय तब एक तरह से पूरा मध्य अमेरिका के हिस्सा जे आगे उत्तर आ दक्खिन अमेरिका के बीचा में जोड़ नियर बा एही पहाड़ी इलाका के बिस्तार हवे।

उत्तर अमेरिका के सभसे ऊँच परबत चोटी माउंट मैकिनले हवे जे अलास्का श्रेणी में बा। एकरे अलावा उत्तर से दक्खिन के क्रम में माउंट लोगान, माउंट वाडिंगटन; कास्केड रेंज में माउंट रेनियर, शास्ताहुड चोटी; कोस्ट रेंज में माउंट व्हिटनी इत्यादि गिनावल जा सके लें।

ग्रेट प्लेन्स संपादन करीं

Error creating thumbnail: फाइल गायब बा
बिसाल मैदान (ग्रेट प्लेन्स)

बिसाल मैदान। ई राकी परबत के पुरुब में, एह महादीप के बीचोबीच बा। उत्तर में मैकेंजी नदी के डेल्टा से ले के दक्खिन में टैक्सास ले एकर बिस्तार बा। एही में मिसिसिपी आ मिसौरी नदी सभ के थाला बा जे उपजाऊँ भूमि हवे इहाँ खेती के बिकास माटी के उपजाऊँ होखे के कारण भइल बा।

कनाडाई शील्ड संपादन करीं

पुराना थलभाग हवे। प्राचीन काल के बनल चट्टान सभ के ई हिस्सा बर्फानी जुग (आइस एज) के ग्लेशियर सभ से बनल थलरूप सभ से पटाइल परल बा। बहुत सारा झील एह इलाका के बिसेसता ह। इहाँ के चट्टान प्री कैंब्रियन समय के हवें आ एही कारण ई इलाका कई किसिम के खनिज पदार्थ से भरपूर हवे। एकरा के लौरेशियन शील्ड भी कहल जाला। पाँच गो बिसाल झील सभ के ग्रेट लेक्स के नाँव से जानल जाला। इनहन में से सुपीरियर झील दुनिया के सभसे बड़ मीठा पानी के झील भी हवे। अउरी बाकी झील सब में मिशीगन, ह्यूरन, ईरी आ ओंटारियो झील बाड़ी सऽ।

पुरबी प्रदेश संपादन करीं

अटलांटिक किनारा के सहारे बिस्तार लिहले बा। अप्लेशियन पहाड़ आ पठार एकर प्रमुख चीज हवें। अप्लेशियन के सहारे पीडमांट पठार बा।

कैरीबियन क्षेत्र संपादन करीं

सात हजार से बेसी दीप सभ के हिस्सा हवे।

राजनीतिक बिभाजन संपादन करीं

झंडा Country or territory[][][] रकबा
(km2)[]
जनसंख्या
(टेम्पलेट:UN Population अनु.)टेम्पलेट:UN Population
जनसंख्या घनत्व
(प्रति किमी2)
राजधानी
टेम्पलेट:Flagicon एंगुइला (यूनाइटेड किंगडम) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 164.8 दि वैली
टेम्पलेट:Flagicon एंटीगुआ एंड बारबूडा टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 199.1 St. John's
टेम्पलेट:Flagicon अरुबा (नीदरलैंड)टेम्पलेट:Efn टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 594.4 ओरांजेस्टेड
टेम्पलेट:Flagicon दि बहामासटेम्पलेट:Efn टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 24.5 नसाऊ
टेम्पलेट:Flagicon बारबाडोस टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 595.3 ब्रिजटाउन
टेम्पलेट:Flagicon बेलीज टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 13.4 बेल्मोपान
टेम्पलेट:Flagicon बरमूडा (यूनाइटेड किंगडम) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 1203.7 हैमिल्टन
टेम्पलेट:Flagicon बोनायर (नीदरलैंड)टेम्पलेट:Efn टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:Nts[] 41.1 Kralendijk
टेम्पलेट:Flagicon ब्रिटिश वर्जिन आइलैंड्स (यूनाइटेड किंगडम) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 152.3 रोड टाउन
टेम्पलेट:Flagicon कनाडा टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 3.4 ओटावा
टेम्पलेट:Flagicon कीमन आइलैंड (यूनाइटेड किंगडम) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 212.1 जार्जटाउन
टेम्पलेट:Flagicon क्लिपार्टन दीप (फ्रांस) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:Nts 0.0
टेम्पलेट:Flagicon कोस्टा रिका टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 89.6 सैन जोसे
टेम्पलेट:Flagicon क्यूबा टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 102.0 हवाना
टेम्पलेट:Flagicon कुरासाओ (नीदरलैंड)टेम्पलेट:Efn टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 317.1 विलेमस्टैड
टेम्पलेट:Flagicon डोमिनिका टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 89.2 रोसिऊ
टेम्पलेट:Flagicon डोमिनिकन रिपब्लिक टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 207.3 सैंटो डोमिंगो
टेम्पलेट:Flagicon एल सल्वाडोर टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 293.0 सैन सल्वाडोर
टेम्पलेट:Flagicon Federal Dependencies of Venezuela (Venezuela) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population Gran Roque
टेम्पलेट:Flagicon ग्रीनलैंड (डेनमार्क) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 0.026 नूक
टेम्पलेट:Flagicon ग्रेनाडा टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 302.3 सेंट जॉर्जेज
टेम्पलेट:Flagicon गुआडेलोप (फ्रांस) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 246.7 बासे-टेरे
टेम्पलेट:Flagicon गुआटेमाला टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 128.8 गुआटेमाला शहर
टेम्पलेट:Flagicon हैती टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 361.5 पोर्ट-ऑ-प्रिंस
टेम्पलेट:Flagicon होंडुरास टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 66.4 तेगुसियागाल्पा
टेम्पलेट:Flagicon जमैका टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 247.4 किंग्सटन
टेम्पलेट:Flagicon मार्टिनीक (फ्रांस) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 352.6 फोर्ट-डी-फ्रांस
टेम्पलेट:Flagicon मैक्सिको टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 57.1 मैक्सिको सिटी
टेम्पलेट:Flagicon Montserrat (यूनाइटेड किंगडम) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 58.8 प्लेमाउथ (Brades)टेम्पलेट:Efn
टेम्पलेट:Flagicon नवासा दीप (यूनाइटेड स्टेट्स) टेम्पलेट:Nts[] टेम्पलेट:Nts[] 0.0
टेम्पलेट:Flagicon निकारागुआ टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 44.1 मानागुआ
टेम्पलेट:Flagicon नुएव एस्पार्ता (वेनेजुएला) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population ला आसूंसियों
टेम्पलेट:Flagicon पनामाटेम्पलेट:Efnटेम्पलेट:Efn टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 45.8 पनामा शहर
टेम्पलेट:Flagicon प्यूर्टो रिको (यूनाइटेड स्टेट्स) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 448.9 सैन जुआन
टेम्पलेट:Flagicon साबा (नीदरलैंड) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:Nts[] 118.2 दि बॉटम
टेम्पलेट:Flagicon सैन एंड्रीज एंड प्रोविडेंसिया (कोलंबिया) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:Nts[] 1468.59 सैन एंड्रीज
टेम्पलेट:Flagicon सेंट बार्थेलेमी (फ्रांस) टेम्पलेट:Nts[] टेम्पलेट:Nts[] 354.7 गुस्ताविया
टेम्पलेट:Flagicon सेंट किट्स एंड नेविस टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 199.2 बासेतेरे
टेम्पलेट:Flagicon सेंट लूसिया टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 319.1 कास्ट्रीज
टेम्पलेट:Flagicon सेंट मार्टिन (फ्रांस) टेम्पलेट:Nts[] टेम्पलेट:Nts[] 552.2 मैरीगाट
टेम्पलेट:Flagicon सेंट पियरे एंड मिकेलन (फ्रांस) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 24.8 सेंट पियरे
टेम्पलेट:Flagicon सेंट विंसेंट एंड ग्रेनाडाइंस टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 280.2 किंग्सटाउन
टेम्पलेट:Flagicon सिंट यूस्टाटियस (नीदरलैंड) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:Nts[] 130.4 ओरांजेस्टेड
टेम्पलेट:Flagicon सिंट मार्टेन (नीदरलैंड) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 1176.7 फिलिप्सबर्ग
टेम्पलेट:Flagicon ट्रिनिडाड एंड टोबैगोटेम्पलेट:Efn टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 261.0 पोर्ट ऑफ़ स्पेन
टेम्पलेट:Flagicon तुर्क्स एंड काइकोस दीप (यूनाइटेड किंगडम)टेम्पलेट:Efn टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 34.8 कोकबर्न टाउन
टेम्पलेट:Flagicon यूनाइटेड स्टेट्सटेम्पलेट:Efn टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 32.7 वाशिंगटन, डीसी
टेम्पलेट:Flagicon यूनाइटेड स्टेट्स वर्जिन दीप (यूनाइटेड स्टेट्स) टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:UN Population 317.0 चारलोट अमालिए
Total टेम्पलेट:Nts टेम्पलेट:Nts 22.9

जलवायु संपादन करीं

Error creating thumbnail: फाइल गायब बा
उत्तर अमेरिका के जलवायु प्रदेश, कोपेन के अनुसार।

उत्तर अमेरिका एगो बिसाल महादीप हवे आ इहाँ दुनियाँ के लगभग हर किसिम के जलवायु पावल जाले। एहिजा उत्तर में टुंड्रा टाइप के जलवायु पावल जाला जबकि सुदूर दक्खिन में भूमध्य रेखीय जलवायु भी पावल जाले। पच्छिमी हिस्सा में कई गो रेगिस्तान बहुते सूखा इलाका हवें जबकि कई हिस्सा अइसन बाड़ें जहाँ सालोभर बरखा होखे ले। मानसूनी जलवायु के भी क्षेत्र एह महादीप में पावल जाला।

हाइड्रोलॉजी आ सतही बहाव संपादन करीं

उत्तर अमेरिका महादीप में औसतन 76 सेमी/साल बरखा होखे ले, एकरे द्वारा कुल लगभग18 पेटालीटर पानी उपराजे ला।[१०]

नदी सिस्टम संपादन करीं

उत्तर अमेरिका के प्रमुख नदी सिस्टम सभ नीचे लिखल गइल बा:

Error creating thumbnail: फाइल गायब बा
सेंट लारेंस नदी। ई दुनिया के सभसे ब्यस्त जलमार्ग वाली नदी हवे।
Error creating thumbnail: फाइल गायब बा
ऊपरी रियोग्रांड नदी।
Error creating thumbnail: फाइल गायब बा
कोलंबिया नदी

टेम्पलेट:Clear

कुछ तथ्य संपादन करीं

  • सभसे ऊँच चोटी: मांउट मैकिनले (6194 मी), अलास्का रेंज में; जबकि राकी परबत के सभसे ऊँच चोटी माउंट एल्बर्ट (4378 मी) हवे।
  • सभसे लमहर नदी : मिसिसिपी-मिसौरी

नोट संपादन करीं


संदर्भ संपादन करीं

टेम्पलेट:Reflist